W skrócie
- Polska straciła pozycję w czołówce europejskiego sektora kosmicznego, bowiem inne kraje europejskie budują własne konstelacje satelitów na znacznie większą skalę - uważa prezes Creotech Instruments dr hab. Grzegorz Brona
- Prezes Creotech Instruments postuluje przejście od dotacji do zamówień na produkty oraz oczekuje od rządu wieloletniego planu wsparcia sektora kosmicznego.
- Zależność Europy od USA w sektorze kosmicznym może być wykorzystywana nie tylko w kontekście militarnym, ale również jako instrument presji gospodarczej na UE - słyszymy.
- Spółka planuje budowę nowego zakładu produkcyjnego w okolicach Piaseczna do 2029 roku i aspiruje do roli głównego wykonawcy w europejskiej misji księżycowej.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Paulina Błaziak, Interia Biznes: Dużo pieniędzy i polityki mamy dziś w polskim sektorze kosmicznym.
Dr hab. Grzegorz Brona, prezes Creotech Instruments: - Przez wiele lat finansowanie sektora kosmicznego było ograniczone, zarówno w Polsce, jak i w całej Europie. Sytuacja zaczęła się jednak zmieniać po 2021 roku. Najpierw pandemia COVID-19 pokazała, jak ważne jest budowanie niezależnych, europejskich łańcuchów dostaw. Następnie wojna w Ukrainie uświadomiła wszystkim, że technologie kosmiczne mają ogromne znaczenie nie tylko cywilne, ale również militarne. Wreszcie, wraz z powrotem Donalda Trumpa do Białego Domu, pojawiła się świadomość, że nawet najbliżsi sojusznicy mogą ograniczyć Europie dostęp do kluczowych technologii. Wszystkie te czynniki sprawiły, że do sektora kosmicznego zaczęły napływać znacznie większe środki.
- Z perspektywy politycznej rosnące zainteresowanie kosmosem wynika również z faktu, że w Polsce jest to wciąż stosunkowo niewielki sektor, który można dość szybko rozwinąć przy relatywnie ograniczonych nakładach finansowych. Gdybyśmy mówili na przykład o przemyśle stoczniowym, osiągnięcie porównywalnego tempa zmian wymagałoby znacznie większych inwestycji. Tymczasem w sektorze kosmicznym efekty dodatkowego finansowania mogą być widoczne stosunkowo szybko, a możliwość pokazania konkretnych rezultatów ma dla polityków duże znaczenie.
Jest też coraz większa konkurencja.
- Kiedy patrzę na spółki, które pojawiają się na rynku polskim, widzę w nich sprzymierzeńców lub podmioty, które mogą się nimi stać w przyszłości. Na rynku stricte polskim nie konkurujemy z nikim zbyt mocno, nie biorąc pod uwagę ICEYE, która jest spółką fińską. Co więcej, w ramach tworzonych przez nas konsorcjów projektowych staramy się angażować inne polskie firmy i zapewniać im odpowiedni udział w realizowanych przedsięwzięciach, tak aby wspólnie, w sposób synergiczny, rozwijać krajowy sektor kosmiczny.
Weźmy ostatni przykład, czyli program Mikroglob stworzony dla polskiego wojska. Możemy powiedzieć więc, że są to polskie satelity?
- To w większości polskie satelity opracowywane i budowane przez krajowe podmioty. Trzeba jednak pamiętać, że polski sektor kosmiczny jest wciąż stosunkowo młody, a projekty, które realizujemy coraz trudniejsze. Nie wszystkie niezbędne komponenty są obecnie dostępne na rodzimym rynku. Dlatego współpracujemy również z partnerami z innych krajów, którzy dostarczają nam wybrane systemy.
- Równolegle realizujemy też program CAMILA, w którym szczególny nacisk kładziemy na zaangażowanie polskich podmiotów. Trwa on nie 15 miesięcy, a 3 lata, co daje większe możliwości wdrażania produktów i technologii rozwijanych przez mniejsze krajowe przedsiębiorstwa.
Jak pan ocenia pierwsze zdjęcia zrobione przez Mikroglob?
