Spis treści:
- Brak świadomości i podejmowania decyzji
- Presja otoczenia i obecność osób trzecich
- Jeden dokument dla dwóch osób
- Brak dokumentów lub niezgodność z prawem
Brak świadomości i podejmowania decyzji
Najczęstszą i najważniejszą przyczyną, dla której notariusz odmawia poświadczenia testamentu, są wątpliwości co do stanu psychicznego testatora. Zgodnie z Kodeksem cywilnym oświadczenie woli jest nieważne, jeśli zostało złożone w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
Dotyczy to osób starszych, które cierpią na zaawansowaną demencję czy chorobę Alzheimera, ale także osób pod wpływem silnych leków psychotropowych. Oczywiście rejent odmówi spisania ostatniej woli osoby, która jest nietrzeźwa - pod wpływem narkotyków czy alkoholu.
Notariusz nie jest lekarzem, ale ma obowiązek ocenić stan klienta na podstawie rozmowy. Zadaje pytania o datę, cel wizyty, składniki majątku czy dane najbliższych. Jeśli odpowiedzi są niespójne, nielogiczne lub klient nie orientuje się w czasie i przestrzeni, urzędnik z pewnością odstąpi od podpisania aktu. W sytuacjach granicznych, notariusze mogą poprosić o zaświadczenie od neurologa lub psychiatry, które potwierdza, że pacjent w dniu wizyty jest w pełni świadomy swoich czynów.
Presja otoczenia i obecność osób trzecich
Testament musi być wyrazem woli wyłącznie osoby, która go sporządza. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której rodzina czy opiekunowie dyktują zapisy, jakie mają znaleźć się w dokumencie. Jeśli do kancelarii przychodzi starsza osoba w towarzystwie dorosłych dzieci, które odpowiadają na pytania urzędnika lub sugerują, komu ma przypaść mieszkanie, notariusz natychmiast zareaguje.
Standardową procedurą w takich sytuacjach jest poproszenie wszystkich osób towarzyszących o opuszczenie gabinetu. Notariusz musi pozostać z testatorem sam na sam, aby upewnić się, że nie działa on pod przymusem, groźbą czy silną presją psychiczną. Jeśli po rozmowie z klientem urzędnik nadal ma przeczucie, że decyzja jest wymuszona (np. powodowana strachem przed reakcją dzieci czy opiekunów), ma prawo i obowiązek odmówić sporządzenia dokumentu.
Jeden dokument dla dwóch osób
Dla osób, które od lat są w związku małżeńskim i mają wspólnotę majątkową, naturalnym wydaje się sporządzenie również wspólnego testamentu. Jednak w polskim porządku prawnym jest to kategorycznie zabronione.
Zgodnie z art. 942 Kodeksu cywilnego, testament może zawierać rozporządzenia dotyczące tylko jednego spadkodawcy. Notariusz nigdy nie zgodzi się na umieszczenie oświadczeń dwóch osób w jednym akcie notarialnym, nawet jeśli łączą ich więzy małżeńskie.
W takiej sytuacji konieczne jest sporządzenie dwóch całkowicie odrębnych dokumentów - osobno dla męża i żony. Każda z tych czynności wiąże się również z osobną taksą notarialną.
Brak dokumentów lub niezgodność z prawem
Pozostałe powody do odmowy do kwestie czysto formalne i legalność samych zapisów. Notariusz nie rozpocznie procedury bez jednoznacznego potwierdzenia tożsamości klienta. Jeśli dowód osobisty lub paszport, którym się legitymuje, jest nieważny (zniszczony lub utracił datę ważności), notariusz może odmówić sporządzenia dokumentu. Obecnie standardem jest powszechne korzystanie z cyfrowych dokumentów w aplikacji mObywatel, więc nie ma konieczności stawiania się z fizycznym dowodem osobistym. Mimo to jest to zalecane. Zawsze może zdarzyć się awaria systemu, a to zablokuje czynność.
Notariusz nie zgodzi się na sporządzenie testamentu, w którym znajdują się zapisy sprzeczne z polskim prawem. To np. sytuacje, w których spadkodawca chciałby powołać spadkobiercę pod warunkiem lub zastrzeżeniem terminu (np. "Zapisuję mieszkanie synowi, pod warunkiem, że ukończy studia do 2030 roku"). Nie oznacza to jednak, że w takim wypadku notariusz całkowicie odstąpi od sporządzenia dokumentu. Zazwyczaj urzędnicy proponują alternatywne, legalne rozwiązania. Jeśli jednak klient będzie się upierał przy zapisie niezgodnym z ustawą, do sporządzenia testamentu nie dojdzie.
KO
