Hak na niesolidnego dłużnika

Obciążenie rzeczy zastawem rejestrowym pozostaje w mocy bez względu na zmiany, którym może ona ulegać w toku przetwarzania. W razie połączenia lub pomieszania rzeczy obciążonej z innymi rzeczami ruchomymi w taki sposób, że przywrócenie stanu poprzedniego byłoby niemożliwe albo związane z nadmiernymi trudnościami lub kosztami, zastaw rejestrowy obciąża całość rzeczy połączonych lub pomieszanych. Jeżeli rzeczy połączone lub pomieszane w sposób określony powyżej były obciążone zastawami rejestrowymi, zastawy te pozostają w mocy i obciążają całość rzeczy połączonych lub pomieszanych, a o pierwszeństwie tych zastawów rozstrzyga dzień złożenia wniosku o wpis do rejestru zastawów. Za dzień złożenia wniosku uważa się dzień jego wpływu do sądu prowadzącego rejestr zastawów. Wnioski, które wpłynęły tego samego dnia, uważa się za złożone równocześnie.

Zbieg obciążeń

Jeżeli umowa zastawnicza nie stanowi inaczej, zastaw rejestrowy obejmuje rzeczy, prawa lub składniki zbioru rzeczy lub praw, które weszły w miejsce pierwotnego przedmiotu zastawu jako ich surogat, chyba że zmiana przedmiotu zastawu rejestrowego powoduje pokrzywdzenie zastawnika. Zmieniony przedmiot zastawu rejestrowego ujawnia się w rejestrze zastawów na wniosek zastawcy lub zastawnika.

Skutki umowy zastawniczej

Prawa i obowiązki zastawcy i zastawnika określa umowa zastawnicza. Jeśli umowa nie stanowi inaczej, zastawca może korzystać z przedmiotu zastawu rejestrowego zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. Powinien również dbać o zachowanie przedmiotu zastawu rejestrowego w stanie nie gorszym niż wynikający z prawidłowego używania, zaś w wyznaczonym przez zastawnika terminie obowiązany jest umożliwić mu zbadanie stanu przedmiotu zastawu rejestrowego. Te same prawa i obowiązki ma osoba trzecia, w której posiadaniu znajduje się przedmiot zastawu rejestrowego, zgodnie z postanowieniami umowy zastawniczej.

W przypadku ustanowienia zastawu rejestrowego na pojeździe mechanicznym podlegającym rejestracji zastaw zostaje odnotowany w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Tryb dokonywania adnotacji określa rozporządzenie w sprawie trybu dokonywania w dowodach rejestracyjnych pojazdów mechanicznych adnotacji o ustanowieniu zastawu rejestrowego.

Wierzytelność zabezpieczona zastawem rejestrowym podlega zaspokojeniu z przedmiotu tego zastawu z pierwszeństwem przed innymi wierzytelnościami, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W braku odmiennych uregulowań ustawowych zaspokojenie zastawnika z przedmiotu zastawu rejestrowego następuje w drodze sądowego postępowania egzekucyjnego.

Zaspokojenie zastawnika

Umowa zastawnicza może przewidywać zaspokojenie zastawnika przez przejęcie przez niego na własność przedmiotu zastawu rejestrowego. Umowa zastawnicza może przewidywać również, że zaspokojenie zastawnika nastąpi przez sprzedaż przedmiotu zastawu rejestrowego w drodze przetargu publicznego, który przeprowadzi notariusz lub komornik, w terminie 14 dni od dnia złożenia przez zastawnika wniosku o dokonanie sprzedaży. W takim przypadku sprzedaż przedmiotu zastawu rejestrowego ma takie same skutki jak sprzedaż w postępowaniu egzekucyjnym.

Bezpośrednio przed podjęciem czynności mających na celu zaspokojenie zastawnika z przedmiotu zastawu rejestrowego zastawnik powinien pisemnie zawiadomić zastawcę o zamiarze podjęcia działań zmierzających do zaspokojenia roszczeń wynikających z zastawu rejestrowego. W ciągu 7 dni od otrzymania zawiadomienia zastawca może zaspokoić zastawnika bądź wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie, że wierzytelność nie istnieje albo nie jest wymagalna w całości lub w części. Jeżeli powództwo zostało wniesione po upływie 7 dni od otrzymania przez zastawcę zawiadomienia, zabezpieczenie roszczenia jest niedopuszczalne.

Od chwili otrzymania zawiadomienia zastawca nie może rozporządzać przedmiotem zastawu ani jego składnikami majątkowymi bez zgody zastawnika. Zastawnik może żądać od dłużnika - nawet jeżeli nie jest on zastawcą - zabezpieczenia roszczeń jeszcze przed upływem terminu spełnienia świadczenia, jeżeli spełnienie świadczenia jest zagrożone. Jeżeli zastaw rejestrowy ustanowiono na zbiorze rzeczy lub praw stanowiących całość gospodarczą, a umowa zastawnicza dopuszcza zaspokojenie zastawnika z dochodów przedsiębiorstwa zastawcy, przedsiębiorstwo to może być przejęte w zarząd. W umowie zastawniczej należy określić wymogi, jakie powinien spełniać zarządca takiego przedsiębiorstwa. Zarząd może być wykonywany przez zastawnika. Jeżeli umowa zastawnicza nie stanowi inaczej, do zarządu nad przedsiębiorstwem zastawcy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji przez zarząd przymusowy, przy czym zastawnik jest odpowiedzialny solidarnie z zarządcą za szkody wyrządzone zastawcy przez zarządcę.