- Zgodnie z planem. To nie jest jeszcze ostateczna jakość. Systemy Airbusa, które dostarczają obraz do narzędzi Google, dają rozdzielczość rzędu 20 cm. Tylko trzeba podkreślić, że jeden satelita Airbusa kupiony w ramach programu polskiego wojska kosztuje średnio ok. 300 milionów euro wraz z systemem naziemnym. Ma on umożliwiać uzyskiwanie wysokiej jakości zobrazowań satelitarnych, pozwalających na identyfikację konkretnych obiektów, np. rozpoznania modelu czołgu.
- Z kolei satelita realizowany w ramach projektu Mikroglob, którego koszt wynosi ok. 20 milionów euro, ma służyć przede wszystkim do obrazowania infrastruktury. Oferuje niższą rozdzielczość, ale jest też znacznie tańszy, ponieważ został zaprojektowany z myślą o innych zastosowaniach i celach. Jednak w przypadku zniszczenia satelitów, jako Creotech jesteśmy w stanie stosunkowo szybko dostarczyć kolejne jednostki. Jeśli chodzi o dużych producentów, takich jak Airbus, realizacja podobnego zamówienia w ciągu zaledwie kilku miesięcy byłaby znacznie trudniejsza, a wręcz niemożliwa.
Dużo mówi się o wykorzystaniu kosmosu na potrzeby wojska, a co z cywilną infrastrukturą kosmiczną?
- To jest właśnie podstawowe zadanie programu CAMILA, który realizujemy. W jego ramach, we współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną, budujemy konstelację czterech satelitów obserwacyjnych, które mają zapewnić Polsce większą niezależność w dostępie do danych satelitarnych. Będą one wykorzystywane m.in. do monitorowania środowiska, planowania przestrzennego czy zarządzania kryzysowego. Oczywiście skala tego programu nie jest wystarczająca. Nawet jeśli uwzględnimy satelity zakupione od Airbusa i ICEYE, nadal mówimy o zaledwie kilkunastu urządzeniach.
- Jeszcze rok temu mogliśmy powiedzieć, że jesteśmy w czołówce Unii Europejskiej pod względem tempa wzrostu finansowania sektora kosmicznego i naszych ambicji. Szybko jednak okazało się, że inne państwa ogłaszają podobne plany, tyle że na kilkukrotnie większą skalę. Dziś dzieli nas przepaść. Niemcy i Francja zapowiedziały budowę własnych konstelacji satelitarnych, Włochy pracują nad konstelacją ponad 70 satelitów cywilnych, a Hiszpania ogłosiła plany stworzenia własnej konstelacji telekomunikacyjnej. W efekcie, zamiast utrzymywać się w europejskiej czołówce, znaleźliśmy się na końcu peletonu.
Polska jest bezpieczna w kosmosie?
- Jako państwo moglibyśmy zrobić w tym obszarze znacznie więcej, bo wciąż mamy sporo do nadrobienia. W Polsce mamy niestety tendencję do traktowania pierwszych sukcesów jako końca pewnego procesu, a nie punktu wyjścia do dalszych działań. Wykonujemy pierwszy krok, ale nie myślimy wystarczająco dużo o tym, co powinno nastąpić później. A w sektorze kosmicznym nie możemy sobie na to pozwolić.
- Trzeba pamiętać, że satelity tworzące takie konstelacje mają ograniczoną żywotność, zwykle od pięciu do maksymalnie siedmiu lat, po czym są wycofywane z eksploatacji i mogą spalać się w ziemskiej atmosferze. To oznacza, że już dziś powinniśmy planować kolejne programy na lata 30. A dystans dzielący nas od europejskich liderów zamiast maleć, zaczyna się powiększać.
Zobacz również: Zacieśniamy więzi z Indiami. Domański wymienia sektor z wielkim potencjałem
Ile pieniędzy dostali państwo z programu SAFE?
- Nie dostaliśmy jeszcze żadnych pieniędzy.
Dlaczego?
