Spis treści:
- Kto może sam opłacać składki emerytalne?
- Kto nie może opłacać dobrowolnych składek?
- Ile trzeba zapłacić za dobrowolne składki w 2026 roku?
- Czy można płacić więcej niż minimum?
- Jak zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia?
- Czy dobrowolne składki dają prawo do emerytury minimalnej?
- Kiedy lepiej poszukać innego rozwiązania?
- Czy można samemu opłacać tylko składkę emerytalną?
Kto może sam opłacać składki emerytalne?
Dobrowolnie do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego może przystąpić osoba, która nie ma obecnie obowiązkowego tytułu do tych ubezpieczeń. Chodzi m.in. o osoby, które mieszkają w Polsce i nie pracują, nie prowadzą firmy oraz nie mają innego tytułu do obowiązkowych składek.
Z takiej możliwości mogą skorzystać także osoby mieszkające za granicą, jeśli wcześniej były objęte obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi w Polsce albo mają do nich zastosowanie europejskie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Najprościej mówiąc: dobrowolne składki są dla tych, którzy w danym momencie nie mają obowiązkowych składek emerytalnych i rentowych, ale chcą zachować ciągłość ubezpieczenia i budować kapitał w ZUS.
Zobacz również:
Kto nie może opłacać dobrowolnych składek?
Nie można dowolnie dopłacać składek emerytalnych do ZUS, jeśli już podlega się obowiązkowym ubezpieczeniom. Jeśli pracujesz na umowie o pracę, prowadzisz działalność gospodarczą albo masz inną oskładkowaną umowę, składki są już odprowadzane z tego tytułu. Wtedy nie możesz równolegle zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego tylko po to, aby zwiększyć przyszłą emeryturę.
Dobrowolne ubezpieczenia ustają również wtedy, gdy powstanie obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń, np. podpiszesz umowę o pracę albo rozpoczniesz działalność gospodarczą. W takiej sytuacji dobrowolne składki nie są już właściwą ścieżką.
Problem może dotyczyć także osób pracujących za granicą. Jeśli ktoś jest objęty systemem ubezpieczeń społecznych w innym państwie UE lub EFTA, co do zasady nie może jednocześnie opłacać w Polsce dobrowolnych składek na tych zasadach.
Ile trzeba zapłacić za dobrowolne składki w 2026 roku?
Podstawę wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe stanowi zadeklarowana kwota. Nie może być ona jednak niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Od 1 stycznia 2026 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł brutto.
Od tej podstawy liczy się:
- składkę emerytalną - 19,52% podstawy,
- składkę rentową - 8% podstawy.
Jeśli przyjmiemy minimalną podstawę 4806 zł, miesięcznie wychodzi:
- składka emerytalna: około 938,13 zł,
- składka rentowa: około 384,48 zł,
- razem: około 1322,61 zł miesięcznie.
To istotne, bo wiele osób zakłada, że samodzielne opłacanie składek do ZUS można zacząć od dowolnej, małej kwoty. Nie w tym przypadku. Minimalna podstawa jest powiązana z płacą minimalną, więc dobrowolne składki emerytalne i rentowe mogą być sporym obciążeniem dla domowego budżetu.
Czy można płacić więcej niż minimum?
Tak. Osoba zgłoszona do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych może zadeklarować wyższą podstawę wymiaru składek niż minimalne wynagrodzenie. W praktyce oznacza to, że może płacić wyższe składki, a tym samym budować większy kapitał emerytalny.
Jest jednak roczny limit podstawy wymiaru składek emerytalnych i rentowych. W 2026 roku maksymalna roczna podstawa wynosi 282 600 zł. Po przekroczeniu tego limitu nie opłaca się już składek emerytalnych i rentowych od nadwyżki.
