Dziedziczenie ustawowe to zapisany w Kodeksie cywilnym sposób rozdzielenia majątku po śmierci. Zazwyczaj dziedziczenie ustawowe jest stosowane, gdy:
- spadkodawca nie zostawił testamentu,
- testament został uznany za nieważny,
- żaden spadkobierca nie godzi się na zapisany w testamencie spadek.
Nawet 90 proc. spraw spadkowych w Polsce odbywa się w oparciu o dziedziczenie ustawowe. Sporządzanie testamentu wciąż nie jest popularne wśród Polaków.
Z badań pracowni Kantar w 2021 roku wynika, że jedynie 8 proc. osób po 45. roku życia spisało testament. UNICEF podaje natomiast, że w sumie testament sporządza 13 proc. Polaków bez względu na wiek.
Czym różni się testament odręczny od testamentu notarialnego?
W testamencie nie ma ograniczeń względem tego, kto powoływany jest do spadku. Należy jednak pamiętać, że testament odręczny jest ważny tylko, gdy majątek dzielony jest procentowo.
Jeśli konkretne dobra chcemy zapisać konkretnym osobom, wymagany jest testament notarialny, czyli spisywany w asyście notariusza. Inaczej taki podział spadku nie będzie się liczył.
Jaka kolejność w dziedziczeniu ustawowym?
Dziedziczenie ustawowe wskazuje sześć grup spadkobierców, którzy mają prawo do przejęcia spadku. Od najbardziej do najmniej uprawnionych do spadku są to:
- grupa pierwsza: małżonek i dzieci,
- grupa druga: małżonek i rodzice,
- grupa trzecia: małżonek i rodzeństwo,
- grupa czwarta: dziadkowie,
- grupa piąta: pasierbowie,
- grupa szósta: gmina i Skarb Państwa.
Dziedziczenie ustawowe: najpierw dzielą się małżonek i dzieci
Najbardziej uprawnioną grupą są małżonek i dzieci, dziedziczący majątek w równych częściach. W wypadku takiego dziedziczenia jednak część spadku dla małżonka nie może być mniejsza niż 25 proc. całego majątku. Jeśli dziecko spadkodawcy odmówiło spadku lub nie żyje, prawo przechodzi na jego dzieci.
W wypadku bezpotomnej śmierci, spadek dzielony jest między małżonkiem oraz rodzicami. Wówczas minimum 25 proc. majątku przypada rodzicom zmarłego. Jeśli dziedziczy tylko jedno z nich, ma prawo do połowy spadku.
Gdy spadkodawca nie miał współmałżonka ani dzieci, majątek po równo dzielą rodzice. Następnie po nich w kolejności do spadku jest rodzeństwo spadkodawcy, które dziedziczy w równych częściach. Następnie zaś dziedziczenie ustawowe wskazuje w kolejności ich dzieci, czyli bratanków i siostrzenice zmarłego.
Tak przez dziedziczenie ustawowe dom może przejąć państwo
Dziedziczyć mogą również dziadków spadkodawcy. Gdy są jedynymi pozostałymi przy życiu członkami rodziny, przejmują spadek i dzielą się nim po połowie. W wypadku ich śmierci, prawo do spadku przejmują ich zstępni.
Spadek przejąć może także pasierb i pasierbica. Ci nabywają prawo do dziedziczenia, gdy są jedynymi żyjącymi bliskimi spadkodawcy. Gdyby jednak nie dożyli otwarcia spadku, zstępni po nich nie mogą dziedziczyć.
Dziedziczenie ustawowe wskazuje, że jeśli spadkodawca nie ma rodziny lub gdy jego testament wszyscy uprawnieni odrzucili, majątek przejmie państwo. Wówczas wszystkie pozostawione dobra jak np. dom, kosztowności, pieniądze należą się gminie ostatniego zamieszkania.
Jeśli wystąpią problemy z określeniem gminy lub gdy zmarły mieszkał za granicą, majątek po zmarłym przejmie Skarb Państwa.
