Polska zmierza do katastrofy?

Zgodnie z Ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Wieloletni Plan Finansowy Państwa (WPFP) jest dokumentem sporządzanym na cztery lata budżetowe i uchwalanym przez Radę Ministrów. Stanowi podstawę przygotowania projektu ustawy budżetowej na kolejny rok.

WPFP jest aktualizowany corocznie przez RM w drodze uchwały, w terminie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej, z uwzględnieniem prognozy na kolejne trzy lata.

Czy Polsce grozi bankructwo? Dyskutuj na forum!

Aktualizacja polega na doprowadzeniu danych zawartych w WPFP do zgodności z ustawą budżetową na dany rok, a także na skorygowaniu Planu w dalszych latach jego realizacji, w celu zapewnienia zgodności z kierunkami polityki społeczno-gospodarczej i średniookresową strategią rozwoju kraju.

Na mocy oddzielnej ustawy (Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych) WPFP został uchwalony po raz pierwszy na przełomie lipca i sierpnia 2010 r.

Ustawa o finansach publicznych definiuje WPFP jako plany dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów budżetu państwa, sporządzane w podziale na funkcje państwa wraz z celami i miernikami stopnia wykonania danej funkcji.

W podziale na poszczególne lata budżetowe WPFP określa ponadto: podstawowe wielkości makroekonomiczne, kierunki polityki fiskalnej, prognozy dochodów i wydatków budżetu państwa, kwotę deficytu i potrzeb pożyczkowych budżetu państwa oraz źródła ich finansowania, prognozy dochodów i wydatków budżetu środków europejskich oraz wynik tego budżetu, skonsolidowaną prognozę bilansu sektora finansów publicznych oraz kwotę państwowego długu publicznego.

W projekcie ustawy budżetowej na dany rok budżetowy poziom deficytu nie może przekraczać poziomu ustalonego na ten rok w WPFP, za wyjątkiem szczególnie uzasadnionych przypadków, co wymaga przedstawienia Sejmowi przez Radę Ministrów szczegółowego wyjaśnienia.

Takie rozwiązanie wprowadza niezbędny element elastyczności do wieloletniego planowania finansów publicznych, ale oczywiście za cenę znacznego zmniejszenia roli WPFP jako instrumentu dyscyplinującego w odniesieniu do Rady Ministrów. Rolę dyscyplinującą podtrzymuje to, że ustawa nakłada na ministrów obowiązek przedkładania corocznie (do 15 kwietnia) ministrowi finansów informacji o realizacji WPFP, w tym o stopniu realizacji celów.

Z kolei minister finansów jest zobowiązany przedłożyć Radzie Ministrów informację o przebiegu wykonania WPFP, która to informacja, łącznie ze sprawozdaniem z wykonania ustawy budżetowej, ma być ogłaszana w Monitorze Polskim - oraz w Biuletynie Informacji Publicznej.

Główne założenia WPFP

Rząd zakłada, że w latach 2010-2013 dług publiczny w relacji do PKB będzie oscylował tuż poniżej drugiego progu ostrożnościowego, tj. 55 proc. Prognoza ta opiera się, m.in. na dość optymistycznych założeniach dotyczących dochodów i wydatków państwa, oraz na kontynuacji osiągania wysokich przychodów z prywatyzacji i trendu aprecjacyjnego kursu złotego wobec euro i dolara.

W latach 2011-2013 średnioroczne tempo wzrostu PKB ma osiągnąć odpowiednio 3,5 proc., 4,8 proc. oraz 4,1 proc., zaś średnioroczna inflacja CPI ma wynieść 2,3 proc. w 2011 r. i po 2,5 proc. w latach 2012-2013. Te założenia nie wydają się nam optymistyczne.

Przewidywana umiarkowana w polskich warunkach dynamika wzrostu gospodarczego w latach 2012-2013 wynika po części z założenia wysokiego przyrostu inwestycji publicznych oraz przyspieszenia tempa spożycia prywatnego do ponad 4 proc. w skali roku. To ostatnie założenie jest dość optymistyczne, bo przewiduje, że realny wzrost płac w gospodarce wyniesie w tych dwóch latach ok. 4 proc. rocznie, a przyrost zatrudnienia ukształtuje się na poziomie odpowiednio ok. 3 proc. i 2 proc., co skutkowałoby spadkiem stopy bezrobocia rejestrowanego do 7,3 proc. na koniec 2013 r.

Założenia odnoszące się do wzrostu płac realnych i silnego spadku bezrobocia są jednak wątpliwe, w związku z perspektywą jedynie umiarkowanej poprawy koniunktury gospodarczej (a także wobec pominięcia w Planie propozycji reform rynku pracy). Ponadto założony silny wzrost funduszu płac prawdopodobnie zawyża dochody ZUS-u oraz wpływy z podatku PIT.

W zakresie prywatyzacji majątku Skarbu Państwa zakłada się, że przychody z tego tytułu w latach 2010-2013 wyniosą łącznie ok. 55 mld zł, z czego 25 mld zł w 2010 r. W latach 2011-2013 główna część wpływów ma pochodzić ze sprzedaży akcji PZU S.A. i PKO BP. S.A. Łącznie z poprawą efektywności zarządzania środkami w ramach sektora finansów publicznych ma to przyczynić się do znacznego obniżenia potrzeb pożyczkowych netto budżetu państwa z około 84 mld zł w 2010 r. do około 39 mld zł w roku 2013.