Zanim ktoś zdecyduje się płacić więcej niż minimum, powinien porównać tę opcję z innymi sposobami odkładania na przyszłość, np. IKE, IKZE, PPK, PPE albo zwykłym inwestowaniem. Dobrowolne składki do ZUS zwiększają zapis na koncie emerytalnym, ale nie dają takiej elastyczności jak prywatne oszczędzanie.
Zobacz również:
Jak zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia?
Aby samemu opłacać składki emerytalne i rentowe, trzeba zgłosić się do ZUS. Robi się to na formularzu ZUS ZUA. W zgłoszeniu wskazuje się dzień, od którego chce się być objętym dobrowolnymi ubezpieczeniami. Nie może to być jednak data wcześniejsza niż dzień złożenia zgłoszenia.
Od momentu objęcia dobrowolnymi ubezpieczeniami trzeba samodzielnie rozliczać i opłacać składki za każdy miesiąc. To nie działa automatycznie jak przy etacie, gdzie obowiązki wobec ZUS przejmuje pracodawca. Tu płatnikiem jesteś sam.
Dobrowolne ubezpieczenie można zakończyć przez zgłoszenie wyrejestrowania. Ustaje ono od dnia wskazanego we wniosku, ale nie wcześniej niż od dnia złożenia dokumentu. Ubezpieczenie ustanie także wtedy, gdy pojawi się tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń, np. rozpoczęcie pracy na etacie.
Czy dobrowolne składki dają prawo do emerytury minimalnej?
Tu trzeba uważać. ZUS wskazuje, że jeśli ktoś będzie dobrowolnie ubezpieczony dłużej niż 10 lat, przestanie obowiązywać gwarancja wypłaty minimalnego świadczenia. Wtedy emerytura zostanie wypłacona w wysokości wynikającej ze środków zgromadzonych na koncie w ZUS, nawet jeśli będzie niższa niż emerytura minimalna.
To bardzo ważne dla osób, które myślą o dobrowolnych składkach jako sposobie na "zapewnienie sobie minimalnej emerytury". Samo opłacanie składek przez długi okres nie zawsze oznacza gwarancję najniższego świadczenia. Liczy się cała historia ubezpieczeniowa, staż, kapitał i zasady ustawowe.
Kiedy lepiej poszukać innego rozwiązania?
Samodzielne opłacanie składek do ZUS nie zawsze będzie najlepszym wyborem. Jeżeli masz ograniczony budżet, brak stabilnych dochodów albo potrzebujesz elastycznego dostępu do pieniędzy, dobrowolne składki mogą być zbyt dużym obciążeniem. Po opłaceniu składki pieniądze trafiają do systemu emerytalnego i nie można ich po prostu wypłacić jak z konta oszczędnościowego.
Zobacz również:
W takiej sytuacji warto rozważyć prywatne oszczędzanie, np. IKE lub IKZE. To nie zastępuje ubezpieczenia emerytalnego w ZUS, ale może być dodatkowym filarem przyszłej emerytury. IKE daje możliwość uniknięcia podatku od zysków kapitałowych po spełnieniu warunków wypłaty, a IKZE pozwala odliczać wpłaty od podstawy opodatkowania w PIT.
Różnica jest zasadnicza: składki ZUS budują przyszłe świadczenie z systemu publicznego, a IKE i IKZE są formą prywatnego oszczędzania. Najlepiej traktować je jako uzupełnienie, nie zamiennik.
Czy można samemu opłacać tylko składkę emerytalną?
Nie w tym trybie. Dobrowolne ubezpieczenia dotyczą łącznie ubezpieczenia emerytalnego i rentowych. Nie można wybrać wyłącznie składki emerytalnej i pominąć rentowej. Osoby zgłoszone dobrowolnie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych nie mogą też zgłosić się z tego tytułu do ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego.
To oznacza, że dobrowolne składki nie dają takich samych uprawnień jak pełny pakiet ubezpieczeń przy etacie czy działalności gospodarczej. Nie należy więc mylić ich z ubezpieczeniem zdrowotnym, chorobowym albo wypadkowym.
