AFP

Chiny, z uwagi na ogromne rezerwy dewizowe, sztuczne podtrzymywanie juana i ekspansję eksportową, w coraz większym stopniu oddziaływują też na utrzymywanie się światowej nierównowagi.

Wreszcie, powszechnie się uważa, że chiński system finansowy, a w szczególności banki, ze względu na niedorozwój i kiepską jakość aktywów, może być samoistnym źródłem poważnej niestabilności w skali światowej.

W prezentowanym tekście zajmę się jednak tylko problemem funkcjonowania chińskich pośredników finansowych.

Złożony wpływ finansów

Prace teoretyczne i empiryczne na ogół dowodzą, że między rozwojem finansowym a poprawą produktywności i wzrostem gospodarczym istnieją zależności dodatnie. A zatem, bez dobrze rozwiniętego i funkcjonującego sektora finansowego trudno wyobrazić sobie dynamizację rozwoju gospodarki. Przy bliższym jednak spojrzeniu zauważyć można, że w obszarze tym wystąpić mogą zależności dwukierunkowe. Dlatego też należy bardzo ostrożnie wypowiadać się o związkach przyczynowych. Wreszcie warto wskazać i na to, że nieco inaczej relacje między sferą finansową a realną ujmuje się w klasycznej teorii wzrostu i w teorii wzrostu endogenicznego. Rzeczą oczywistą jest również odmienność rekomendacji praktycznych wyprowadzanych z różnych podstaw teoretycznych.

W neoklasycznych modelach wzrostu centralną zmienną niezależną jest tempo akumulacji czynników produkcji. W ślad za tym sektor finansowy może sprzyjać wzrostowi i rozwojowi ekonomicznemu oraz poprawie produktywności albo przez powiększanie krańcowej efektywności kapitału albo przez korzystniejszą jego alokację, która z kolei stymuluje wzrost agregatowych oszczędności i inwestycji. Dynamizm gospodarki w pewnym momencie ulega jednak spowolnieniu, gdyż kapitał zaczyna wchodzić w sferę malejącej efektywności względem skali. Konsekwencji takiego przebiegu zależności doświadczyły bardzo silnie b. kraje socjalistyczne, oczywiście cały czas pamiętając, że sektor finansowy był w nich całkowicie pasywnym i na dobrą sprawę nie można go było nawet określić tym mianem.

W koncepcji wzrostu endogenicznego natomiast poszerza się zestaw czynników wpływających na wzrost i rozwój ekonomiczny, wprowadzając do rozważań i modeli ekonometrycznych m.in. różnego typu charakterystyki technologii oraz instrumenty polityki państwa. Dużą wagę w analizach odgrywają tu kwestie zależności między postępem technicznym a wykształceniem i doświadczeniem (kapitał ludzki) oraz sferą badań naukowych i wdrożeń. W niektórych modelach spotkać można czynniki otoczenia przedsiębiorstw, np. w postaci zmiennych opisujących stan i jakość infrastruktury techniczno-ekonomicznej. Bardziej zaawansowane analizy zarówno po stronie produkcji, jak i po stronie nakładów ujmują jeszcze efekty i koszty zewnętrzne. W konsekwencji w modelach tych nie musi wystąpić malejąca efektywność kapitału względem skali jego zastosowania. Dotychczasowe rozważania teoretyków wzrostu endogenicznego w dziedzinie zależności rozwój finansowy-wzrost (rozwój) ekonomiczny można uporządkować następująco:

- sfera pośrednictwa finansowego sprzyja poprawie produktywności i powiększa wzrost przez gromadzenie i przetwarzanie informacji dotyczących projektów inwestycyjnych oraz alokowanie funduszy do tych spośród nich, które oferują najkorzystniejsze charakterystyki rentowności skorygowanej o ryzyko;

- zwiększenie płynności oraz dywersyfikowanie ryzyka są kolejnymi kanałami poprawy efektywności alokacji kapitału i czynnikami prowzrostowymi. W długim zaś okresie rozwój finansowy wpływa na wzrost poprzez sprzyjanie wdrażaniu innowacji w sferze realnej.

Badania empiryczne generalnie potwierdzają, iż w rzeczywistości obydwie ww. teorie mają swój wkład we wzrost i rozwój ekonomiczny. Innymi słowy, ważna jest określona zdolność akumulowania kapitału, ale w pewnym momencie relatywnie większe znaczenie zaczyna odgrywać postęp w zakresie efektywności. Bez dostępu do funduszy zewnętrznych praktycznie nie jest możliwe przekształcenie gospodarki w system usługowy, oparty głównie o wiedzę. Jako czynniki komplementarne muszą jednak wtedy występować łatwe i powszechne egzekwowanie kontraktów, pełna ochrona wierzycieli, dyscyplinujące działanie rynków, jasne i przejrzyste reguły nadzoru właścicielskiego, rzetelne prowadzenie rachunkowości itp., charakterystyki otoczenia prawno-instytucjonalnego i regulacyjnego.