Spis treści:
- Czym jest przedawnienie długu?
- Jak sprawdzić przedawnienie długu?
- Jakie długi nie ulegają przedawnieniu?
Czym jest przedawnienie długu?
Żeby odpowiedzieć na to pytanie, należy zajrzeć do Kodeksu cywilnego, przede wszystkim do jego 117. artykułu. Ten wyjaśnia, że przedawnienie długu to sytuacja, w której dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia. Sąd bierze pod uwagę przedawnienie długu tylko wtedy, gdy dłużnik sam podniesie taki zarzut, a zrzeczenie się przedawnienia z góry (zanim minie termin) jest nieważne.
Co to oznacza w praktyce? Jeżeli wierzyciel nie zdąży w odpowiednim czasie podjąć kroków prawnych, czyli na przykład złożyć pozwu, to dłużnik może wygrać sprawę dzięki powołaniu się na przedawnienie. Trzeba jednocześnie mieć świadomość, kiedy długi się przedawniają, ponieważ okres ten zależy od rodzaju zobowiązań. W praktyce, od 2018 roku, terminy przedawnień długów są krótsze, a wezwanie do zapłaty obowiązuje:
- przez sześć lat - podstawowy termin przedawnienia (np. umowy cywilnoprawne, pożyczki, kredyty konsumenckie);
- przez trzy lata - roszczenia związane z działalnością gospodarczą i świadczenia okresowe (np. czynsz, rachunki za media, odsetki);
- w przypadku terminów dłuższych niż dwa lata - koniec przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Przedawnienie długu może zostać w każdej chwili przerwane przez odpowiednie czynności cywilnoprawne. Tu mowa o pozwach sądowych, mediacjach, uznaniu długu przez dłużnika czy wszczęcie egzekucji komorniczej.
Jak sprawdzić przedawnienie długu?
Sprawdzenie ewentualnego przedawnienia długu wymaga kilku kroków. Na początek należy sprawdzić datę wymagalności długu. To pierwszy dzień, w którym wierzyciel może prawnie żądać spłaty, a dłużnik pozostaje w opóźnieniu. Zazwyczaj jest to dzień następujący po terminie płatności. To kluczowy moment rozpoczynający bieg przedawnienia. Na przykład w przypadku zaległych faktur może to być data upływu terminu płatności faktury.
Kolejny krok to ustalenie rodzaju długów. Od tego bowiem zależą terminy ich przedawnień. Jak wspomnieliśmy wyżej, ewentualne długi takie rachunki, czynsz, odsetki czy długi z działalności gospodarczej obowiązują przez trzy lata. Pożyczki czy kredyty wydłużają ten okres dwukrotnie, do sześciu lat.
Jak sprawdzić przedawnienie długu? W ostatnim kroku należy ustalić, czy bieg przedawnienia długu został przerwany. Ten zostaje przerwany przez każdą czynność przed sądem, komornikiem lub sądem polubownym podjętą w celu dochodzenia lub zabezpieczenia roszczenia. Mowa o pozwie czy wniosku egzekucyjnym. Bieg przedawnienia zostaje przerwany także w momencie uznania długu przez dłużnika, kiedy ten postanowi na przykład spłacić część raty lub kiedy złożył wniosek o rozłożenie długu na raty. Po takim przerwaniu termin przedawnienia biegnie od nowa.
Dla przykładu załóżmy, że mamy niezapłaconą fakturę za abonament telefoniczny. Jeżeli ta miała termin płatności 15 maja 2023, a roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, to przedawnienie długu nastąpi po trzech latach, z końcem 2026 roku. Zgodnie bowiem z przepisami obowiązującymi od 9 lipca 2018 r., a jak piszemy wyżej, koniec terminu przedawnienia długu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego w przypadku terminów dłuższych niż dwa lata. Jeśli w międzyczasie usługodawca złożył pozew, wszczął egzekucję komorniczą czy uzyskał tytuł wykonawczy, bieg terminu przedawnienia został przerwany. Wtedy liczy się on od nowa.
Jakie długi nie ulegają przedawnieniu?
Z uwagi na ochronę podstawowych praw oraz bezpieczeństwo obrotu prawnego, nie wszystkie długi ulegają przedawnieniu. Polskie prawo broni bowiem własność, rodzinę czy życie, a w przypadku hipotek banki muszą mieć gwarancję, że kredyty zabezpieczone nieruchomościami będą ściągalne przez cały okres. Jakie długi nie ulegają przedawnieniu?
Lista jest stosunkowo długa. Zacznijmy od kredytu hipotecznego. Ten nie przedawni się, dopóki wierzyciel ma zabezpieczenie na nieruchomości. Bank może więc zawsze dochodzić swoich praw z wpisanej do księgi wieczystej hipoteki.
Podobne zasady obowiązują w przypadku roszczenia związanego z prawem własności nieruchomości. Na przykład żądanie wydania nieruchomości czy usunięcia nielegalnej budowli, nie przedawniają się nigdy. Jeśli sąsiad postawił nielegalnie płot na naszej działce, mamy prawo żądać jego usunięcia nawet po kilkudziesięciu latach. Inne długi, które się nie przedawniają to te, które wynikają z najgorszych zbrodni jak wojennych, przeciwko ludzkości czy ludobójstwa.
Przepisy przewidują także, że szkody na osobie spowodowane energią jądrową nie ulegają przedawnieniu. Ma to chronić poszkodowanych w wypadkach o ogromnej skali, których skutki mogą ujawniać się dopiero po wielu latach. W podobny sposób prawo chroni roszczenia niemajątkowe. To te, których nie można przeliczyć na pieniądze. Są to między innymi żądanie ochrony dóbr osobistych, ustalenia ojcostwa czy roszczenia rodzinno-opiekuńcze.
