Spis treści:
- Darowizna a urząd skarbowy - kiedy trzeba ją zgłosić?
- Kto należy do tak zwanej grupy zerowej?
- Ile czasu jest na zgłoszenie darowizny?
- Darowizna pieniędzy musi pozostawić ślad
- Ile czasu urząd skarbowy ma na zakwestionowanie darowizny?
- Stara darowizna może wrócić po latach
- Czy urząd może naliczyć 20-procentowy podatek?
- Pięcioletnie sumowanie darowizn to nie przedawnienie
- Czy spóźnioną darowiznę można jeszcze zgłosić?
Darowizna a urząd skarbowy - kiedy trzeba ją zgłosić?
Obowiązki podatkowe zależą od wartości darowizny oraz relacji łączącej obdarowanego z darczyńcą. Znaczenie ma przy tym łączna wartość majątku otrzymanego od tej samej osoby, a nie tylko pojedynczy przelew.
Aktualne kwoty wolne wynoszą:
- 36 120 zł dla osób należących do I grupy podatkowej,
- 27 090 zł dla osób z II grupy podatkowej,
- 5733 zł dla osób z III grupy podatkowej.
Przy ustalaniu, czy limit został przekroczony, sumuje się wartość darowizn otrzymanych od jednej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w ciągu pięciu lat poprzedzających ten rok. Nie oznacza to zatem, że każdy przelew ma osobny limit.
Jeżeli przykładowo rodzic przekazywał dziecku po 10 tys. zł w kilku częściach, trzeba zsumować wszystkie darowizny objęte ustawowym okresem.
Kto należy do tak zwanej grupy zerowej?
Najbliżsi członkowie rodziny mogą korzystać z pełnego zwolnienia z podatku bez względu na wartość darowizny. Do grupy objętej takim zwolnieniem należą:
- małżonek,
- dzieci, wnuki i prawnuki,
- rodzice, dziadkowie i pradziadkowie,
- rodzeństwo,
- pasierb,
- ojczym,
- macocha.
W potocznym języku osoby te określa się jako grupę zerową, chociaż sama ustawa posługuje się wskazanym katalogiem członków rodziny.
Z pełnego zwolnienia nie korzystają na tych samych zasadach teściowie, zięć i synowa. Należą oni do I grupy podatkowej, ale nie zostali wymienieni w przepisie przewidującym zwolnienie dla najbliższych.
Okazuje sie to istotne zwłąszcza przy przekazywaniu pieniędzy młodemu małżeństwu. Jeżeli rodzice chcą podarować większą kwotę, bezpieczniej przekazać ją własnemu dziecku, a nie jednocześnie synowi lub córce oraz ich małżonkowi.
Zobacz również:
Ile czasu jest na zgłoszenie darowizny?
Osoba należąca do najbliższej rodziny ma zasadniczo sześć miesięcy na złożenie formularza SD-Z2. Termin liczy się od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy wykonanej darowiźnie pieniężnej będzie to zazwyczaj dzień otrzymania środków.
Jeśli darowizna była przekazywana w częściach, obowiązek trzeba analizować w odniesieniu do poszczególnych przelewów i momentu przekroczenia kwoty wolnej. Nie należy automatycznie zakładać, że sześć miesięcy zawsze liczy się dopiero od ostatniej wpłaty.
Zgłoszenie SD-Z2 można złożyć:
- elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy lub system e-Deklaracje,
- osobiście w urzędzie skarbowym,
- listownie.
Obowiązek zgłoszenia ciąży na obdarowanym, a nie na osobie przekazującej pieniądze.
Formularza SD-Z2 nie trzeba składać, jeżeli wartość majątku otrzymanego od jednej osoby nie przekroczyła kwoty wolnej. Zgłoszenie nie jest też wymagane, gdy umowa została zawarta w formie aktu notarialnego - odpowiednie obowiązki wykonuje wtedy notariusz.
Darowizna pieniędzy musi pozostawić ślad
Przy darowiźnie pieniężnej samo złożenie formularza SD-Z2 nie wystarczy. Aby skorzystać z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny, trzeba udokumentować przekazanie pieniędzy na rachunek płatniczy obdarowanego, jego rachunek bankowy inny niż płatniczy albo przekazem pocztowym.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest przelew wykonany bezpośrednio z konta darczyńcy na konto obdarowanego. W tytule można wpisać na przykład: "Darowizna pieniężna dla córki Anny Kowalskiej". Taki opis ułatwia wykazanie charakteru operacji.
Ryzykowne jest przekazanie gotówki do ręki, a następnie samodzielne wpłacenie jej przez obdarowanego na rachunek. Nawet umowa sporządzona na piśmie może nie wystarczyć do zachowania zwolnienia, jeżeli nie został spełniony ustawowy warunek udokumentowania przepływu pieniędzy.
Dowody przelewu, umowę darowizny oraz potwierdzenie złożenia SD-Z2 warto zachować przez cały okres, w którym rozliczenie może zostać zweryfikowane.
Ile czasu urząd skarbowy ma na zakwestionowanie darowizny?
W typowej sytuacji prawo urzędu skarbowego do ustalenia podatku od niezgłoszonej darowizny jest ograniczone terminem wynikającym z Ordynacji podatkowej. Jeżeli podatnik nie złożył wymaganego zeznania, zobowiązanie ustalane decyzją nie powstanie, jeśli decyzja zostanie doręczona po upływie pięciu lat, liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Nie oznacza to jednak, że każda darowizna po pięciu latach staje się dla fiskusa całkowicie niedostępna. W podatku od spadków i darowizn obowiązuje szczególna zasada, która może ponownie uruchomić obowiązek podatkowy.
