Spis treści:
- Tak źle nie było od lat. Europie zacznie brakować gazu?
- "Szczyt inflacji jest raczej przed nami"
- Kryzys zmieni kierunek transformacji? "Komponent węglowy musi być"
- Węgiel wróci na dłużej? Kluczowy będzie system ETS
Według danych Gas Infrastructure Europe, w europejskich magazynach znajduje się obecnie 836,9 TWh gazu, co odpowiada wypełnieniu na poziomie 74 proc. Choć zapasy stanowią około 30 proc. rocznego zapotrzebowania na surowiec, ich obecny poziom jest najniższy od 15 lat, czyli od kiedy rozpoczęto wspólne monitorowanie.
Tak źle nie było od lat. Europie zacznie brakować gazu?
Znacznie lepiej wygląda sytuacja w Polsce, gdzie krajowe magazyny są zapełnione w 99,2 proc., a zgromadzone zapasy wynoszą 36,53 TWh. To więcej niż średnia z ostatnich pięciu lat dla tego okresu, wynosząca 98,5 proc. Sam wysoki poziom zapełnienia nie oznacza jednak, że Polska dysponuje zapasem wystarczającym na wiele miesięcy. Jak zwraca uwagę Leszek Kąsek, starszy ekonomista ING Banku Śląskiego, polskie rezerwy odpowiadają około 15 proc. rocznego zużycia gazu, czyli wystarczyłyby na niespełna dwa miesiące konsumpcji.
- Mając w pamięci nie tak dawne wydarzenia na europejskim rynku energetycznym w 2022 roku, czyli w roku rozpoczęcia rosyjskiej inwazji na Ukrainę, nie określiłbym obecnej presji rynkowej jako kryzysu energetycznego - ocenia ekspert. Zwraca przy tym uwagę, że znaczenie zapasów zależy nie tylko od stopnia zapełnienia magazynów, lecz także od ich pojemności w relacji do krajowego zapotrzebowania. Dla porównania w Holandii magazyny były zapełnione w 63 proc., ale zgromadzony w nich gaz odpowiadał około 30 proc. rocznej konsumpcji.
W znacznie gorszej sytuacji są jednak inne państwa UE. W Niemczech magazyny są zapełnione w 59,8 proc., wobec pięcioletniej średniej wynoszącej 87,2 proc. We Francji poziom ten sięga 87 proc., podczas gdy typowa wartość dla tego okresu wynosi 95 proc. Jeszcze gorzej wygląda sytuacja naszych sąsiadów - w Słowacji zapełnienie sięga 55,67 proc., a w Austrii i Czechach to odpowiednio 69 proc. i 77 proc.
Dane te budzą obawy o przebieg sezonu grzewczego, ale eksperci różnią się w ocenie skali zagrożenia. Zdaniem Michała Stajniaka, wicedyrektora Działu Analiz XTB, obecną sytuację można określić mianem jednego z największych kryzysów energetyczno-paliwowych w historii. Jednocześnie ekspert podkreśla, że ceny surowców pozostają dalekie od poziomów obserwowanych w 2008 i 2022 roku, szczególnie na rynku gazu.
Jak zauważa Stajniak, obecne trudności wynikają przede wszystkim z problemów logistycznych, a nie z niedostosowania podaży do popytu. Państwa są też lepiej przygotowane niż podczas wcześniejszych kryzysów, ponieważ zdywersyfikowały źródła dostaw i same źródła energii. W przypadku gazu kluczowe znaczenie ma zatem nie tylko poziom zapasów, lecz także możliwość ich uzupełniania w kolejnych miesiącach.
- Gdyby pojawiły się problemy z dostawami gazu z Norwegii czy LNG ze Stanów Zjednoczonych, wtedy moglibyśmy mówić o poważnym kryzysie i możliwości wyłączenia wielu gałęzi przemysłu - zauważa Stajniak. - Gdyby zapasy były wyższe, tego problemu prawdopodobnie w ogóle byśmy nie rozważali - dodaje.
