Specjalna ustawa pomocowa (obowiązująca od 2022 r.) stworzyła odrębny - dedykowany obywatelom Ukrainy - system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń czy edukacji (dla uchodźców wojennych z Ukrainy). Obecnie projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa ma wprowadzić wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców.
Sejmowa Komisja Administracji i Spraw Wewnętrznych wprowadziła poprawki do projektu wygaszającego rozwiązania wynikające z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Miały one przede wszystkim charakter redakcyjny. Zaproponowało je Biuro Legislacyjne Sejmu.
Poprawki "precyzujące" przepisy. Postulowali o nie samorządowcy
Podczas posiedzenia sejmowej Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych posłowie przyjęli poprawki redakcyjne zaproponowane przez Biuro Legislacyjne Sejmu.
Przyjęli również poprawki zgłoszone przez stronę rządową mające przede wszystkim charakter doprecyzowujący przepisy. Jedna z nich podnoszona była przez samorządowców podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu. Ma ona charakter doprecyzowujący dokonywanie weryfikacji miejsca pobytu beneficjenta ochrony czasowej.
Część posłów zapowiedziała złożenie poprawek merytorycznych na kolejnym etapie omawiania projektu.
Część rozwiązań ze specustawy pomocowej zostanie utrzymana
Nie znikną istotne rozwiązania stosowane w specustawie o pomocy Ukraińcom. Zostaną one przeniesione do nowych przepisów. Utrzymane zostają sprawdzone rozwiązania, jak PESEL UKR (jako potwierdzenie legalnego pobytu) i elektroniczne dokumenty w miejsce papierowego zaświadczenia.
Projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa zakłada uchylenie przepisów specustawy w zakresie, w jakim tworzą one odrębny system przewidziany jedynie dla obywateli Ukrainy oraz przepisów, które wygasły, ponieważ upłynął termin ich obowiązywania. Jednocześnie zakłada on przeniesienie części rozwiązań ze specustawy do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Projektowany dokument jednocześnie zakłada przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Rozwiązanie to umożliwi im w okresie do 4 marca 2027 r. złożenie wniosku o legalny pobyt.
PESEL UKR będzie potwierdzeniem legalnego pobytu
Do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony zostaną przeniesione uregulowania dotyczące PESEL UKR, który zostanie sposobem potwierdzania legalnego pobytu. Projekt zakłada zastąpienie papierowego zaświadczenia wydawanego przez szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców elektroniczną kartą DIIA, a także możliwość potwierdzania tożsamości i pobytu przez aplikację mObywatel.
Przeniesione zostaną także uregulowania ze specustawy związane z utratą i wygaśnięciem statusu UKR. Warunki otrzymywania świadczeń na rzecz rodziny na podstawie specustawy będą obowiązywały do zakończenia okresu świadczeniowego.
Istotną zmianą jest dodanie regulacji, że niezłożenie wniosku o PESEL UKR w terminie 30 dni od dnia wjazdu powoduje, że ochrona czasowa wygaśnie. Niedokonanie rejestracji po wjeździe będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej.
Opieka zdrowotna dla niepracujących Ukraińców w Polsce będzie ograniczona do ogólnych przepisów dot. cudzoziemców
Ograniczeniu mają ulec świadczenia socjalne oferowane przez szefa Urzędu ds. Cudzoziemców. Opieka zdrowotna będzie udzielana jedynie małoletnim, osobom pracującym, ofiarom tortur i gwałtu oraz grupom szczególnie wrażliwym zamieszkującym ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Osoby niepracujące będą podlegały opiece medycznej w takim zakresie, jak inni niepracujący cudzoziemcy przebywający w Polsce.
Projekt ma ograniczać pomoc uchodźcom w zakresie zakwaterowania i wyżywienia jedynie do grup szczególnie wrażliwych, których przeniesienie do standardowych rozwiązań w systemie polskim wiązałoby się z niewspółmiernie wysokimi kosztami.
Zmiany w zasadach prowadzenie działalności gospodarczej przez Ukraińców
Ma zostać zakończona możliwość zakładania działalności gospodarczej na specjalnych zasadach, tj. takich, jak dla obywateli polskich. Działalności założone na mocy specustawy nadal będą mogły funkcjonować, jeśli spełniają inne ustawowe przesłanki do końca okresu legalności pobytu obywateli Ukrainy.
Przeniesieniu podlegać mają również zasady dostępu do opieki medycznej, możliwość przekazywania danych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o osobach pracujących czy zasady prowadzenia postępowań przez ZUS w sprawach osób objętych ochroną tymczasową.
Projekt ma zakładać wprowadzenie przepisów przejściowych pozwalających na wygaszenie rozwiązań nadzwyczajnych. Mają zapewnić płynne przejście między dotychczasowym a nowym stanem prawnym. Chodzi o mechanizmy pozwalające na rozliczenie Funduszu Pomocy, który był utworzony w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy; utrzymanie rozwiązań związanych z zobowiązaniami z tytułu obligacji wyemitowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) udzielonymi poręczeniami i gwarancjami oraz przepisów regulujących umowę między Ministerstwem Finansów a BGK; wypłatę świadczeń na rzecz rodziny czy przedłużenie ważności wiz i dokumentów do 4 marca 2027 r. Nowa ustawa dostosowuje bowiem przepisy do decyzji Rady UE, która wydłużyła obowiązywanie ochrony czasowej do tego dnia.
Szkoły z czasem powrócą do starych zasad
Do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziale przygotowawczym, dodatkowych lekcji języka polskiego, podwyższonych limitów godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli czy brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych. Po tym terminie szkoły mają powrócić do zwykłych zasad.
Ustawa (po zakończeniu procesu legislacyjnego; m.in. podpis prezydenta) miałaby wejść w życie 5 marca 2026 r. (obecne specjalne przepisy pomocowe obowiązują do 4 marca 2026 roku).