Decyzja rządu dotycząca silnego przyśpieszenia prywatyzacji w sektorze finansowym jest nowym i znaczącym elementem ogólnej strategii gospodarczej. Ta decyzja musiała zostać podjęta pod presją realnego zagrożenia perspektywą przekroczenia przez dług publiczny krytycznego progu 55 proc. PKB.

W planie zapisano również, że w 2013 r. deficyt budżetu państwa, który nie obejmuje ani wyniku jednostek samorządu terytorialnego, ani też wyniku głównych funduszy (FUS, fundusz drogowy), ma spaść do 30 mld zł z 52,2 mld zł w tym roku. Wynik budżetu środków europejskich oszacowano na koniec tego okresu na poziomie 19,1 mld zł. Z kolei deficyt całego sektora finansów publicznych ma osiągnąć w 2013 r. kwotę 23,4 mld zł. Wyliczenia te są niestety oparte na metodologii krajowej, która nadal w sposób znaczący odbiega od metodologii Eurostatu. Dotyczy to również potrzeb pożyczkowych, które w bieżącym roku będą faktycznie zapewne wyższe od zapisanych 82,4 mld zł. Podobnie wygląda sprawa z zadłużeniem. Niemniej jednak minister finansów szacuje, że państwowy dług publiczny wzrośnie w 2013 r. do 921,5 mld zł z 669,9 mld zł na koniec 2009 r.

W odniesieniu do strony dochodowej budżetu państwa WPFP przewiduje podniesienie o 1 p.p. na 3 lata ? począwszy od stycznia 2011 r. - większości stawek VAT, co ma zwiększyć przyszłoroczne dochody o ok. 5,5 mld zł. Jako dodatkowy mechanizm zabezpieczenia finansów publicznych wprowadzone mogą być warunkowo dwie dalsze podwyżki stawek VAT, każda o kolejny 1 p.p. Jeśli relacja państwowego długu publicznego do PKB przekroczy 55 proc. w 2011 r., to pierwsza z dodatkowych podwyżek będzie obowiązywać od lipca 2012 r., zaś kolejna od lipca 2013 r. Natomiast w przypadku przekroczenia ww. relacji 55 proc. dopiero w 2012 r. dodatkowe podwyżki nastąpią odpowiednio od lipca 2013 r. i lipca 2014 r.

W każdym przypadku będą mieć one trzyletni horyzont czasowy. Jednocześnie z uwagi na wygaśnięcie derogacji, od stycznia 2011 r. stawki VAT na nieprzetworzoną żywność oraz książki i czasopisma specjalistyczne muszą wynosić co najmniej 5 proc. W ramach przeciwdziałania wzrostowi przeciętnej stawki na żywność obniżona zostanie z 7 proc. do 5 proc. stawka na podstawowe produkty żywnościowe.

W przypadku podatku akcyzowego planowane są podwyżki stawek akcyzy na wyroby tytoniowe w wysokości 4 proc. rocznie, co uzasadniane jest potrzebami fiskalnymi. Zgodnie z dyrektywą dotyczącą wspierania użycia biopaliw w transporcie na lata 2011-2013 planowane jest również zwiększenie udziału biokomponentów w paliwach silnikowych. Natomiast w związku z dyrektywą energetyczną, począwszy od 2012 r., kończy się okres zwolnienia węgla kamiennego i koksu z podatku akcyzowego. Plan nie precyzuje na czym miałyby polegać zapowiadane zmiany w opodatkowaniu zagranicznych funduszy inwestycyjnych. Podobnie bez dodatkowych wyjaśnień zapowiedziane zostały zdecydowane działania w zakresie trwałego zagospodarowania nieruchomości rolnych z zasobu Agencji Nieruchomości Rolnych.

Do 2013 r. nie przewiduje się waloryzacji progów podatkowych PIT

Wśród ważniejszych rozwiązań wpływających na zmniejszenie wydatków budżetu państwa przewiduje się wprowadzenie tzw. reguły wydatkowej, ograniczającej wzrost wydatków o charakterze uznaniowym (tzw. elastycznych) oraz nowych wydatków prawnie zdeterminowanych do tempa inflacja + 1 proc. na okres do uchylenia procedury nadmiernego deficytu.

Ma to przynieść 2,8 mld zł oszczędności w 2011 r. oraz odpowiednio 5,7 mld zł i 8,8 mld zł w następnych dwóch latach. Zamierzeniem rządu jest też częściowe uelastycznienie wydatków na obronę narodową poprzez stworzenie funduszu obrony narodowej (FON), tak aby w okresie całego sześcioletniego cyklu gospodarczego wydatki wynosiły średnio 1,95 proc. PKB, zaś w poszczególnych latach były dostosowane do możliwości finansowych państwa. WPFP wskazuje jedynie w sposób ogólny na konieczność podjęcia w przyszłym roku dodatkowych działań ograniczających wydatki, które mają być przedstawione przy ustawie budżetowej.

Sprawdź:  Tania książka