- Najwyraźniej nie ma obecnie zapotrzebowania na zakup satelitów w ramach programu SAFE. Mikroglob jest finansowany ze środków KPO, natomiast my zamierzamy zaproponować jego następcę, który mógłby otrzymać finansowanie właśnie z programu SAFE. Wciąż zbyt mało uwagi poświęca się planowaniu w perspektywie dłuższej niż najbliższy rok.
Czego oczekuje pan od rządu?
- Przede wszystkim potrzebujemy wieloletniego planu wsparcia sektora kosmicznego, który powinien sięgać ok. 2040 roku. Oczekiwałbym również zmiany podejścia do finansowania. Zamiast grantów czy dofinansowania konkretnych technologii powinniśmy stawiać przed firmami jasno określone cele i finansować ich realizację poprzez zamówienia. Udało nam się to w przypadku programu Mikroglob, kiedy polskie wojsko określiło konkretne wymagania techniczne, termin realizacji i budżet. Właśnie w ten sposób powinien funkcjonować ten system.
- Tymczasem w Polsce wciąż opieramy się przede wszystkim na modelu wsparcia znanym z NCBiR czy PARP, zamiast stopniowo przechodzić od dotacji do zamówień na konkretne produkty i usługi.
Jak pan więc patrzy na zastrzyk 500 mln zł z nowego funduszu Vinci Space Tech Fund?
- Takie finansowanie jest szczególnie ważne dla młodych firm, które często postrzegają je jako ogromną szansę na rozwój. Dla mnie to jednak wciąż za mało, bo brakuje kolejnego kroku. Co z tego, że firma opracuje nową technologię, korzystając ze środków Vinci czy innego funduszu, jeśli później okaże się, że aby dalej się rozwijać i komercjalizować swoje rozwiązania, musi przenieść działalność za granicę? Powinniśmy stworzyć warunki, w których firmy nie tylko rozwijają technologie w Polsce, ale mogą je tutaj również wdrażać i sprzedawać.
500 mln zł w tym sektorze to dużo? Byłby pan w stanie zrealizować duży projekt dzięki temu?
- W mojej ocenie to znaczące środki, zwłaszcza że mówimy o firmach znajdujących się na wczesnym etapie rozwoju. Kwota 500 mln zł na realizację jednego, konkretnego projektu to już skala pozwalająca na sfinansowanie programu satelitarnego. Dla porównania, budżet programu Mikroglob wyniósł około 400 mln zł, a programu CAMILA - 250 mln zł.
Co dała zakończona misja EagleEye?
- EagleEye był satelitą testowym, a jego misja, choć stosunkowo krótka, pozwoliła nam zebrać cenne dane i doświadczenia. Na ich podstawie wprowadziliśmy niezbędne poprawki, a udoskonaloną technologię wykorzystaliśmy w programie PIAST. Dziś system ten działa na orbicie i zapewnia polskiemu wojsku możliwość szkolenia w zakresie wykorzystania danych satelitarnych. Gdyby nie doświadczenia zdobyte najpierw przy EagleEye, a następnie przy PIAST, Mikroglob nie dostarczałby dziś obrazów satelitarnych.
- Kosmos jest wymagającym środowiskiem, w którym wiele rzeczy poznaje się metodą prób i błędów. Kluczowe jest wyciąganie wniosków z tych doświadczeń i przekładanie ich na kolejne, coraz lepsze rozwiązania. Firmy, które potrafią to robić, zyskują ogromną przewagę.
Kto jest dziś klientem Creotech Instruments? Jest rząd, wojsko, ESA, a co z prywatnymi podmiotami?
- Z nimi również prowadzimy rozmowy, ale nie jest to dla nas priorytet. Trzeba pamiętać, że sektor kosmiczny w ogromnym stopniu opiera się na finansowaniu publicznym. Według niektórych szacunków nawet 90 proc. środków pochodzi właśnie z tego źródła. Dobrym przykładem jest Elon Musk, który prowadzi prywatną firmę, ale jednym z jej najważniejszych klientów pozostają amerykański rząd i wojsko.