Jeżeli umowa zastawnicza tak stanowi, na żądanie zastawnika przedsiębiorstwo może być wydzierżawione w celu zaspokojenia jego wierzytelności z czynszu. W umowie zastawniczej można zastrzec, że do zawarcia umowy dzierżawy jest potrzebna zgoda zastawnika. Jeżeli na podstawie umowy zastawniczej do zawarcia umowy dzierżawy upoważniony jest zastawnik, przed zawarciem umowy dzierżawy powinien on udostępnić zastawcy projekt umowy dzierżawy. Zastawnik jest odpowiedzialny solidarnie z dzierżawcą za szkody wyrządzone zastawcy przez dzierżawcę.

Rejestr zastawów

Rejestr zastawów prowadzą wydziały gospodarcze sądów rejonowych. Sądem miejscowo właściwym dla dokonania wpisu jest sąd, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania (siedziba) zastawcy. Sąd, który dokonał wpisu zastawu rejestrowego do rejestru zastawów, pozostaje właściwy dla dokonania dalszych wpisów dotyczących tego zastawu. Sprawy o wpis do rejestru zastawów rozpoznaje się na posiedzeniu niejawnym, jednak sąd może zarządzić wyznaczenie rozprawy.

Rejestr zastawów ze złożonymi do niego dokumentami, jest jawny. Odpisy z rejestru zastawów, stanowiące dowód wpisu, a także zaświadczenia o braku wpisu zastawcy lub zastawcy i przedmiocie zastawu wydawane są odpłatnie na wniosek każdego, kto tego zażąda. Za informacje, odpisy i zaświadczenia wydawane z rejestru zastawów przez Centralną Informację o Zastawach Rejestrowych pobiera się opłaty w wysokości:

• 15 zł - za odpis lub informację wydawaną na wniosek o wydanie odpisu z rejestru zastawów;
• 20 zł - za zaświadczenie wydawane na wniosek o wydanie zaświadczenia;
• 10 zł - za informację wydawaną na wniosek o podanie numeru pozycji rejestru zastawów.

Od dnia dokonania wpisu w rejestrze zastawów nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ujawnionych w nim danych, chyba że mimo zachowania należytej staranności nie mógł o nich wiedzieć. Wobec osób trzecich działających w dobrej wierze zastawca oraz zastawnik nie mogą się zasłaniać zarzutem, że dane ujawnione w rejestrze zastawów nie są prawdziwe, chyba że wpis nastąpił niezgodnie z wnioskiem, a zastawca lub zastawnik wystąpił niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu.

Wniosek o wpis zastawu rejestrowego może zostać złożony przez zastawnika lub zastawcę, chyba że przepis szczególny przewiduje wpis z urzędu. Do wniosku należy dołączyć umowę zastawniczą albo umowę, z której wynika nabycie przedmiotu zastawu wraz z zastawem rejestrowym albo nabycie udziału we współwłasności przedmiotu zastawu, albo nabycie wierzytelności zabezpieczonej zastawem rejestrowym lub jej części, lub inny dokument stanowiący podstawę wpisu. Wniosek składa się na urzędowym formularzu, którego wzór określony jest w rozporządzeniu w sprawie ustroju i organizacji centralnej informacji o zastawach rejestrowych oraz szczegółowych zasad udzielania informacji, wydawania odpisów i zaświadczeń. Wniosek podlega opłacie; wniosek nieopłacony zostanie zwrócony. Od postanowienia sądu w przedmiocie wpisu do rejestru zastawów przysługuje apelacja, zaś od innych postanowień - zażalenie.

Krzysztof Kamiński, Kancelaria Prawna Filipek & Kamiński sp.k.

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dn. 6.12.1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów - tekst. Dz.U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569.
2. Ustawa z dn. 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. Nr 167, poz. 1398.
3. Ustawa z dn. 29.07.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi - Dz.U. Nr 183, poz. 1538.
4. Ustawa z dn. 17.11.1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.
5. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dn. 30.12.1997 r. w sprawie wysokości opłat za informację, odpisy i zaświadczenia wydawane przez Centralną Informację o Zastawach Rejestrowych - Dz.U. z 1998 r. Nr 2, poz. 4.
6. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dn. 15.10.1997 r. w sprawie ustroju i organizacji centralnej informacji o zastawach rejestrowych oraz szczegółowych zasad udzielania informacji, wydawania odpisów i zaświadczeń - Dz.U. Nr 134, poz. 893 z późn. zm.
7. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dn. 10.03.2009 r. w sprawie przeprowadzenia sprzedaży przedmiotu zastawu rejestrowego w drodze przetargu publicznego - Dz.U. Nr 45, poz. 371.
8. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dn. 14.06.2004 r. w sprawie trybu dokonywania w dowodach rejestracyjnych pojazdów mechanicznych adnotacji o ustanowieniu zastawu rejestrowego - Dz.U. Nr 145, poz. 1542.

Rys. Andrzej Mleczko /INTERIA.PL