Spis treści:
- Czym jest zachowek po rodzicach?
- W jakiej sytuacji zachowek po rodzicach nie przysługuje?
- Ile wynosi zachowek po rodzicach?
- Zachowek a przedawnienie - na to trzeba uważać
Czym jest zachowek po rodzicach?
Zachowek możliwy do uzyskania po rodzicach to mechanizm prawny, który został uwzględniony w Kodeksie cywilnym. Ma on za zadanie chronić interesy najbliższych członków rodziny spadkodawcy, którzy zostali przez niego pominięci w testamencie. Jest to forma wypłaty części pieniędzy, które te osoby otrzymałyby podczas dziedziczenia ustawowego, ale ze względu na sporządzenie przez rodzica testamentu zostały całkowicie pominięte.
Prawo do zachowku przysługuje wtedy, gdy uprawnione do niego dzieci nie otrzymały należnego im minimum majątkowego - na przykład dlatego, że rodzic zapisał cały majątek osobie trzeciej lub rozdał go w formie darowizn jeszcze za życia. Taka sytuacja umożliwia dzieciom dochodzenie swoich roszczeń finansowych na drodze sądowej. Wartość zachowku oblicza się na podstawie tzw. czystej wartości spadku, czyli wartości pozostawionego majątku pomniejszonej o ewentualne długi spadkowe.
Zobacz również:
W jakiej sytuacji zachowek po rodzicach nie przysługuje?
Kodeks cywilny przewiduje kilka sytuacji, w których możliwość ubiegania się o zachowek zostaje całkowicie zablokowana. Przede wszystkim są to osoby wydziedziczone przez spadkodawcę. Wydziedziczenie musi zostać wyraźnie zawarte w testamencie, a spadkodawca ma obowiązek podać jego konkretną i ustawową przyczynę (np. uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych, rażące zaniedbywanie relacji lub popełnienie przestępstwa przeciwko spadkodawcy).
Poza tym prawo do zachowku tracą osoby, które dobrowolnie odrzuciły spadek. Odrzucenie spadku (złożone przed sądem lub notariuszem w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania) to świadoma rezygnacja z jakiegokolwiek udziału w majątku po zmarłym. W świetle prawa osoba taka jest traktowana tak, jakby nie dożyła jego otwarcia. Konsekwencją tej decyzji jest bezpowrotna utrata prawa do żądania zachowku.
Odebranie prawa do zachowku może nastąpić również na mocy orzeczenia sądu. Dzieje się tak w sytuacjach, gdy dany członek rodziny dopuścił się ciężkich naruszeń moralnych lub prawnych wobec zmarłego. Przykłady obejmują np. podstępne zmuszenie do spisania testamentu, jego sfałszowanie lub ukrycie oraz popełnienie umyślnego, ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy. Osoba uznana za niegodną zostaje całkowicie wykluczona z procesu spadkowego.
Zobacz również:
Ile wynosi zachowek po rodzicach?
Wysokość zachowku zależy od tego, kto się o niego ubiega. Nie jest to losowa kwota, lecz konkretny ułamek tzw. udziału spadkowego, który przypadałby danej osobie, gdyby nie powstał testament i obowiązywało dziedziczenie ustawowe. Zgodnie z przepisami, wysokość roszczenia dzieli się na dwie stawki:
- Zasada ogólna, czyli 1/2 udziału ustawowego - dotyczy to większości osób uprawnionych (w tym pełnoletnich, zdolnych do pracy dzieci).
- Wyjątek, czyli 2/3 udziału ustawowego - wyższa stawka to szczególna forma ochrony i przysługuje dwóm grupom osób: małoletnim zstępnym (dzieciom lub wnukom zmarłego, które w momencie otwarcia spadku nie ukończyły 18. roku życia) oraz osobom trwale niezdolnym do pracy niezależnie od ich wieku.
Przykładowo pani Aleksandra (wdowa) zmarła i pozostawiła po sobie czysty majątek (np. mieszkanie i oszczędności po odliczeniu ewentualnych długów) o wartości 300 000 zł. Pani Aleksandra miała trójkę dzieci Jonasza (30 lat - pełnoletni, zdolny do pracy), Amadeusza (25 lat - pełnoletni, zdolny do pracy) i Tymoteusza (14 lat - małoletni).
Przed śmiercią pani Aleksandra sporządziła jednak testament, w którym cały swój majątek zapisała w całości koleżance, całkowicie pomijając w nim dzieci. Gdyby nie było testamentu, trójka dzieci dziedziczyłaby po matce w częściach równych.
Każde dziecko otrzymałoby 1/3 spadku, czyli po 100 000 zł. W zaistniałej sytuacji Jonaszowi i Amadeuszowi, jako osobom dorosłym przysługuje podstawowa stawka zachowku, czyli połowa (1/2) tego, co dostaliby z ustawy, tak więc 50 000 zł. Z kolei Tymoteusz w momencie śmierci matki miał 14 lat, więc przysługuje mu wyższa stawka - dwie trzecie (2/3) udziału ustawowego. Tak więc 2/3 z 100 000 zł., czyli 66 666,67 zł.
Zobacz również:
Zachowek a przedawnienie - na to trzeba uważać
Roszczenie o zachowek ulega przedawnieniu po 5 latach. Czas ten liczy się jednak dwojako, w zależności od tego, jak wyglądała sytuacja ze spadkiem, gdy rodzic zostawił testament to termin zaczyna biec od dnia ogłoszenia testamentu przez sąd lub notariusza. W przypadku gdy rodzic przed śmiercią rozdał cały majątek w darowiznach (np. przepisał mieszkanie na jedno z dzieci) i w efekcie spadek jest pusty (obowiązuje dziedziczenie ustawowe). Wtedy termin 5 lat liczy się od dnia otwarcia spadku.