- Dla nas kluczowa jest stabilność współpracy. Podpisując umowę, chcemy mieć pewność, że po drugiej stronie jest wiarygodny i wypłacalny partner, a nie podmiot, którego dalsze funkcjonowanie zależy od powodzenia kolejnej rundy finansowania od prywatnych inwestorów.
Zobacz również: Polska dołącza do budowy IRIS2. Eksperci wskazują na kluczowy aspekt
Jak sobie radzi Creotech po podziale na Instruments i Quantum?
- Bardzo dobrze. Creotech Instruments nie angażuje się w działalność Creotech Quantum i odwrotnie. To obecnie dwie całkowicie niezależne spółki, również pod względem obecności na giełdzie. Uważam, że technologie kwantowe mogą stać się kolejnym przełomem w rozwoju systemów telekomunikacyjnych i szerzej, całego sektora technologicznego w Europie. Mimo że dostrzegamy ogromny potencjał tej branży, obie spółki działają niezależnie, a nasza współpraca ogranicza się właściwie do sporadycznego udziału we wspólnych przetargach.
Na czym miałaby polegać ta współpraca?
- Creotech Quantum rozwija technologie bezpiecznej komunikacji kwantowej, w tym systemy kwantowej dystrybucji kluczy szyfrujących. W przyszłości takie rozwiązania będą wykorzystywane również w komunikacji satelitarnej. My z kolei możemy dostarczyć satelitę, który umożliwi przesyłanie kluczy z wykorzystaniem technologii kwantowych. To perspektywiczny kierunek, zwłaszcza że Komisja Europejska już pracuje nad budową europejskiej konstelacji satelitów przeznaczonych do bezpiecznej komunikacji kwantowej.
Jakiego wyniku finansowego spodziewa się pan za ten rok?
- Nie zagłębiam się szczegółowo w prognozy analityków, jednak dotychczas okazywały się one dość trafne. Trzeba jednak pamiętać, że ewentualne różnice między prognozami analityków a rzeczywistymi wynikami finansowymi są w dużej mierze związane ze specyfiką sektora kosmicznego. Niektóre kwartały mogą być słabsze, podczas gdy w kolejnych wyniki mogą być na wysokim poziomie. Wynika to ze sposobu realizacji projektów kosmicznych, w których płatności nie są rozłożone równomiernie w czasie, lecz następują po osiągnięciu określonych kamieni milowych. Analitycy nie zawsze mają dostęp do wszystkich informacji pozwalających precyzyjnie przewidzieć moment ich realizacji.
Gdzie powstanie nowy zakład produkcyjny?
- Podpisaliśmy już umowę przedwstępną dotyczącą zakupu działki. Przed nami jeszcze dodatkowe badania geologiczne, a podpisanie umowy ostatecznej planujemy na początek przyszłego roku. Zależało nam na znalezieniu lokalizacji, która nie będzie wymagała relokacji pracowników. Nowy obiekt ma powstać zaledwie kilka kilometrów od obecnej siedziby Creotech Instruments. Prace koncepcyjne nad nowymi halami już trwają, a naszym celem jest zakończenie całej inwestycji około 2029 roku.
Creotech będzie działać za granicą?
- To był jeden z powodów, dla których zdecydowaliśmy się otworzyć na zagraniczne fundusze inwestycyjne. Mogą one zapewnić spółce dodatkowe finansowanie, a jednocześnie wspierać jej międzynarodowy rozwój. Warto również budować powiązania kapitałowe z zagranicznymi podmiotami, choć kluczowe jest dla nas zachowanie kontroli nad spółką w Polsce.
- Mam nadzieję, że jeszcze w tym roku otworzymy biura we Francji i Niemczech. Rozważamy też obecność na kolejnych rynkach. Na początku zależy nam przede wszystkim na pozyskaniu lokalnych kompetencji i zasobów technologicznych. W dłuższej perspektywie chcemy również sprzedawać systemy opracowywane w tych krajach. Rynek kosmiczny ma swoją specyfikę, bardzo trudno jest na nim sprzedawać rozwiązania, które nie powstały przynajmniej częściowo w kraju zamawiającego. Francja i Niemcy są dla nas szczególnie interesujące, ponieważ to właśnie tam koncentrują się jedne z największych środków przeznaczanych na rozwój sektora kosmicznego w Europie, a ich znaczenie będzie nadal rosło.
