Spis treści:
- Przedawnienie zachowku: kiedy występuje?
- Co przerywa bieg przedawnienia zachowku?
Przedawnienie zachowku: kiedy występuje?
Zachowek jest instytucją prawa spadkowego, która ma zabezpieczać interes najbliższych członków rodziny w sytuacji, gdy zostali pominięci w dziedziczeniu. W praktyce nie oznacza on prawa do konkretnego składnika majątku, takiego jak mieszkanie czy działka, lecz roszczenie o określoną kwotę pieniędzy. Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego uprawnionymi do zachowku są przede wszystkim zstępni spadkodawcy, czyli dzieci i wnuki, a także małżonek oraz rodzice, o ile w danym układzie byliby powołani do dziedziczenia ustawowego. Wysokość zachowku co do zasady odpowiada połowie wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym, natomiast w przypadku małoletnich zstępnych lub osób trwale niezdolnych do pracy wynosi dwie trzecie takiego udziału.
Zobacz również:
Roszczenie o zachowek nie obowiązuje jednak bezterminowo. Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują pięcioletni okres, w którym uprawniony może dochodzić zapłaty należnej kwoty. Moment rozpoczęcia biegu tego terminu zależy od konkretnej sytuacji prawnej związanej ze spadkiem. Jeżeli dziedziczenie następuje na podstawie testamentu, pięcioletni okres liczy się od dnia jego ogłoszenia. W przypadku roszczeń kierowanych wobec osób zobowiązanych do uzupełnienia zachowku z tytułu darowizn lub zapisów windykacyjnych termin rozpoczyna się natomiast w chwili otwarcia spadku, czyli w dniu śmierci spadkodawcy.
Upływ terminu przedawnienia nie oznacza automatycznego wygaśnięcia samego prawa do zachowku, lecz znacząco ogranicza możliwość jego dochodzenia. Osoba zobowiązana do zapłaty może w takiej sytuacji podnieść w sądzie zarzut przedawnienia, co zazwyczaj prowadzi do oddalenia roszczenia. Oznacza to, że nawet gdyby przeprowadzono wszystkie formalności, a wyliczona kwota zachowku okazała się prawidłowa, sąd nie zasądzi jej po upływie ustawowego terminu.
Zobacz również:
Co przerywa bieg przedawnienia zachowku?
Wielu spadkobierców zakłada, że po upływie pięciu lat od śmierci bliskiego lub ogłoszenia testamentu sprawa zachowku definitywnie się kończy. Taki wniosek bywa jednak przedwczesny, ponieważ przepisy Kodeksu cywilnego przewidują sytuacje, które przerywają bieg przedawnienia. Zgodnie z art. 123 przedawnienie przerywa między innymi czynność podjęta przed sądem lub innym właściwym organem, jeśli jej celem jest dochodzenie, ustalenie lub zabezpieczenie roszczenia. Po każdym takim zdarzeniu termin przedawnienia zaczyna biec od początku, a w przypadku czynności podejmowanych w trakcie postępowania sądowego nie biegnie aż do zakończenia sprawy.
Zobacz również:
Najczęściej spotykaną sytuacją jest wniesienie pozwu o zapłatę zachowku przed upływem pięcioletniego terminu. Wystarczy, że pozew zostanie złożony w sądzie na czas, ponieważ dalszy przebieg postępowania nie wpływa już na skutek w postaci przerwania przedawnienia. Podobny efekt może wywołać także wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, jeżeli rzeczywiście służy dochodzeniu roszczenia. Inaczej wygląda sytuacja z przedsądowym wezwaniem do zapłaty, które choć często poprzedza proces i bywa pomocne w negocjacjach, zazwyczaj nie przerywa ustawowego terminu.
Istotne znaczenie w sprawach o zachowek ma również orzecznictwo. Sąd Najwyższy w uchwale z 10 października 2013 roku uznał, że w określonych sytuacjach bieg przedawnienia może zostać przerwany także przez złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy. Taka czynność, choć formalnie nie jest pozwem o zapłatę zachowku, może mieć znaczenie dla ustalenia kręgu spadkobierców i podstaw dochodzenia roszczenia. Do przerwania przedawnienia może dojść także wtedy, gdy osoba zobowiązana uzna dług, na przykład potwierdzi obowiązek zapłaty, podejmie negocjacje dotyczące wysokości należności albo zaproponuje spłatę w ratach. W takiej sytuacji pięcioletni termin zaczyna biec od początku.