Kąsek również zwraca uwagę na znaczenie międzynarodowych przepływów gazu. Jak ocenia, Europa będzie konkurować o dostawy LNG z Azją, ale zmiana relacji cenowych na korzyść europejskiego rynku może zwiększać napływ surowca do UE. W ostatnich dniach gaz na europejskim rynku spot był droższy niż w Azji o 5-7 euro za MWh, co zachęca dostawców do kierowania ładunków do Europy.
- Azja ma większe możliwości ograniczania popytu, a Europejczycy zasobniejsze portfele, co powinno stabilizować wzrost stawek - wskazuje ekonomista ING Banku Śląskiego. W scenariuszu bazowym nie zakłada on, że tej zimy cena gazu TTF przekroczy 100 euro za MWh.
Zdaniem Stajniaka może jednak dojść do sytuacji, w której poziom zapasów na koniec sezonu zimowego ponownie spadnie poniżej 30 proc. napełnienia. - Poziom bazy na przyszły rok będzie kluczowy - ocenia.
ZOBACZ RÓWNIEŻ: Mamy ambicje gazowego mocarstwa. Na drodze stoją poważne bariery
"Szczyt inflacji jest raczej przed nami"
Konflikt na Bliskim Wschodzie i rosnące ceny gazu oraz ropy naftowej przekładają się również na prognozy inflacyjne. Eksperci odwołują się przy tym do doświadczeń z lat 2021-2022, kiedy rekordowo drogie surowce podniosły ceny energii i wielu innych produktów.
- Do tego należy jednak dodać efekt kryzysu paliwowego przez wojnę z Iranem. Drożyzna w energetyce będzie podnosić inflację i obniżać konkurencyjność przemysłu - mówi Wojciech Jakóbik, ekspert ds. energetyki.
Jak zauważa Piotr Arak, główny ekonomista Velo Banku, inflacja we wrześniu wyniosła 4,1 proc., a paliwa podrożały rok do roku o prawie 40 proc.
- Sam wzrost cen paliw odpowiada już za ok. 2 pkt proc. inflacji. Drogi gaz przekłada się na ceny prądu z opóźnieniem, przez taryfy, ciepło systemowe i kontrakty firm. Szczyt inflacji jest więc raczej przed nami, prawdopodobnie na przełomie 2026 i 2027 r. - prognozuje.
Na mechanizm przenoszenia wzrostu cen gazu na rynek energii elektrycznej uwagę zwraca Stajniak. Jak wyjaśnia, w systemie merit order cenę na rynku hurtowym wyznacza najdroższa jednostka potrzebna do pokrycia zapotrzebowania. Często są to elektrownie gazowe, dlatego wzrost kosztów paliwa może szybko przełożyć się na ceny prądu.
Podobne zjawisko zauważa Kąsek. Jak wskazuje, wzrost cen gazu podbija rynkowe koszty energii elektrycznej w niemal całej Unii Europejskiej. Wyższe ceny są szczególnie problematyczne dla UE jako importera energii netto. Ekspert zaznacza jednak, że europejski przemysł w bieżącym roku radził sobie stosunkowo dobrze.
Skalę zmian widać na rynkach europejskich. Jak wskazuje Stajniak, od początku wojny miesięczne kontrakty na energię elektryczną w Niemczech podrożały o niemal 150 proc., a we Francji o prawie 400 proc.
- Cena gazu potroiła się niemal od początku tej wojny, dlatego wpływ na inflację będzie znaczący. Warto też podkreślić, że rządy mają nieco mniej przestrzeni fiskalnej na tarcze osłonowe, co wiąże się z wyższym długiem publicznym i wyższymi kosztami jego obsługi. Jeśli inflacja energetyczna rozleje się szeroko na inne kategorie, wpływ może być nawet trwalszy niż w 2022 roku - konkluduje Stajniak.
