Reklama

6 sposobów na to, jak można skutecznie dochodzić zachowku

Członkowie najbliższej rodziny pominięci w testamencie mają jeszcze szansę otrzymać część majątku po zmarłym. Jeżeli dziedziczący nie będą chcieli wypłacić go dobrowolnie, można wystąpić z roszczeniem do sądu.

1. Ustal, czy w razie pominięcia w testamencie masz prawo do zachowku

Reklama

Nie wszyscy członkowie rodziny pominięci w testamencie mogą się domagać części spadku po zmarłym. I tak: o zachowek mogą ubiegać się tylko zstępni, małżonek i rodzice spadkodawcy. W dodatku rodzice tylko wówczas, gdyby byli powołani do dziedziczenia z mocy ustawy, a tak będzie, gdy zmarły nie pozostawił dzieci i wnuków. Natomiast prawa do zachowku nie mają rodzeństwo spadkodawcy oraz ich zstępni, mimo że też należą do grupy spadkobierców ustawowych. W dodatku należy pamiętać, że z roszczeniem należy wystąpić w ciągu 5 lat od ogłoszenia ostatniej woli zmarłego.

Zanim zaczniesz ubiegać się o zachowek, sprawdź również, czy spadkodawca nie uczynił na twoją rzecz darowizny, ponieważ jej wartość zalicza się na poczet należnego zachowku, bez względu na to, ile lat przed śmiercią spadkodawcy ją otrzymałeś. Ustalając jej wartość, bierze się pod uwagę jej stan w chwili, gdy została dokonana, natomiast ceny obowiązujące w chwili ustalania zachowku nie mają znaczenia. Sprawdź też, czy w testamencie nie został dla ciebie ustanowiony zapis zwykły albo windykacyjny.

DGP radzi: Wylicz, jakiej kwoty możesz żądać

Wysokość zachowku zależy od tego kim, jest osoba uprawniona występująca z żądaniem. Dwie trzecie wartości należnego udziału spadkowego powinien otrzymać uprawniony, który jest małoletni (czyli nie ukończył 18 lat) lub trwale niezdolny do pracy. Pozostali uprawnieni mają prawo do połowy tak liczonego udziału. Z kolei wielkość udziału w masie spadkowej zależy od tego, na jakich zasadach pominięty w testamencie dziedziczyłby, gdyby został dopuszczony do spadku z mocy ustawy. Na przykład małżonek dziedziczy razem z dziećmi w częściach równych, ale jego część nie może być mniejsza niż jedna czwarta masy spadkowej.

2. Udowodnij, że zarzuty co do możliwości uznania cię za niegodnego są nieprawdziwe

Gdy spadkobiercy powołani w testamencie odmówią wypłaty zachowku i wysuną argument o uznaniu cię za niegodnego dziedziczenia, musisz udowodnić, że nie zostałeś w testamencie skutecznie wydziedziczony i pozbawiony prawa do zachowku ani nie zachodzą przesłanki uznania cię za niegodnego uzyskania zachowku.

Aby wydziedziczenie było ważne i skuteczne, spadkodawca powinien zamieścić taki zapis w ważnym testamencie. Uzasadniająca je przyczyna powinna być jedną ze wskazanych w art. 1008 kodeksu cywilnego. Wydziedziczenie z innej przyczyny jest nieważne, podobnie jak wówczas, gdy spadkodawca poprzestał w akcie ostatniej woli tylko na ogólnym stwierdzeniu, że daną osobę wydziedzicza, a nie poda konkretnej przyczyny.

Przyczyny wydziedziczenia są następujące: uprawniony do zachowku wbrew woli spadkodawcy postępował uporczywie, w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu albo wolności lub rażącej obrazy czci bądź uporczywie nie dopełniał względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Chodzi tu nie tylko o wykonywanie obowiązków alimentacyjnych, ale również np. o uchylanie się od sprawowania opieki nad spadkodawcą, podczas gdy wymagał on tego ze względu na swój stan zdrowia i wiek.

