Spis treści:
- Na czym polega legitymowanie?
- Kiedy policja może legitymować?
- Czy trzeba znać powód legitymowania?
- Na podstawie jakich dokumentów policja może ustalić tożsamość?
- Czy można odmówić, gdy policja chce cię wylegitymować?
Na czym polega legitymowanie?
Sama czynność legitymowania polega na ustaleniu albo potwierdzeniu tożsamości danej osoby, a odbywa się z mocy art. 15 ustawy o Policji. Szczegółowo jest to opisane w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 września 1990r. - ustawa o Policji daje funkcjonariuszom takie uprawnienie, ale tylko przy wykonywaniu ustawowych czynności, między innymi związanych z rozpoznawaniem, zapobieganiem i wykrywaniem przestępstw oraz wykroczeń, a także poszukiwaniem osób zaginionych lub ukrywających się przed organami ścigania. To oznacza, że w legitymowaniu obywateli nie chodzi o zaspokojenie ciekawości funkcjonariusza, lecz o działanie powiązane z wykonywanymi przez niego obowiązkami służbowymi.
Kiedy policja może legitymować?
Najczęściej dzieje się to wtedy, gdy trzeba ustalić, kim jest osoba podejrzewana o popełnienie przestępstwa albo wykroczenia, świadek zdarzenia, osoba wskazana przez pokrzywdzonego, a także ktoś, kto może być poszukiwany lub zaginiony. Policyjne materiały informacyjne wskazują też, że legitymowanie bywa wykorzystywane przy ustalaniu osób mających związek ze zdarzeniem naruszającym porządek publiczny albo bezpieczeństwo.
Ważna jest jedna rzecz: policjant powinien mieć powód, który da się powiązać z przepisami i konkretną czynnością służbową. Zasada legalizmu oznacza, że Policja działa na podstawie i w granicach prawa, a nie według swobodnego uznania:
§ 1. Policjanci w toku wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych, dochodzeniowo-śledczych i administracyjno-porządkowych, podejmowanych w celu rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń oraz wypełniania poleceń sądu, prokuratora, organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego, zwanych dalej "czynnościami służbowymi", mają prawo: 1) legitymowania osób (…).
Czy trzeba znać powód legitymowania?
Tak. Co do zasady policjant, przystępując do legitymowania, ma obowiązek podać swój stopień, imię i nazwisko, a także podstawę prawną i przyczynę podjęcia czynności. Gdy działa po cywilnemu, powinien dodatkowo okazać legitymację służbową. Po zakończeniu czynności osoba legitymowana powinna zostać poinformowana o prawie złożenia zażalenia do właściwego miejscowo prokuratora na sposób przeprowadzenia tej czynności.
To właśnie dlatego obywatel ma prawo zapytać, z jakiego powodu jest legitymowany. Taka informacja nie jest uprzejmością ze strony funkcjonariusza, lecz elementem prawidłowo przeprowadzanej procedury.
Na podstawie jakich dokumentów policja może ustalić tożsamość?
Rozporządzenie dotyczące sposobu wykonywania niektórych uprawnień policji wskazuje kilka dopuszczalnych sposobów. Tożsamość można ustalić na podstawie:
- dowodu osobistego,
- paszportu,
- zagranicznego dokumentu tożsamości,
- dokumentu elektronicznego,
- a także innego dokumentu ze zdjęciem i numerem lub serią.
W określonych sytuacjach możliwe jest też wykorzystanie danych ze zbiorów policyjnych albo oświadczenia innej osoby, której tożsamość została wcześniej potwierdzona.
Warto dodać, że gdy legitymowanie dotyczy osoby znajdującej się w pojeździe, policjant ze względów bezpieczeństwa może zażądać opuszczenia auta przez tę osobę i innych pasażerów. Przepisy przewidują również, że jeśli funkcjonariusz zna daną osobę osobiście, formalne legitymowanie nie jest konieczne.
Czy można odmówić, gdy policja chce cię wylegitymować?
W istocie odmowa podania danych albo wprowadzanie policjanta w błąd co do tożsamości może prowadzić do konsekwencji prawnych. Policyjne komunikaty przypominają, że celowe podanie nieprawdziwych danych lub nieudzielenie danych potrzebnych do ustalenia tożsamości może stanowić wykroczenie.
To nie znaczy jednak, że obywatel ma przyjmować wszystko bez pytania. Ma prawo wiedzieć, kto wykonuje czynność, z jakiego powodu i na jakiej podstawie prawnej. Jeżeli ma wątpliwości co do sposobu przeprowadzenia legitymowania, może złożyć zażalenie.
