Zmniejsza się liczba placówek bankowych w Polsce, maleje też liczba oddziałów z obsługą gotówkową. Z danych przekazanych Interii Biznes przez Narodowy Bank Polski, gromadzonych w ramach statystyki obrotu gotówkowego, obejmującej od 2025 roku wszystkie banki działające w kraju - także spółdzielcze - wynika, że w Polsce na koniec 2025 roku było 7045 placówek bankowych z obsługą kasową. Jak informuje NBP, według statystyk z systemu EWIB 2.0 wynika, że w latach 2022-2025 liczba placówek bankowych w skali kraju zmniejszyła się o niecałe 5 proc. W tym okresie ubyło też banków działających w Polsce - z 570 do 562.
- Również sieć bankomatów w Polsce nie ulega radykalnym zmianom. Na koniec 2025 roku w Polsce działało 20 409 bankomatów - o 332 bankomaty (tj. 1,6 proc.) mniej niż na koniec 2024 r. W gminach miejsko-wiejskich i wiejskich zlokalizowany był co trzeci bankomat w Polsce i co druga placówka bankowa z obsługą kasową - wskazuje rzecznik prasowy NBP Maciej Antes.
Zmienia się model świadczenia usług finansowych. Ubywa placówek bankowych w Polsce
Sam trend jest jednak widoczny, o czym mówi nam dyrektor Departamentu Komunikacji Społecznej KNF Jacek Barszczewski. Rozmówca Interii Biznes przekazuje, że Urząd Komisji Nadzoru Finansowego faktycznie "dostrzega zachodzący na rynku bankowym trend likwidacji przez banki części placówek terenowych lub odstępowania od obsługi gotówkowej w takich placówkach".
Zobacz również:
- Wpisuje się on w postępującą w Polsce od wielu lat zmianę modelu świadczenia usług finansowych, która w ujęciu ogólnym sprzyja inkluzji finansowej społeczeństwa, dostępności podstawowych usług finansowych oraz realnemu obniżaniu ich kosztów - ocenia Barszczewski. I jak dodaje, analiza sygnałów rynkowych i zgłoszeń od klientów banków "nie wskazuje, aby proces ten przekładał się na istotny wzrost utrudnień z dostępem do środków zgromadzonych na rachunkach bankowych".
- Zgodnie z przepisami Prawa bankowego banki są obowiązane zapewnić możliwość przyjmowania wpłat gotówkowych na rachunki bankowe, jak również zwrócić przechowywany na rachunku depozyt na każde żądanie klienta - słyszymy.
Nasz rozmówca podkreśla przy tym, że według przepisów Kodeksu cywilnego zwrot depozytu pieniężnego - odmiennie od innych świadczeń pieniężnych z tytułu długu oddawczego - co do zasady następuje w miejscu siedziby depozytariusza, czyli banku.
- Przepisy nie wymagają przy tym prowadzenia przez banki obsługi kasowej w każdej placówce banku ani nie określają modelu organizacji sieci oddziałów. Banki mogą realizować ten obowiązek zarówno we własnych placówkach, jak i za pośrednictwem podmiotów, którym powierzono wykonywanie tych czynności - komentuje Jacek Barszczewski.
I dodaje, że w świetle aktualnych przepisów Komisja Nadzoru Finansowego nie ma podstaw do nakazywania bankom utrzymywania określonej liczby placówek z obsługą kasową. - UKNF monitoruje zachodzące na rynku zmiany oraz ich wpływ na klientów i pozostaje w kontakcie z innymi instytucjami publicznymi w zakresie oceny dostępności usług bankowych oraz dostępu do gotówki - podkreśla.
Banki powinny zapewnić dostęp do gotówki. Również w sytuacjach awaryjnych
Katarzyna Korycka z biura prasowego Rzecznika Finansowego podkreśla z kolei, że w ocenie Rzecznika podmioty rynku finansowego "powinny zapewnić klientowi realną możliwość korzystania ze środków zgromadzonych na rachunku" - także tym konsumentom, którzy nie korzystają z aplikacji mobilnych czy innych narzędzi cyfrowych. W jaki sposób powinny to zrobić?