Stara darowizna może wrócić po latach
Jeżeli darowizna nie została wcześniej zgłoszona do opodatkowania, obowiązek podatkowy może powstać ponownie w chwili, gdy podatnik powoła się na jej otrzymanie przed organem podatkowym. Wynika to bezpośrednio z art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Może do tego dojść na przykład wtedy, gdy urząd zapyta, skąd podatnik miał pieniądze na zakup mieszkania, domu lub drogiego samochodu. Jeżeli ten odpowie, że środki otrzymał kilka czy kilkanaście lat wcześniej od rodziców, takie wyjaśnienie może zostać potraktowane jako powołanie się na niezgłoszoną darowiznę.
W tym momencie obowiązek podatkowy powstaje na nowo. Dla urzędu otwiera się więc nowy termin na wydanie decyzji, mimo że od faktycznego przekazania pieniędzy mogło minąć więcej niż pięć lat.
Dlatego odpowiedź na pytanie, ile czasu fiskus ma na zakwestionowanie darowizny, nie zawsze brzmi: pięć lat. Jeżeli obdarowany powoła się przed organem na wcześniej nieujawnione nabycie, sprawa może zostać podjęta także po znacznie dłuższym czasie.
Czy urząd może naliczyć 20-procentowy podatek?
Samo spóźnienie ze zgłoszeniem SD-Z2 nie oznacza automatycznie naliczenia sankcyjnej stawki 20 proc. Najbliższy członek rodziny, który nie dotrzymał sześciomiesięcznego terminu, traci prawo do pełnego zwolnienia. Darowizna zostaje wtedy rozliczona według zasad właściwych dla I grupy podatkowej.
Stawka 20 proc. może zostać zastosowana w szczególnej sytuacji: gdy podatnik powołuje się przed organem podatkowym na niezgłoszoną darowiznę, a należny podatek nie został wcześniej zapłacony.
Podatek według sankcyjnej stawki oblicza się od podstawy opodatkowania ustalonej zgodnie z ustawą, a nie zawsze automatycznie od całej kwoty przelewu. Ostateczna wysokość zależy między innymi od wartości nabytego majątku, kwoty wolnej i wcześniej otrzymanych darowizn od tej samej osoby.
Oprócz podatku mogą pojawić się odsetki oraz odpowiedzialność na podstawie Kodeksu karnego skarbowego.
Pięcioletnie sumowanie darowizn to nie przedawnienie
W kwestiach dotyczących darowizn często pojawia się okres pięciu lat, ale może on oznaczać dwie różne rzeczy.
- Pierwsza to okres sumowania darowizn. Aby sprawdzić, czy została przekroczona kwota wolna, należy zsumować majątek otrzymany od tej samej osoby w ciągu pięciu lat poprzedzających rok ostatniego nabycia oraz w tym roku.
- Druga kwestia to termin, w którym urząd może doręczyć decyzję ustalającą podatek. Jest on liczony zgodnie z Ordynacją podatkową i nie powinien być utożsamiany z okresem sumowania darowizn.
To rozróżnienie ma ogromne znaczenie. Informacja, że fiskus "sprawdza pięć lat wstecz", nie wyjaśnia w pełni ani sposobu liczenia limitu, ani skutków powołania się na starą, niezgłoszoną darowiznę.
Zobacz również:
Przykład: 100 tys. zł od rodziców na mieszkanie
- Załóżmy, że w sierpniu 2026 roku rodzice przekazują dorosłemu dziecku 100 tys. zł na wkład własny do kredytu. Aby skorzystać z pełnego zwolnienia, obdarowany powinien:
- Otrzymać środki w sposób pozwalający udokumentować ich przekazanie, najlepiej przelewem.
- Zachować umowę darowizny i potwierdzenie wpływu pieniędzy.
- Złożyć SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od powstania obowiązku podatkowego.
- Przechowywać potwierdzenie wysłania formularza.
- Po spełnieniu tych warunków podatek wyniesie 0 zł, mimo że darowizna przekracza 36 120 zł.
Jeżeli dziecko nie złoży SD-Z2 w terminie, utraci zwolnienie przeznaczone dla najbliższej rodziny. Jeżeli natomiast przez lata nie ujawni darowizny, a następnie powoła się na nią podczas kontroli źródeł finansowania zakupu mieszkania, może narazić się na zastosowanie stawki 20 proc.
Czy spóźnioną darowiznę można jeszcze zgłosić?
Po upływie sześciu miesięcy złożenie SD-Z2 nie przywraca automatycznie zwolnienia. Formularz nie działa jak zwykłe zaległe rozliczenie, które można złożyć w dowolnym momencie bez konsekwencji.
Jeżeli termin został przekroczony, należy ustalić, czy powstał podatek i czy konieczne jest złożenie zeznania SD-3. Nie warto czekać, aż urząd sam zapyta o pochodzenie pieniędzy.
Przywrócenie terminu będzie możliwe tylko w szczególnych okolicznościach, gdy uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Wniosek wymaga odpowiedniego uzasadnienia i nie daje gwarancji korzystnego rozstrzygnięcia.
Nie należy również próbować pozornie anulować wykonanej darowizny i przekazywać tych samych środków ponownie wyłącznie po to, aby stworzyć nowy termin. Urząd może ocenić rzeczywisty przebieg zdarzeń, a nie tylko nazwy dokumentów przygotowanych po fakcie.
