Serial oderwał się od powieści do tego stopnia, że stał się zaledwie aluzją do niej i w pełni samodzielnym utworem. Film natomiast stworzył z dziełem Prusa tandem nadzwyczajny, nadzwyczajnie udany.
CZYTAJ RÓWNIEŻ: Ludwik Sobolewski: Rynek nie znosi nudy, otwiera się w nowym oknie
W wielu krajach rodzą się filmowe adaptacje epickiej literatury
Konstrukcyjne zbieżności są oczywiste. To w końcu opowieść o kobiecie i mężczyźnie, a raczej kobietach i mężczyznach. Prus-Maślona-Kawalski zagarniają naszą uwagę tak samo jak Claude Lelouch czy Michel Houellebecq oraz inni twórcy.
To ważne, lecz nie najważniejsze. Zrozumiałem to, obejrzawszy w tych dniach inny netflixowy serial.
Też będący adaptacją wielkiego dzieła literackiego. Zresztą taki mamy czas, że w wielu krajach rodzą się filmowe adaptacje epickiej literatury.
Mówię o "Na wschód od Edenu", według Johna Steinbecka. Serial, który wobec literackiego pierwowzoru jest chyba nawet wierniejszy niż nasza kinowa "Lalka".
I kto powiedział, że adaptacje zachowujące taką wierność nie mogą stawać się samodzielnymi utworami artystycznymi najwyższej próby? Tak jest z "Na wschód od Edenu", czego dowodzą nie tylko oceny krytyki, ale także wielkość widowni. Nie tylko w mateczniku, w Ameryce, czyli tam, gdzie leży Dolina Salinas, będąca dla serialu - i w książce Steinbecka - więcej niż tłem krajobrazowym.
I w powieści, i w filmie centralnym pojęciem jest timszel. To hebrajskie słowo zaistniało w Księdze Rodzaju i przez wieki doczekało się różnych interpretacji - od "możesz panować", przez rozkazodawcze "panuj", po znaczenie nadane przez Steinbecka: "możesz".
"Możesz", czyli masz prawo i możliwość podjąć decyzję. Posterować swoim losem. Możesz wziąć odpowiedzialność lub się od niej uchylić. Nikt nie jest skazany na zrobienie lub niezrobienie czegoś.
Epopeja Steinbecka, i powieściowa, i filmowa, jest właśnie o tym, choć opowiada posługując się tradycyjnymi środkami - realistyczną prozą i obrazami oddającymi ducha i literę dzieła pisanego.
CZYTAJ RÓWNIEŻ: Zimny prysznic pilnie potrzebny, otwiera się w nowym oknie
Najtrudniejsze i najbardziej ryzykowne decyzje dotyczą innych ludzi
Stanisław Wokulski - romantyk czy pozytywista? Stawianie tego licealno-maturalnego pytania zamienia "Lalkę" w silnie nacechowany społecznym i historycznym kontekstem romans (niedoszły). Co jest jeszcze w miarę uniwersalne, ale niestety zbyt wiele przesuwa do kategorii tematów archaicznych. To tak jakby "Na wschód od Edenu" uważać za analizę samoopętania Adama osobą Cathy. Tam chodzi o coś jeszcze i o coś bardzo aktualnego.
Właśnie o timszel. Wokulski mógł popaść w obsesję na punkcie Łęckiej, ale mógł też - nie. Mógł wyjechać, by zarabiać na wojnie, a mógł też tego nie zrobić. Mógł zrujnować swój, jak dzisiaj powiemy, biznes, a mógł też postąpić zupełnie inaczej. Mógł, ostatecznie, unicestwić samego siebie, a mógł przecież zrozumieć, że istnieje alternatywna przyszłość. Stanisław Wokulski nie był żadną żywą etykietą jakiejkolwiek intelektualnej, zawodowej czy duchowej formacji. Był jak każdy. Wolny, a zarazem wewnętrznie splątany.
Oczywiście, wszystko ma cenę. Może się zdarzyć, że decyzja będzie wyborem moralnym lub naruszy naturalne emocje.
"Lalka" jest o tym, że podejmujemy decyzje, które rzadko, o ile w ogóle, są dla naszego życia neutralne. I że to my je podejmujemy, nie ktoś za nas. Bo "możemy". Tkwi w tym zarówno potencjalna radość, jak i potencjalny ból.
Najtrudniejsze i najbardziej ryzykowne decyzje dotyczą innych ludzi. W kinowej "Lalce" pięknie i mądrze mówi o tym Maja Komorowska.
Dlatego "Lalkę" będzie można czytać zawsze. Timszel jest kluczem, czy spacerujemy Krakowskim Przedmieściem, czy też jedziemy przez Dolinę Salinas.
Ludwik Sobolewski
Autor felietonu wyraża własne opinie i poglądy.
Śródtytuły pochodzą od redakcji.










