Spis treści:
- Kiedy wypłacana jest ostatnia emerytura po śmierci?
- Jak odzyskać ostatnią emeryturę po zmarłej osobie?
- Jak odzyskać pieniądze z ZUS po zmarłym, który nie dożył emerytury?
- Czy należy się emerytura za miesiąc, w którym nastąpił zgon?
Kiedy wypłacana jest ostatnia emerytura po śmierci?
Emerytura przysługuje w pełnej wysokości za miesiąc, w którym nastąpił zgon. ZUS nie dzieli jej proporcjonalnie do liczby przeżytych dni. Jeśli emeryt zmarł 2, 15 albo 30 lipca, zachowuje prawo do świadczenia za lipiec. Wynika to z art. 136 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który pozwala rodzinie otrzymać świadczenia należne zmarłemu do dnia śmierci. Jeżeli pieniądze trafiły na jego konto lub zostały odebrane jeszcze za życia, wypłata została zrealizowana prawidłowo. Rodzina nie występuje wówczas ponownie o tę samą kwotę.
Inaczej jest w przypadku przekazu pocztowego dostarczonego już po śmierci adresata. Bliscy nie powinni go odbierać ani podpisywać dokumentów w imieniu zmarłego. Poczta zwróci pieniądze do ZUS, a uprawniona osoba będzie mogła odzyskać należność za miesiąc zgonu jako niezrealizowane świadczenie. Służy do tego formularz ENS. Taka sama procedura obowiązuje, gdy ZUS - poinformowany o śmierci - zdążył zatrzymać przelew. Pieniądze nie przepadają, lecz ich wypłata wymaga złożenia wniosku.
Szczególnej uwagi wymaga przelew zaksięgowany po zgonie. Kwota za miesiąc śmierci może nadal przysługiwać, natomiast emerytura za następny miesiąc jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Nie można samodzielnie wypłacać jej z rachunku zmarłego. Pełnomocnictwo do konta zasadniczo wygasa z chwilą śmierci właściciela, a bank może przekazać ZUS środki wypłacone za okres po ustaniu prawa do emerytury. Sąd Najwyższy zwracał przy tym uwagę, że samo wysłanie przelewu nie zawsze przesądza o skutecznym zrealizowaniu świadczenia. Liczą się termin wypłaty, okres, którego dotyczyła kwota, oraz pozycja osoby występującej do ZUS w ustawowej kolejności uprawnionych.
Jak odzyskać ostatnią emeryturę po zmarłej osobie?
Jeśli zmarły już pobierał emeryturę, rodzina może wystąpić o wypłatę świadczenia należnego za miesiąc jego śmierci, o ile pieniądze nie zostały wcześniej skutecznie przekazane. Dotyczy to między innymi przekazu pocztowego zwróconego do ZUS po śmierci adresata albo przelewu zatrzymanego po zgłoszeniu zgonu. Roszczenie może obejmować również niewypłacone wyrównanie wynikające z wcześniejszego wniosku o ponowne obliczenie emerytury.
Zobacz również:
Pieniędzy nie wypłaca się automatycznie spadkobiercom. W pierwszej kolejności mogą je otrzymać małżonek i dzieci prowadzący ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe. Jeżeli takich osób nie ma, prawo przechodzi na małżonka i dzieci mieszkających osobno, a następnie na innych członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej lub osoby, na których utrzymaniu pozostawał zmarły. Do ZUS składa się formularz ENS wraz z odpisem aktu zgonu, dokumentem potwierdzającym pokrewieństwo lub małżeństwo oraz, gdy jest to potrzebne, dowodami wspólnego zamieszkania albo utrzymywania zmarłego.
Wniosek trzeba złożyć przed upływem 12 miesięcy od dnia śmierci. Można zrobić to przez eZUS, osobiście lub przez pełnomocnika w dowolnej placówce ZUS, listownie, za pośrednictwem polskiego konsulatu albo ustnie do protokołu. W sytuacji, gdy emerytura została odebrana przez zmarłego za życia lub wcześniej wpłynęła na jego rachunek, ZUS uznaje wypłatę za zrealizowaną i nie wypłaci tej samej kwoty ponownie.
Jak odzyskać pieniądze z ZUS po zmarłym, który nie dożył emerytury?
W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy zmarły złożył wniosek o emeryturę. Jeśli osiągnął wymagany wiek i rozpoczął postępowanie, lecz zmarł przed wydaniem decyzji albo pierwszą wypłatą, ZUS dokończy sprawę i obliczy świadczenie należne do miesiąca śmierci. Rodzina może otrzymać tę kwotę jako niezrealizowane świadczenie na podstawie art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Przykładowo, gdy wniosek wpłynął 4 maja, a ubezpieczony zmarł 18 czerwca, należność może objąć maj i czerwiec, jeżeli od maja spełniał warunki do emerytury. Brak decyzji wydanej za życia nie zamyka drogi do pieniędzy. Inaczej wygląda sprawa osoby, która nigdy nie wystąpiła o emeryturę. Rodzina nie może złożyć pierwszego wniosku w jej imieniu po śmierci, może jednak sprawdzić środki zapisane na subkoncie ZUS oraz rachunku OFE.