Spór między spadkobiercą zobowiązanym do wypłaty zachowku a osobą wydziedziczoną rozstrzyga sąd. Orzekając o skuteczności wydziedziczenia, bierze pod uwagę przede wszystkim, czy tryb życia wydziedziczonego rzeczywiście nie był akceptowany przez spadkodawcę. W dodatku zdarzenie o charakterze jednorazowym albo stany krótkotrwałe nie uzasadniają wydziedziczenia. Natomiast wydziedziczony i pozbawiony zachowku spadkobierca może się bronić, twierdząc i uzasadniając, że nie mógł spełniać obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy np. z powodu długotrwałego wyjazdu albo złego stanu zdrowia.

3. Wezwij spadkobierców i zapisobiorców windykacyjnych do dobrowolnej zapłaty

Zachowek jest długiem spadkowym, za który solidarnie odpowiadają spadkobiercy testamentowi oraz zapisobiorcy windykacyjni aż do momentu działu spadku. Oznacza to, że z roszczeniem o wypłatę zachowku mamy prawo wystąpić do dowolnie wybranego spadkobiercy testamentowego. Gdy wypłaci on zachowek, to wówczas może się domagać od pozostałych spadkobierców zwrotu w częściach odpowiadających wielkości ich udziałów. Natomiast od chwili działu spadku odpowiedzialność spadkobierców za zachowek jest odpowiednia do wartości ich udziałów. Gdy uprawniony do zachowku nie może uzyskać go od spadkobierców i zapisobiorców windykacyjnych, to wówczas ma prawo żądać wypłaty od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku.

W razie gdy spadkodawca uczynił darowizny na rzecz kilku osób, a każda z nich doliczana jest do spadku, to wówczas uprawniony do zachowku najpierw powinien wystąpić z żądaniem do osoby, która została obdarowana najpóźniej.

Dopiero gdy okaże się, że nie może od niej uzyskać uzupełnienia zachowku, ma prawo zwrócić się z roszczeniem do wcześniej obdarowanego.

Gdy zobowiązany do wypłaty zachowku dobrowolnie nie wywiąże się ze swoich obowiązków, uprawniony powinien wnieść pozew o zachowek do sądu właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Natomiast gdyby jego miejsca zamieszkania w Polsce nie udało się ustalić, to do sądu właściwego dla miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

4. Zgłoś się do sądu, aby orzekł o wysokości zobowiązań

Z pozwem o zachowek po tym samym spadkodawcy może wystąpić każdy z uprawnionych osobno bądź mogą wspólnie wnieść jeden pozew. Na dochodzenie roszczenia mają 5 lat od ogłoszenia testamentu. Po upływie tego czasu roszczenie się przedawni. Gdy uprawnionych do zachowku jest kilku, to każdy z nich może wnieść powództwo w innym czasie.

Gdy jednak zdecydują się występować w roli powodów w tej samej sprawie, to wówczas mają status współuczestników w sporze i każdy z nich działa w imieniu własnym i samodzielnie popiera sprawę.

W pozwie należy wskazać dochodzoną kwotę z tytułu zachowku. Jeżeli występuje kilku powodów, to kwota może być różna. Należy się też domagać zasądzenia od pozwanego kosztów procesu, a także dołączenia w celach dowodowych akt sprawy sądu, który orzekał o stwierdzeniu nabycia spadku przez pozwanego.

DGP przypomina: Zgromadź dowody potrzebne na rozprawie Do pozwu powinniśmy dołączyć swój akt urodzenia. Aby uprawdopodobnić w sądzie, że w pozwie została w sposób prawidłowy podana kwota należna z tytułu zachowku, wskaż w uzasadnieniu wartość masy spadkowej, opisując stan czynny spadku np. ruchomości, nieruchomości oraz inne przedmioty majątkowe z podaniem ich wartości oraz długi spadkowe, np. koszty pogrzebu, wykonania zapisów i poleceń oraz koszty postępowania sądowego. Aby potwierdzić stan czynny spadku, można przedstawić odpis spisu inwentarza oraz opinie biegłych.

5. Wskaż właściwą datę ogłoszenia testamentu, gdy jest ich kilka

Musisz pamiętać, że nie tylko roszczenia o wypłatę zachowku przedawniają się po upływie 5 lat od ogłoszenia testamentu, lecz w tym samym czasie przedawniają się również roszczenia przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny. Dlatego w interesie uprawnionego do zachowku jest ustalenie, kiedy testament został ogłoszony.

