Spis treści:
- Czym jest darowizna za życia?
- Czym wyróżnia się spadek?
- Darowizna a spadek - jakie są finansowe różnice?
Czym jest darowizna za życia?
W teorii sformułowanie definicji darowizny nie powinno nastręczać kłopotów. Darowizna, czyli obdarowanie, to nic innego jak przekazanie majątku. Tu jednak trzeba się zatrzymać i wyjaśnić kwestię dotyczące zarówno przekazania, jak i samego majątku. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w darowiźnie darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego.
W praktyce darczyńca może więc przekazać nieruchomości, przedmioty, pieniądze, ale też ewentualne prawa, które posiada. Może również dotyczyć umorzenia długów, które obdarowywany zaciągnął u darczyńcy.
Darowiznę reguluje art. 888 Kodeksu Cywilnego i majątek można przekazać w formie aktu notarialnego, prawa użytkowania wieczystego nieruchomości czy prawa spółdzielczego. Można również samemu sporządzić umowę darowizny, choć z perspektywy ewentualnych roszczeń lepiej zabezpieczyć się umową u notariusza.
Z finansowego punktu darowizna pozwala przekazać majątek natychmiast, dzięki czemu obdarowany może wykorzystać na przykład otrzymane mieszkanie jako zabezpieczenie kredytu, sprzedać je lub zamieszkać w nim. Oprócz tego darowizna pozwala uniknąć wielomiesięcznych postępowań spadkowych oraz późniejszego jego podziału. Z drugiej strony przekazanie majątku za życia oznacza definitywną utratę prawa własności, a dokonane darowizny, zwłaszcza na rzecz dzieci, mogą zostać doliczone do podstawy obliczania zachowku. A to nierzadko prowadzi do konieczności wypłaty znacznych kwot pominiętym spadkobiercom.
Czym wyróżnia się spadek?
Spadek wyróżnia kilka istotnych cech. Po pierwsze, w przeciwieństwie do darowizny, to przekazanie majątku, które ma miejsce po śmierci spadkodawcy. Ma to miejsce poprzez dwie drogi prawne, ponieważ może odbyć się na podstawie testamentu lub w drodze dziedziczenia, czyli wedle zapisów ustawowych.
Druga istotna różnica pomiędzy spadkiem a darowizną to fakt dziedziczenia długów oraz zobowiązań. Wraz z przyjęciem spadku spadkobierca przejmuje wszystkie odpowiedzialności spadkodawcy, w tym finansowe. A to oznacza, że obok nieruchomości, pieniędzy czy samochodów, w ramach spadku spadkodawca bierze na siebie odpowiedzialność spłaty kredytów, długów czy pożyczek.
Co ważne z perspektywy obdarowanego, spadku nie można odwołać lub zgodzić się tylko na przyjęcie pod pewnymi, pasującymi nam warunkami. Jest natomiast możliwość zrzeczenia się prawa do spadku lub jego odrzucenia. Uwzględniając natomiast punkt widzenia spadkodawcy, to spadek daje właścicielowi pełną kontrolę nad majątkiem aż do końca życia i umożliwia jego swobodne użytkowanie lub sprzedaż bez zgody przyszłych spadkobierców.
Co jeszcze istotne, nabycie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. To oczywiście nie jest przypadkowe i opiera się według zasad dziedziczenia ustawowego określonego w Kodeksie cywilnym. Lista uprawnionych do nabycia spadku jest długa, dlatego też niektórzy wybierają testament, który daje spadkodawcy większe możliwości decydowania, komu chcemy zostawić większą część majątku.
Darowizna a spadek - jakie są finansowe różnice?
Z finansowego punktu widzenia wybór pomiędzy darowizną a spadkiem zależy od sytuacji rodzinnej oraz rodzaju przekazywanego majątku. Niemniej jednak z perspektywy podatkowej oba rozwiązania są bardzo zbliżone, ponieważ zarówno przy darowiźnie, jak i przy dziedziczeniu najbliższa rodzina może skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku.
Pod względem podatkowym podlegają one przepisom ustawy o podatku od spadków i darowizn. Kwoty wolne od podatku wynoszą 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy oraz 5 733 zł dla III grupy, przy czym limity dotyczą łącznej wartości majątku otrzymanego od tej samej osoby w ciągu pięciu lat. Najbliżsi członkowie rodziny, czyli małżonek, dzieci, rodzeństwo czy wnuki tworzą tak zwaną grupę zerową i mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku bez względu na wartość darowizny.
Zarówno w przypadku darowizn, jak i spadków, wyróżnia się trzy grupy podatkowe:
- grupa I - małżonek, zstępni (np. syn, córka, wnuki, prawnuki), wstępni (np. matka, ojciec, dziadkowie), pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie;
- grupa II - obejmuje zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
- grupa III - obejmuje innych nabywców, a kwota wolna od podatku stanowi.
Wspomniana, tak zwana grupa zerowa znajduje się w ramach I grupy. Zwolnienie obowiązuje, o ile darowizna zostanie zgłoszona w ciągu sześciu miesięcy na formularzu SD-Z2. Jednak nawet w przypadku zwolnienia podatkowego konieczne jest pokrycie kosztów notarialnych, które rosną wraz z wartością nieruchomości. Taksa notarialna liczona jest procentowo od wartości powyżej określonych progów. Dla każdej grupy wartości stosuje się więc inną stawkę.
Porównując spadek i darowiznę, warto pamiętać o tym, że różnice pojawiają się w kosztach przekazania majątku. I tak darowizna wymaga aktu notarialnego, za który pobierana jest taksa notarialna oraz opłaty sądowe związane z wpisem do księgi wieczystej. Natomiast w ramach spadku dochodzą także koszty postępowania o stwierdzenie nabycia spadku czy sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia. W przypadku kilku spadkobierców trzeba doliczyć także podział spadku.
