Spis treści:
- Kiedy można odziedziczyć długi?
- Jak odrzucić spadek z długami?
Kiedy można odziedziczyć długi?
Z chwilą śmierci spadkodawcy dochodzi do tzw. otwarcia spadku, a na spadkobierców przechodzą jego prawa i obowiązki majątkowe. Obejmuje to przede wszystkim aktywa, ale też zobowiązania finansowe istniejące w dniu śmierci, takie jak niespłacone kredyty, pożyczki, zaległe rachunki czy inne roszczenia wierzycieli. Przepisy wyraźnie wskazują, że do długów spadkowych zalicza się także koszty pogrzebu, koszty postępowania spadkowego, roszczenia o zachowek oraz obowiązki wynikające z zapisów i poleceń (art. 922 § 3 Kodeksu cywilnego). Oznacza to, że nawet przy braku klasycznego zadłużenia bankowego spadek może być obciążony finansowo i wymaga dokładnej analizy jego rzeczywistej wartości.
Zobacz również:
To, kto ostatecznie przejmie zarówno majątek, jak i długi, zależy od podstawy dziedziczenia, czyli testamentu albo przepisów ustawy. W przypadku braku ważnego testamentu zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe, w którym w pierwszej kolejności powołani są małżonek i dzieci, a dopiero w dalszej kolejności inne grupy krewnych. Istotne znaczenie ma tu mechanizm przenoszenia uprawnień na kolejne osoby, ponieważ odrzucenie spadku przez jednego z najbliższych sprawia, że jego miejsce zajmują następni spadkobiercy.
Obowiązujące dziś przepisy są bezpieczniejsze niż przed zmianą prawa w 2015 roku. Zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego brak złożenia oświadczenia w terminie sześciu miesięcy nie oznacza już pełnej odpowiedzialności za długi, lecz przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Ogranicza to odpowiedzialność wyłącznie do wartości aktywów. Przed nowelizacją milczenie spadkobiercy prowadziło do prostego przyjęcia spadku, co wiązało się z nieograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania i w wielu przypadkach oznaczało konieczność spłaty długów przewyższających wartość odziedziczonego majątku.
Jak odrzucić spadek z długami?
Odrzucenie spadku wymaga złożenia jednoznacznego oświadczenia i zawsze dotyczy całego udziału spadkowego, co oznacza, że nie ma możliwości wyboru tylko aktywów bez zobowiązań. Zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobierca może spadek przyjąć wprost, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza albo go odrzucić, przy czym każda z tych decyzji obejmuje całość praw i obowiązków. Kluczowe znaczenie ma termin sześciu miesięcy, liczony od momentu, w którym dana osoba dowiedziała się o powołaniu do spadku.
Zobacz również:
Oświadczenie można złożyć przed notariuszem albo w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu spadkobiercy. Rozwiązanie notarialne jest zazwyczaj szybsze, natomiast droga sądowa może być wygodniejsza, gdy już toczy się postępowanie. Samo oświadczenie musi zawierać dane zmarłego, wskazanie podstawy dziedziczenia oraz wyraźne określenie decyzji, a także informacje o znanych spadkobiercach i ewentualnych testamentach.
Szczególne zasady obowiązują w sytuacji, gdy po odrzuceniu spadku przez dorosłego do dziedziczenia dochodzą jego małoletnie dzieci. W wyniku zmian obowiązujących od listopada 2023 roku procedura została częściowo uproszczona i w określonych przypadkach rodzice mogą złożyć oświadczenie w imieniu dziecka bez konieczności uzyskiwania zgody sądu opiekuńczego. Nadal jednak zgoda ta jest wymagana w bardziej złożonych sytuacjach, na przykład przy braku porozumienia między rodzicami albo gdy dziecko dziedziczy równolegle z nimi.