- Rzecznik Finansowy nie wskazuje jednego obowiązującego modelu rozwiązań w takich sytuacjach. To bank odpowiada za organizację swoich procesów i powinien zaprojektować je w sposób zapewniający klientowi dostęp do środków również w sytuacjach awaryjnych - mówi nam Korycka.
Zobacz również:
Taką sytuacją awaryjną może być np. nieczynny bankomat czy brak pobliskich oddziałów banków z obsługą kasową. Cała procedura w ocenie Rzecznika powinna być skuteczna oraz dostępna dla tych klientów, którzy nie korzystają z bankowości elektronicznej ani aplikacji mobilnych. - Powinna umożliwiać sprawne zweryfikowanie tożsamości klienta oraz zapewniać realny dostęp do środków bez nieuzasadnionej zwłoki - wskazuje przedstawicielka biura prasowego RF.
Podobne stanowisko przedstawia rzecznik prasowy Narodowego Banku Polskiego Maciej Antes.
- Narodowy Bank Polski stoi na stanowisku, że dostęp do środków pieniężnych powinien być zagwarantowany dla wszystkich klientów banków w dogodnym dla nich miejscu, czasie i formie, bowiem banknoty i monety emitowane przez NBP są prawnymi środkami płatniczymi w Polsce. Gotówka jest również jednym z narzędzi przeciwdziałania wykluczeniu finansowemu, ponieważ jest jedyną metodą płatności, która umożliwia regulowanie płatności np. w sytuacji braku lub awarii terminala płatniczego w punkcie sprzedaży czy awarii sieci elektrycznej - przekazuje w komentarzu dla Interii Biznes.
Jednocześnie rzecznik NBP zaznacza, że bank państwowy nie ocenia procedur, które stosują banki w zakresie obsługi klienta. Chcąc jednak zapewnić klientom powszechny dostęp do gotówki, "współpracuje z podmiotami rynku obrotu gotówkowego, m.in. na forum Rady ds. obrotu gotówkowego, która w ramach Narodowej Strategii Bezpieczeństwa Obrotu Gotówkowego jest zaangażowana w realizację wielu działań sprzyjających m.in. utrzymaniu wysokiego poziomu dostępu do gotówki, również dla osób starszych i z niepełnosprawnościami czy mieszkających w mniejszych miastach lub na obszarach wiejskich".
Dostęp do gotówki. Najczęstsze niedogodności to te tymczasowe
Wynik badania opinii publicznej dot. znaków pieniężnych będących w obiegu, które przeprowadzono w 2025 roku na zlecenie NBP, wskazuje, że 94 proc. respondentów miało rachunek bankowy, a 93 proc. z nich korzystało z karty płatniczej.
- To samo badanie potwierdza, że Polacy wysoko oceniają poziom dostępu do gotówki. Zdaniem 93,1 proc. respondentów tego badania, poziom dostępu do gotówki za pośrednictwem bankomatów jest zadowalający lub raczej zadowalający, a 86,1 proc. respondentów pozytywnie oceniało dostęp do gotówki za pośrednictwem placówki bankowej. Polacy uczestniczący w badaniu deklarowali, iż nie mieli większych problemów z pozyskaniem gotówki. Wśród niedogodności, jakie wskazywali respondenci, najczęściej wymieniana była długa kolejka do bankomatu/oddziału banku lub nieczynny bankomat - powody, które mają charakter tymczasowy - mówi nam rzecznik prasowy NBP.
Z kolei z badania zwyczajów płatniczych w Polsce z 2023 roku wynikało, że 91,7 proc. dorosłych Polaków miało konto bankowe lub rachunek płatniczy. - Najniższy poziom ubankowienia zaobserwowano wśród osób w wieku 65 lat i więcej (80,2 proc.), o wykształceniu podstawowym, gimnazjalnym lub nieposiadających wykształcenia (61,7 proc.) oraz mieszkających na wsiach (88,9 proc.).
