Spis treści:
- System kaucyjny w Polsce
- Jakie butelki objęte są systemem kaucyjnym?
- Gdzie wyrzucić butelkę objętą systemem kaucyjnym?
- Co z kaucją za butelkę, jeśli jej nie oddam?
System kaucyjny w Polsce
System kaucyjny w Polsce został wprowadzony 1 października 2025 roku. Podstawą prawną jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko tzw. dyrektywa SUP. Ta sama dyrektywa nałożyła obowiązek przytwierdzania nakrętek do butelek.
Tym razem wspomniana dyrektywa systemem kaucyjnym nałożyła obowiązek na państwa członkowskie selektywnej zbiórki odpadów do celów recyklingu. Odpowiedzialni za realizację konkretnych celów są producenci napojów, którzy wprowadzają na rynek opakowania plastikowe, szklane lub aluminiowe. Jakie są cele stawiane przez Unię Europejską? W 2025 roku w ramach systemu poziom selektywnej zbiórki odpadów miał osiągnąć 77 proc., a do 2029 r. ma objąć 90 proc. butelek wypuszczanych na rynek.
Ponadto system nakłada na producentów obowiązek korzystania z materiałów z recyklingu. W 2025 roku nowe butelki wypuszczane na rynek miały być stworzone w 25 proc z materiałów odzyskanych. Do 2030 roku część materiałów pochodzących z recyklingu ma wynosić 30 proc.
Zobacz również:
Całemu systemowi kaucyjnemu przyświeca idea dbania o środowisko. Dzięki niemu więcej materiałów z tworzyw sztucznych trafi do recyklingu i zostanie ponownie wykorzystana. Czym jednak różni się to od zwykłej segregacji odpadami, które stosowaliśmy do tej pory? Zamknięty system powoduje, że konsumenci w celu odzyskania kaucji muszą oddać butelki do specjalnych automatów. Dzięki temu unika się sytuacji, że plastikowe odpady trafiają do środowiska czy na dzikie wysypiska.
W Europie system kaucyjny nie jest niczym nowym. W wielu państwach działa już od dawna. Korzysta z niego już 180 mln Europejczyków. W Niemczech już 97 proc. opakowań wraca do systemu, w Norwegii 95 proc., a na Litwie po dwóch latach obowiązywania systemu osiągnięto poziom 90 proc.
Jakie butelki objęte są systemem kaucyjnym?
Systemem kaucyjnym objęte są butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów pojemności, puszki po napojach do 1 litra pojemności oraz szklane butelki zwrotne do 1,5 litra pojemności. Co ważne kaucja w wysokości 0,50 zł lub 1 zł w przypadku opakowań szklanych doliczana jest do ceny produktu dopiero przy kasie. Ponadto do automatu można wrzucić jedynie butelki oznaczone odpowiednim symbolem kaucyjnym. Tylko za te zostanie zwrócona kaucja. Aby jednak automat dobrze rozpoznał opakowanie i sczytał kod kreskowy, butelka nie może być zgnieciona.
Zobacz również:
Dlaczego w Polsce tak mało jest butelek szklanych objętych systemem kaucyjnym? Wynika to z faktu, że w butelkach szklanych sprzedawane jest przede wszystkim piwo. Na mocy ustawy z 9 stycznia 2026 branża piwowarska zyskała jednak prawo realizowania selektywnej zbiórki butelek poza systemem kaucyjnym.
Jakie opakowania wyłączone są z systemu kaucyjnego? Od 2026 roku z systemu kaucyjnego wyłączone są również butelki i opakowania plastikowe po produktach mlecznych.
Gdzie wyrzucić butelkę objętą systemem kaucyjnym?
Butelkę objętą systemem kaucyjnym należy zwrócić do sklepów o powierzchni większej niż 200 m² oferujących napoje objęte systemem kaucyjnym. Sklepy o powierzchni poniżej 200 m² mają obowiązek przyjmować szklane butelki objęte systemem po napojach, które znajdują się w ich ofercie. Butelki plastikowe mogą zbierać, ale nie mają takiego obowiązku.
Butelki można oddawać również do specjalnych automatów. To rozwiązanie jest najczęściej realizowane także przez duże sklepy. Po oddaniu butelki w automacie klient odzyskuje kaucję w formie bonu do realizacji w danym sklepie. Według polskich przepisów klient może z tym bonem udać się do sklepu i zrealizować go przy kasie, pomniejszając tym samym swój rachunek za zakupy. Nie każdy jednak wie, że ma również prawo udać się do kasy sklepu i zażądać wypłaty gotówki. Wprowadzenie bonów w automatach miało być ułatwieniem dla operatorów, którzy nie muszą zaopatrywać ich w monety.
Co z kaucją za butelkę, jeśli jej nie oddam?
Przepełnione i niedziałające automaty dalej zniechęcają klientów do zwrotu butelek. Ta sytuacja jednak powoduje, że tracą kaucję. Co dzieje się z pieniędzmi, jeśli klient nie odda butelki?
System kaucyjny jest finansowany przez producentów napojów, którzy wprowadzili je na rynek. Ponoszą oni koszty związane ze zbiórką, odbieraniem, transportem opakowań i prowadzeniem ich ewidencji, a także rozliczeniem kaucji. Aby to usprawnić, w Polsce działają Operatorzy systemu kaucyjnego, czyli spółki które zajmują się wszystkimi etapami obrotu butelek. Akcjonariuszami tych spółek często są producenci napojów, dzięki czemu realizują oni obowiązek narzucony im przez ustawę. Obecnie w Polsce działa 7 operatorów kaucyjnych:
- Zwrotka S.A.;
- PolKa Operator Systemu Kaucyjnego Not For Profit S.A. - partnerami biznesowymi są Muszynianka, Piwniczanka i Cechini;
- OK Operator Kaucyjny S.A. - partnerami są sieci sklepów Lidl i Kaufland;
- Reselekt S.A;
- Kaucja.pl Krajowy system kaucyjny - akcjonariuszami spółki są: Coca-Cola HBC Polska, Colian, Grupa Maspex, Nałęczów Zdrój, Nestlé Polska, Oshee Polska, PepsiCo Polska, Red Bull, Van Pur, Zbyszko Company oraz Żywiec Zdrój;
- ECOKAUCJA POLSKA S.A.;
- Polski System Kaucyjny S.A. - partnerami są Kompania Piwowarska, Grupa Żywiec i Carlsberg Polska.
System kaucyjny dodatkowo finansowany jest z pieniędzy pochodzących z kaucji, którą klienci nie odzyskali, ponieważ nie zwrócili opakowania. Jednym słowem, aby nie płacić za działanie systemu kaucyjnego - warto zwracać butelki.
