Szwecja chce zobowiązać część sklepów i aptek do przyjmowania płatności gotówkowych. Projekt nowych regulacji został przedstawiony przez rząd w marcu 2026 r. i ma być odpowiedzią na coraz szybsze wypieranie fizycznego pieniądza przez płatności cyfrowe. Do propozycji odniósł się już Europejski Bank Centralny, który popiera kierunek zmian, ale wskazuje także na niedoskonałości przygotowywanego prawa - pisze Bankier.pl.
Szwecja chce chronić gotówkę. Sklepy i apteki mogą dostać nowy obowiązek
W Szwecji znaczenie gotówki systematycznie maleje. W 2023 r. banknoty i monety znajdujące się w obiegu odpowiadały jedynie za 0,9 proc. PKB kraju. Dla porównania w Polsce wskaźnik ten wynosił w tym samym czasie niemal 12 proc. W codziennych płatnościach dominują karty płatnicze oraz Swish, czyli lokalny odpowiednik polskiego BLIK-a.
Jak wynika z badań szwedzkiego banku centralnego Riksbanku przeprowadzonych w 2025 r., gotówkę akceptuje obecnie 71 proc. przedsiębiorstw detalicznych. Wśród firm, które z niej zrezygnowały, 40 proc. zrobiło to w ciągu ostatnich pięciu lat, a kolejne 40 proc. nigdy nie oferowało klientom możliwości płatności fizycznym pieniądzem.
Kto będzie musiał przyjmować gotówkę?
Nowelizacja ustawy o usługach płatniczych ma wejść w życie w lipcu 2026 r. Zgodnie z projektem obowiązek przyjmowania gotówki obejmie detaliczne sklepy spożywcze i apteki posiadające tradycyjne kasy obsługiwane przez personel. Klienci będą mogli płacić gotówką za wszystkie oferowane towary i usługi.
Projekt przewiduje jednak kilka wyjątków. Obowiązek będzie dotyczył transakcji do wysokości 0,1 tzw. kwoty bazowej, co w 2026 r. odpowiada około 5920 koron szwedzkich, czyli ok. 2400 zł. Sklepy nie będą musiały przyjmować płatności monetami, jeśli klient użyje więcej niż 25 sztuk. Wyłączenia przewidziano również dla sytuacji, w których akceptacja gotówki mogłaby stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa personelu, np. w godzinach nocnych lub w miejscach szczególnie narażonych na napady.
Możliwa będzie także odmowa przyjęcia gotówki w pojedynczych przypadkach, jeśli istnieją "uzasadnione powody", np. gdy kasa jest przepełniona lub zachowanie klienta wzbudza podejrzenia. Autorzy projektu podkreślają jednak, że takie decyzje nie mogą być podejmowane arbitralnie.
EBC popiera kierunek zmian, ale wskazuje mankamenty
W połowie kwietnia 2026 r. opinię na temat szwedzkiego projektu wydał Europejski Bank Centralny. Choć Szwecja nie należy do strefy euro, EBC zdecydował się zabrać głos, powołując się na kwestie związane z funkcjonowaniem systemów płatniczych w UE.
Bank centralny pozytywnie ocenił samą ideę ochrony gotówki i wzmacniania odporności systemu płatniczego. Zwrócił uwagę, że proponowane przepisy mogą pomóc osobom wykluczonym cyfrowo oraz zapewnić obywatelom dostęp do alternatywnej formy płatności w sytuacjach kryzysowych.
Jednocześnie EBC skrytykował część zapisów projektu. Według instytucji przepisy dotyczące możliwości odmowy przyjęcia gotówki ze względów bezpieczeństwa są zbyt ogólne i nie zawierają wystarczająco precyzyjnych kryteriów. Wątpliwości wzbudził także brak niezależnego organu nadzorującego przestrzeganie nowych obowiązków przez sklepy.