Jak przeprowadzić sprawę krok po kroku?
- Ustal, czy zmarły złożył wniosek o emeryturę. Informację można uzyskać w ZUS, podając jego PESEL. Jeśli postępowanie zostało rozpoczęte, złóż formularz ENS - wniosek o wypłatę niezrealizowanych świadczeń. Aktualny druk jest dostępny w placówkach, na stronie ZUS oraz w eZUS.
- Sprawdź, czy należysz do grona uprawnionych. Pierwszeństwo mają małżonek i dzieci prowadzący ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe. W razie ich braku o wypłatę mogą wystąpić małżonek i dzieci mieszkający osobno, a następnie inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej albo osoby, na których utrzymaniu pozostawał zmarły.
- Przygotuj dokumenty. Potrzebne są formularz ENS, dane zmarłego, odpis aktu zgonu oraz dokument potwierdzający małżeństwo lub pokrewieństwo. ZUS może poprosić również o dowody wspólnego gospodarstwa domowego albo utrzymywania zmarłego, np. dokumenty wskazujące wspólny adres, pokrywanie rachunków czy regularne przekazywanie pieniędzy.
- Złóż wniosek przed upływem 12 miesięcy od dnia śmierci. Po tym terminie roszczenie wygasa, chyba że wcześniej wpłynął wniosek o dalsze prowadzenie postępowania. Dokumenty można przekazać przez eZUS, osobiście lub przez pełnomocnika w dowolnej placówce ZUS, pocztą albo za pośrednictwem polskiego konsulatu. Wniosek można również zgłosić ustnie do protokołu w ZUS.
- Jeśli zmarły nie złożył wniosku o emeryturę, sprawdź subkonto. W przypadku samego subkonta w ZUS składa się formularz USS - wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta. Może to zrobić współmałżonek, osoba wskazana przez zmarłego, spadkobierca albo przedstawiciel ustawowy osoby małoletniej. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające śmierć, tożsamość i prawo do pieniędzy, a przy dziedziczeniu również prawomocne postanowienie sądu o nabyciu spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
- Jeżeli zmarły należał do OFE, zacznij od funduszu. Do OFE przekazuje się wniosek, akt zgonu oraz dokumenty wymagane przez dany fundusz. Po podziale pieniędzy OFE ma 14 dni na przesłanie informacji do ZUS. Zakład dzieli następnie środki zapisane na subkoncie według tych samych udziałów i ma na to trzy miesiące od otrzymania zawiadomienia.
Środki z podstawowego konta emerytalnego w ZUS nie podlegają zwykłemu dziedziczeniu. Podział obejmuje subkonto, prowadzone dla wszystkich ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1968 roku oraz dla części starszych osób związanych z OFE. Najpierw rozlicza się część objętą małżeńską wspólnością majątkową, później pieniądze trafiają do osób wskazanych przez zmarłego. Gdy nikogo nie wyznaczył, niewypłacona część wchodzi do spadku. Wniosek można złożyć samodzielnie i bez opłat za pośrednictwo - odpłatna firma nie ma specjalnego dostępu do konta ani szybszej ścieżki w ZUS.
Czy należy się emerytura za miesiąc, w którym nastąpił zgon?
Emerytura lub renta przysługuje za cały miesiąc śmierci, bez względu na dzień zgonu. Jeśli ZUS nie zdążył jej wypłacić, uprawnieni członkowie rodziny mogą ją otrzymać jako niezrealizowane świadczenie.
Prawo do emerytury ustaje wraz ze śmiercią świadczeniobiorcy, a wypłatę wstrzymuje się od miesiąca następującego po miesiącu zgonu. Rodzina nie otrzyma świadczenia za kolejny miesiąc, nawet jeśli emeryt zmarł w ostatnim dniu poprzedniego. Przykładowo osoba, która zmarła 31 lipca zachowuje prawo do całej emerytury za lipiec, lecz nie nabywa prawa do świadczenia za sierpień. Przepisy rozliczają emerytury w cyklach miesięcznych, a nie według liczby dni. Sierpniowa wypłata byłaby już świadczeniem za okres przypadający po śmierci, gdy zmarły nie miał statusu osoby uprawnionej.
Nie zmienia tego termin przelewu. Jeżeli ZUS przekaże w sierpniu pieniądze należne za lipiec, rodzina może wystąpić o tę kwotę jako niezrealizowane świadczenie. Jeśli jednak przelew dotyczy sierpnia, pieniądze trzeba zwrócić, nawet gdy wpłynęły na konto tuż po śmierci emeryta. O tym, czy wypłata jest należna, przesądza okres wskazany w rozliczeniu ZUS, a nie data zaksięgowania pieniędzy. W razie wątpliwości warto poprosić Zakład o pisemne ustalenie, którego miesiąca dotyczył przelew, zamiast wypłacać środki z rachunku zmarłego. Formularz ENS służy wyłącznie do odzyskania emerytury, renty lub wyrównania należnego do miesiąca śmierci.
