Spis treści:
- Kto dziedziczy, gdy umiera spadkobierca? Najpierw zstępni
- Na czym polega dziedziczenie ustawowe?
- Kolejność dziedziczenia ustawowego
Kto dziedziczy, gdy umiera spadkobierca? Najpierw zstępni
Jeżeli osoba, która miała dziedziczyć po zmarłym, nie dożyje otwarcia spadku, jej udział przechodzi na jej zstępnych. Oznacza to jego dzieci, a jeśli ich niema, wnuki, prawnuki i kolejne pokolenia. Wynika to bezpośrednio z art. 931 §2 Kodeksu cywilnego, który nakazuje, by "udział spadkowy, który przypadałby dziecku spadkodawcy, przypadał jego dzieciom".
Ta zasada działa schodkowo: jeśli umrze dziecko spadkodawcy, jego miejsce zajmują wnuki; jeśli wnuki również nie żyją, dziedziczą prawnuki. Jeżeli natomiast zmarły spadkobierca nie ma żadnych zstępnych, jego udział przechodzi na innych krewnych według zasad dziedziczenia ustawowego.
Na czym polega dziedziczenie ustawowe?
Dziedziczenie ustawowe ma zastosowanie zawsze wtedy, gdy nie ma testamentu albo jest on nieważny, odrzucono spadek lub powołany spadkobierca nie może dziedziczyć. W Polsce taka sytuacja dotyczy nawet 90 proc. spraw spadkowych. To ustawodawca ustala, kto dziedziczy, w jakiej kolejności i w jakich udziałach. Prawo spadkowe określa te zasady jasno i szczegółowo.
W pierwszej kolejności znaczenie ma więź rodzinna. Pod uwagę brani są małżonek i dzieci, potem rodzice, rodzeństwo i dziadkowie. Jeśli brak dalszych krewnych, w kolejce stoi gmina, w której ostatnio zamieszkiwał spadkodawca, a jeśli nie można jej ustalić, to Skarb Państwa. Testament może tę kolejność zmienić, ale przy jego braku obowiązuje automatycznie mechanizm opisany w Kodeksie cywilnym.
Zobacz również:
Kolejność dziedziczenia ustawowego
Polskie prawo dzieli spadkobierców ustawowych na grupy. Poszczególne grupy wchodzą do dziedziczenia dopiero wtedy, gdy nie ma osób należących do grupy wcześniejszej. Zasady te szczegółowo opisują art. 931-940 Kodeksu cywilnego. Jak wygląda kolejność dziedziczenia ustawowego?
Grupa I - małżonek i dzieci
To oni dziedziczą w pierwszej kolejności. Udziały są równe, ale udział małżonka nie może wynosić mniej niż 25 proc. spadku. Jeżeli któreś z dzieci nie żyje, jego udział przechodzi na zstępnych (wnuki, prawnuki).
Grupa II - małżonek i rodzice
Gdy zmarły nie miał dzieci, spadek dzielony jest między małżonka oraz rodziców. Udział każdego z rodziców wynosi zazwyczaj jedną czwartą spadku, jeśli dziedziczą razem z małżonkiem.
Grupa III - rodzeństwo i ich zstępni
Jeżeli nie żyją dzieci, wnuki, rodzice ani małżonek, dziedziczy rodzeństwo, a po zmarłym rodzeństwie jego potomkowie.
Grupa IV - dziadkowie
W braku bliższych krewnych cały spadek przechodzi na dziadków zmarłego, którzy dziedziczą w częściach równych.
Grupa V - pasierbowie
Dziedziczą tylko wtedy, gdy nie ma bliższej rodziny spadkodawcy, a ich biologiczny rodzic (małżonek zmarłego) nie żyje.
Grupa VI - gmina lub Skarb Państwa
To ostateczność. Do dziedziczenia tego typu dochodzi dopiero wtedy, gdy zmarły nie ma żadnych krewnych mogących przejąć majątek.
Ustawowa kolejność dziedziczenia sprawia, że majątek musi przejść do najbliższej dostępnej grupy. Nie ma tu miejsca na uznaniowość: zamieszkiwanie ze zmarłym, długoletni związek nieformalny czy faktyczna opieka nie mają znaczenia, jeśli nie istnieje ważny testament.