Testament otwiera i ogłasza sąd albo notariusz w momencie przedstawienia im dowodu śmierci spadkodawcy. Wprawdzie o terminie ogłoszenia i otwarcia nie zawiadamia się osób zainteresowanych, ale mogą być one obecne przy tej czynności. W protokole otwarcia i ogłoszenia opisuje się m.in. jego stan zewnętrzny, wymienia się jego datę, datę złożenia oraz osobę, która go złożyła. Natomiast na testamencie podaje się datę otwarcia i ogłoszenia.

Już po otwarciu i ogłoszeniu sąd spadku albo notariusz powinni o tym zawiadomić w miarę możliwości osoby, których rozporządzenia testamentowe dotyczą.

Zdarza się, że zostanie złożonych kilka testamentów tego samego spadkodawcy. W takim przypadku ogłasza się i otwiera wszystkie, a na każdym robi się wzmiankę o innych.

DGP radzi: Uważaj na termin przedawnienia twoich roszczeń Gdy jest kilka testamentów, w których do dziedziczenia powołane są różne osoby, termin na ubieganie się o wypłatę zachowku nie rozpoczyna biegu w dniu ogłoszenia testamentu. Jego upływ liczy się od tego dnia, w którym zostanie ustalone, który z pozostawionych aktów jest ważny i skuteczny. Zdarza się, że spadkodawca uczynił zapis pod warunkiem zawieszającym na rzecz osoby, która ma prawo do zachowku. Wtedy termin przedawnienia na wystąpienie z roszczeniem o zachowek zacznie biec od momentu ziszczenia się lub nieziszczenia warunku, co spowoduje, że zapis stanie się bezskuteczny.

6. Nie zawieraj z przyszłym spadkodawcą umowy o zrzeczeniu się dziedziczenia po nim

Jeżeli chcesz dziedziczyć, nie powinieneś zawierać z przyszłym spadkodawcą umowy dotyczącej spadku, w której zrzekniesz się prawa dziedziczenia po nim. Taka umowa zawarta w formie aktu notarialnego powoduje, że zrzeczenie się dziedziczenia rozciąga się także na zstępnych zrzekającego się (czyli dzieci i wnuki), którzy żyli w momencie zawarcia umowy. W ten sposób pozbawiłbyś się nie tylko możliwości dziedziczenia z ustawy, lecz również występowania z roszczeniem o zachowek, a także pozbawił tej możliwości swoich zstępnych.

W umowie nie można zrzec się spadku na rzecz innej, wskazanej przez siebie osoby.

Wprawdzie strony mogą w umowie ograniczyć skutki zrzeczenia się jedynie do osoby zrzekającego się, ale wówczas należy to wyraźnie określić w umowie. Po zawarciu umowy dotyczącej spadku zarówno zrzekający się spadkobierca ustawowy, jak i jego zstępni traktowani są tak, jakby nie dożyli otwarcia spadku.

W dodatku zrzekający się nie może jednostronnie odstąpić od zawartej umowy. Zrzeczenie może zostać uchylone tylko wówczas, gdy obie strony zawrą w tej sprawie kolejną umowę w formie aktu notarialnego. czyli odstąpienie odbywa się za zgodą przyszłego spadkodawcy.

Skoro zawarcie umowy powoduje, że spadkobierca będący stroną umowy jest traktowany jak osoba, która nie dożyła otwarcia spadku, to orzekając o nabyciu spadku, sąd nie wyszczególnia go wśród spadkobierców ustawowych. Natomiast spadkodawca może go już po zawarciu umowy powołać do dziedziczenia w testamencie.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

14 lutego 2012 (nr 31)

Dowiedz się więcej na temat: Dziennik Gazeta Prawna | spadek | zachowek | testament | prawo spadkowe

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy

Dziś w Interii

Raporty specjalne

Rekomendacje

Finanse / Giełda / Podatki
Bądź na bieżąco!
Odblokuj reklamy i zyskaj nieograniczony dostęp do wszystkich treści w naszym serwisie.
Dzięki wyświetlanym reklamom korzystasz z naszego serwisu całkowicie bezpłatnie, a my możemy spełniać Twoje oczekiwania rozwijając się i poprawiając jakość naszych usług.
Odblokuj biznes.interia.pl lub zobacz instrukcję »