Na możliwe konsekwencje dla przemysłu wskazują również dane o produkcji. Jak mówi Kąsek, w sierpniu produkcja przemysłowa w strefie euro spadła o 0,5 proc. w porównaniu z lipcem. Był to trzeci miesięczny spadek z rzędu. Mniejszą produkcję odnotowano m.in. w branży chemicznej, motoryzacyjnej i farmaceutycznej.
We wrześniu 2026 r. przyśpieszyła również inflacja w strefie euro - do 3,8 proc. w skali roku, wobec 3,2 proc. w sierpniu. Najsilniej rosły ceny energii, których roczna dynamika zwiększyła się z 14,3 do 18,8 proc. - wynika z danych Eurostatu opublikowanych 2 października.
Trwający konflikt stanowi również kolejny cios dla konkurencyjności europejskiego przemysłu. Już przed wojną z Iranem Europa płaciła za energię dwa-trzy razy więcej niż USA i Chiny. Najbardziej narażone są branże chemiczna, nawozowa, stalowa i aluminiowa, które od 2022 r. ograniczały produkcję w Europie.
Na ceny dla odbiorców mogą wpłynąć również rosnące koszty transportu ropy naftowej. Jak wskazuje Kąsek, mimo odbudowy eksportu surowca do około 75 proc. poziomu sprzed wojny we wrześniu, według danych Międzynarodowej Agencji Energetycznej, silnie wzrosły stawki za jego przewóz. Tankowce nadal przepływają przez Cieśninę Ormuz, ale wiąże się to z dużym ryzykiem.
- Przykładowo, stawki za dostarczenie ropy z saudyjskiego Ras Tanura do Rotterdamu w 2025 roku dokładały średnio 2,5 dol. do baryłki ropy. Na początku października było to około 40 dol. - wylicza ekspert.
Jak dodaje, podobnie jak w okresie pandemii COVID-19, presja kosztowa związana z transportem może ujawnić się w cenach konsumentów dopiero po pewnym czasie.
MFW w październikowym raporcie World Economic Outlook wskazał, że gospodarka światowa pozostaje odporna na konflikt na Bliskim Wschodzie i napięcia handlowe, jednak możliwości łagodzenia kolejnych wstrząsów stopniowo się wyczerpują. W strefie euro wzrost PKB ma wynieść 1,1 proc. w 2026 r., wobec 0,9 proc. prognozowanych w lipcu, a w 2027 r. przyspieszyć do 1,2 proc. Globalna inflacja ma sięgnąć 4,7 proc. w 2026 r., po czym spaść do 4,1 proc. w kolejnym roku.
Kluczowe dla tych prognoz są założenia dotyczące rynku surowców. MFW przewiduje wzrost cen ropy o blisko 41 proc. w bieżącym roku, do średniego poziomu 96 dol. za baryłkę. W scenariuszu bazowym założono również, że do marca wznowione zostaną dostawy ropy i gazu przez Cieśninę Ormuz, a gwałtowny wzrost popytu na rozwiązania związane ze sztuczną inteligencją nieco wyhamuje.
Kryzys zmieni kierunek transformacji? "Komponent węglowy musi być"
Wysokie ceny gazu i ograniczona dostępność surowca sprawiają, że część państw ponownie spogląda w stronę węgla. Wśród nich jest Polska.
- Ten rok pokazał, że ten komponent węglowy musi być, czy też ma szansę być większy, niż się spodziewaliśmy - mówił minister aktywów państwowych Wojciech Balczun podczas Future Mining Forum & Expo 2026 w Katowicach.
Dużą zależność polskiej energetyki od węgla pokazują dane Polskich Sieci Elektroenergetycznych (PSE). W sierpniu elektrownie węglowe odpowiadały za 57 proc. całkowitej generacji energii elektrycznej, z czego 39 proc. przypadło na węgiel kamienny, a 18 proc. na brunatny. Fotowoltaika dostarczyła 21 proc. energii, elektrownie wiatrowe 11 proc., gazowe 10 proc., a wodne 2 proc.