A Stany?
- Rynek amerykański jest wymagający. Choć dysponuje ogromnymi środkami, pozostaje bardzo hermetyczny i w dużej mierze zarezerwowany dla firm rzeczywiście amerykańskich. Zagranicznym podmiotom trudno się na nim przebić. Wejście do USA wymagałoby od nas utworzenia spółki, która pod względem prawnym i organizacyjnym byłaby wyraźnie oddzielona od europejskiej części działalności. Zbudowanie takich niezależnych struktur wiąże się ze znacznymi kosztami, dlatego na razie nie jest to dla nas priorytet. Nie wykluczamy jednak, że za dwa, trzy lata zdecydujemy się na ekspansję na rynek amerykański.
Zobacz również: Księżycowy biznes. Polska firma sprawdzi, ile kosztuje pozyskiwanie surowców
USA mogą zagrozić naszemu bezpieczeństwu?
- Może się nagle okazać, że Europa przestanie być dla Stanów Zjednoczonych kluczowym sojusznikiem. Ma to ogromne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa militarnego, ale trzeba też pamiętać, że technologie kosmiczne stają się coraz ważniejszym narzędziem nacisku gospodarczego.
- Elon Musk dysponuje dziś jednym z najważniejszych elementów infrastruktury kosmicznej, rakietami umożliwiającymi wynoszenie satelitów na orbitę. Wystarczy wyobrazić sobie sytuację, w której z różnych powodów dostęp Europy do amerykańskich usług wynoszenia satelitów zostaje ograniczony. Taka zależność może być wykorzystywana nie tylko w kontekście militarnym, ale również jako instrument presji gospodarczej na Unię Europejską. Dlatego Komisja Europejska dąży do rozwoju własnych technologii, które pozwolą uniezależnić się od amerykańskich rozwiązań w obszarze łączności satelitarnej, obserwacji Ziemi czy systemów wynoszenia ładunków na orbitę. Chodzi o to, aby w razie ograniczenia dostępu do amerykańskiej infrastruktury Europa była w stanie samodzielnie zapewnić sobie kluczowe zdolności kosmiczne.
Amerykańskie big techy będą decydować o kosmosie?
- Elon Musk czy Jeff Bezos w pierwszej kolejności postawili na stworzenie własnych, niezależnych systemów wynoszenia ładunków na orbitę. W ten sposób zyskali coś w rodzaju klucza do kosmosu, który pozwala im teraz rozwijać działalność na własnych zasadach. Dzięki znacznemu obniżeniu kosztów dostępu do przestrzeni kosmicznej amerykańscy giganci technologiczni mogą coraz śmielej kształtować jej przyszłość. Już dziś widzimy to na orbicie okołoziemskiej, gdzie powstają rozbudowane konstelacje satelitarne.
- Kolejnym etapem może być Księżyc, na którym prywatne firmy prawdopodobnie odegrają ogromną rolę. Musk może dostarczać rakiety umożliwiające transport na Księżyc, rozwijać systemy łączności satelitarnej, a w dalszej perspektywie być może również technologie związane z pozyskiwaniem surowców.
Creotech widzi się na Księżycu?
- Jak najbardziej. W przyszłości chcemy zbudować satelitę przeznaczonego do pracy na orbicie wokół Księżyca. To jednak duże wyzwanie technologiczne, ponieważ warunki panujące w tej części przestrzeni kosmicznej są znacznie trudniejsze niż na orbicie okołoziemskiej. Mamy tam do czynienia z wyższym poziomem promieniowania, a elektronika musi być przystosowana również do pracy w cieniu, bez dostępu do energii słonecznej. Przed nami więc jeszcze długa droga.
- Obecnie staramy się o rolę głównego wykonawcy europejskiej misji księżycowej. Jeśli nam się uda, będziemy mogli powiedzieć, że polsko-europejska misja księżycowa jest realizowana właśnie w Piasecznie pod Warszawą.
Rozmawiała Paulina Błaziak