Z jakich powodów część osób nie decyduje się na posiadanie konta bankowego lub rachunku płatniczego? Wśród nich rzecznik NBP wymienia:
- brak takiej potrzeby (79,3 proc.),
- preferencje przechowywania pieniędzy w gotówce (46,2 proc.),
- brak zaufania do instytucji finansowych (25,5 proc.),
- postrzeganie kosztów z tym związanych jako zbyt wysokich (25,2 proc.).
Zobacz również:
Rozmówca Interii Biznes dodaje, że w odpowiedziach nie wskazano odmowy założenia konta ani utrudnionego dostępu do usług gotówkowych. - Jednocześnie posiadanie karty płatniczej zadeklarowało 86,7 proc. badanych i grupa ta pod względem cech demograficznych odpowiadała grupie posiadającej konto bankowe - uzupełnia.
Banki komercyjne, w tym spółdzielcze, niebankowi operatorzy bankomatów i Poczta Polska dobrowolnie udostępniają Narodowemu Bankowi Polskiemu szczegółowe dane o punktach dostępu do gotówki, a na ich podstawie bank państwowy co roku przygotowuje badanie dostępności gotówki. Służy ono m.in. sprawdzeniu stopnia spełnienia kryterium dostępności gotówki określonego w Narodowej Strategii Bezpieczeństwa Obrotu Gotówkowego oraz identyfikacji obszarów o nieco mniejszym stopniu dostępu do gotówki. Uznaje się to kryterium za spełnione, jeżeli co najmniej 90 proc. populacji ma dostęp do gotówki za pośrednictwem bankomatu lub placówki bankowej z obsługą kasową w promieniu do 10 km od miejsca zamieszkania.
- Wyniki ostatniej zakończonej edycji badania, przeprowadzonej według stanu na 15 grudnia 2025 r. i obejmującej blisko 31 tys. punktów dostępu do gotówki (w tym 20,3 tys. bankomatów, 5,8 tys. placówek bankowych i 4,8 tys. placówek Poczty Polskiej SA), pokazały, że 98,2 proc. populacji Polski ma dostęp do gotówki za pośrednictwem bankomatu lub placówki bankowej z obsługą kasową w promieniu do 10 km od miejsca zamieszkania. Kryterium dostępności do gotówki jest więc spełnione w wysokim stopniu i w każdym województwie, a w porównaniu z poprzednią edycją udział osób mających dostęp do bankomatu lub placówki bankowej z obsługą kasową nie uległ zmianie - przekazał Interii Biznes rzecznik prasowy NBP.
Jak Polacy wypłacają gotówkę?
Polscy klienci najczęściej wypłacają pieniądze z bankomatu, korzystając z karty płatniczej, lub odwiedzają placówki bankowe. Rzadziej korzystają z wypłat przy użyciu smartfona.
- Z danych przekazywanych do NBP przez podmioty rynkowe wynika, że w II półroczu 2025 r. klienci banków dokonali 222 mln wypłat gotówki z bankomatów i 24 mln wypłat gotówki w placówkach banków, a około 4 mln transakcji stanowiły wypłaty gotówki przy użyciu najpopularniejszych innowacyjnych aplikacji płatniczych wymagających użycia smartfona - informuje Maciej Antes.
Jednocześnie NBP przygląda się sytuacji dotyczącej dostępności gotówki w Polsce. - Zgromadzone dane wskazują, że jest ona na wysokim poziomie, a zróżnicowana i komplementarna sieć punktów dostępu do gotówki pozwala klientom na korzystanie z różnych preferowanych przez nich kanałów jej pozyskania. Dzięki temu, również mieszkańcy mniejszych miejscowości czy osoby starsze mogą wybrać najdogodniejszy dla nich kanał dostępu do gotówki również w sytuacji, gdy nie korzystają oni ze smartfona czy komputera - słyszymy.