Z najnowszego raportu ICIS wynika, że produkcja energii z węgla wzrośnie również w Europie - o 25 proc. w ciągu najbliższych sześciu miesięcy, podczas gdy generacja z gazu spadnie o podobną wartość. W związku z zakłóceniami dostaw przez Cieśninę Ormuz elektrownie węglowe stały się średnio bardziej rentowne niż gazowe po raz pierwszy od 2024 roku.
Jak pisze money.pl, wskaźnik clean dark spread, mierzący rentowność produkcji energii z węgla z uwzględnieniem kosztów uprawnień do emisji CO₂, znacząco wzrósł od wybuchu konfliktu pod koniec lutego. Zwrot ku węglowi jest szczególnie widoczny w Niemczech. Z raportu firmy Veyt wynika, że tamtejsza flota węglowa osiągnęła najwyższy kwartalny wynik w historii.
- Oczekuje się, że węgiel pozostanie tańszy niż gaz do produkcji energii elektrycznej przez cały przyszły rok, a potencjalnie nawet do marca 2028 r. - prognozowała dla Reutersa Marta Wroniszewska, analityk w firmie Veyt.
ZOBACZ RÓWNIEŻ: Prąd może mocno podrożeć w 2027 roku. Eksperci wskazują na możliwe scenariusze
Węgiel wróci na dłużej? Kluczowy będzie system ETS
Zdaniem Michała Stajniaka, wicedyrektora Działu Analiz XTB, odejście od gazu na rzecz węgla jest jednak mało prawdopodobne. Węgiel może pozostać rezerwą wykorzystywaną w sytuacjach kryzysowych, ale jego konkurencyjność ograniczają koszty emisji CO₂.
Jak wskazuje ekspert, uprawnienia do emisji mogą odpowiadać za 50-60 proc. kosztu krańcowego produkcji energii elektrycznej z węgla. Oznacza to, że nawet jeśli wysokie ceny gazu czasowo poprawiają opłacalność elektrowni węglowych, bez zmian w unijnym systemie handlu emisjami (ETS) trudno oczekiwać trwałego odwrócenia kierunku transformacji.
Podobne stanowisko zajmuje Kąsek. - Nie spodziewam się zmiany unijnego kursu na dekarbonizację w UE. Skoro nie nastąpiło to w obliczu jeszcze większego szoku energetycznego w 2022, to trudno zakładać zmianę teraz - mówi.
Jednocześnie narasta spór o przyszłość unijnej polityki klimatycznej. Włochy i Czechy, podobnie jak Polska, naciskają na zmiany w systemie ETS. Z drugiej strony sześć państw - Dania, Holandia, Hiszpania, Finlandia, Szwecja i Luksemburg - opowiada się za stabilnością i przewidywalnością przepisów oraz sprzeciwia kolejnemu opóźnianiu wdrożenia nowego systemu.
- W ramach polityk unijnych, oczywiście dopuszczalne są zmiany w systemie EU ETS zapowiedziane w pakiecie zmian z połowy lipca, ale kierunek na ograniczanie emisji o 90 proc. do 2040 i net zero w 2050 pozostaje bez zmian - przypomina Kąsek.
- Pamiętamy, że ciągle wisi nad nami widmo wdrożenia ETS2 od 2028, który podbijałby istotnie ceny paliw w transporcie i kosztów ogrzewania w domach. W obecnym kontekście rekordowo wysokich cen paliw i wysokich kosztów utrzymania mieszkania, wdrożenie tego systemu zgodnie z harmonogramem będzie bardzo trudne i pojawiają się wątpliwości czy jest w ogóle potrzebne - dodaje.










