Spis treści:
- Czy rozdzielność majątkowa chroni przed długami małżonka?
- Co dokładnie daje intercyza?
- Jakie decyzje może podjąć spadkobierca?
- Czy brak działania oznacza przejęcie wszystkich długów?
- Rozdzielność majątkowa a dzieci z poprzednich związków
- Testament, zachowek i planowanie spadku
Czy rozdzielność majątkowa chroni przed długami małżonka?
Za życia małżonków rozdzielność majątkowa może ograniczać odpowiedzialność za zobowiązania drugiej osoby. Każdy z małżonków ma wtedy swój majątek i samodzielnie nim zarządza. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje, że przy umownej rozdzielności majątkowej każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed zawarciem umowy oraz majątek nabyty później.
Inaczej wygląda sytuacja po śmierci. Spadek obejmuje nie tylko aktywa, czyli np. mieszkanie, oszczędności, samochód czy udziały w firmie. W skład spadku mogą wejść także długi: kredyty, pożyczki, zaległości podatkowe, niezapłacone faktury czy zobowiązania związane z działalnością gospodarczą. Kodeks cywilny stanowi, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na spadkobierców.
To oznacza, że sama rozdzielność majątkowa nie wystarczy, aby uniknąć dziedziczenia długów po małżonku. Jeśli żyjący małżonek zostaje spadkobiercą, musi podjąć decyzję, co zrobić ze spadkiem.
Zobacz również:
Co dokładnie daje intercyza?
Intercyza, czyli umowa majątkowa małżeńska, może ustanowić rozdzielność majątkową. Jej znaczenie jest duże, ale trzeba dobrze rozumieć jej zakres.
Przy wspólności majątkowej po śmierci jednego z małżonków najpierw ustala się, jaka część majątku wspólnego przypada żyjącemu małżonkowi, a dopiero udział zmarłego trafia do spadku. Przy rozdzielności majątkowej nie ma majątku wspólnego w tym rozumieniu. Do spadku wchodzi majątek osobisty zmarłego małżonka.
Jeśli dom, mieszkanie albo firma były zapisane wyłącznie na zmarłego małżonka, całość takiego składnika może wejść do masy spadkowej. Wtedy żyjący małżonek dziedziczy razem z innymi spadkobiercami, np. dziećmi zmarłego, także z poprzednich związków.
Jakie decyzje może podjąć spadkobierca?
Po śmierci małżonka spadkobierca ma zasadniczo trzy możliwości:
- przyjąć spadek wprost,
- przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza,
- odrzucić spadek.
Przyjęcie spadku wprost oznacza odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi do wartości aktywów spadku. Kodeks cywilny wskazuje, że w razie prostego przyjęcia spadku odpowiedzialność za długi jest nieograniczona, a przy dobrodziejstwie inwentarza ograniczona do wartości stanu czynnego spadku.
Jeżeli spadkobierca nie chce dziedziczyć ani majątku, ani długów, może spadek odrzucić. Trzeba jednak pamiętać o terminie. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się co do zasady w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do spadku.
Czy brak działania oznacza przejęcie wszystkich długów?
Obecnie brak oświadczenia w terminie nie oznacza już automatycznego prostego przyjęcia spadku. Co do zasady skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. To bezpieczniejsze rozwiązanie niż dawne zasady, ale nadal nie oznacza, że sprawę można zignorować.
Jeśli w spadku jest wartościowy majątek, a długi są znane i możliwe do oszacowania, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza może ograniczyć ryzyko. W sprawach spornych lub niejasnych dobrze skonsultować sytuację z prawnikiem albo notariuszem.
Rozdzielność majątkowa a dzieci z poprzednich związków
Rozdzielność majątkowa nie wpływa także na prawa dzieci do dziedziczenia. Jeżeli zmarły miał dzieci, dziedziczą one razem z małżonkiem. Nie ma znaczenia, czy dzieci pochodzą z obecnego małżeństwa, poprzedniego związku czy są dziećmi pozamałżeńskimi.
To może prowadzić do trudnych sytuacji, zwłaszcza gdy majątek formalnie należał tylko do jednego małżonka, ale był używany przez oboje. Po śmierci właściciela żyjący małżonek może stać się współwłaścicielem mieszkania lub domu razem z dziećmi zmarłego. Rozdzielność majątkowa sama w sobie nie zabezpiecza przed takim scenariuszem.
Testament, zachowek i planowanie spadku
Jeśli małżonkowie chcą inaczej uregulować kwestie majątkowe po śmierci, sama intercyza zwykle nie wystarczy. Potrzebny może być:
- zapis windykacyjny,
- umowa o zrzeczenie się dziedziczenia
lub inne rozwiązania przewidziane przez prawo.
Trzeba jednak pamiętać, że testament nie zawsze zamyka temat. Małżonek może mieć prawo do zachowku, jeśli został pominięty w testamencie, a należałby do kręgu spadkobierców ustawowych. Kodeks cywilny przewiduje zachowek m.in. dla małżonka, zstępnych i rodziców spadkodawcy, jeśli byliby powołani do spadku z ustawy.
