Z końcem 2026 roku fundatorzy Polskiej Fundacji Narodowej przestaną mieć obowiązek wpłacania na nią pieniędzy - tak przynajmniej mówi statut założycielski organizacji. Zobowiązali się do tego w 2016 roku na kolejną dekadę.
- Rok 2026 jest ostatnim, w którym obowiązuje jakakolwiek forma obliga płacenia na Polską Fundację Narodową nałożonego przez naszych poprzedników na spółki z udziałem Skarbu Państwa. Tego już w 2027 r. nie będzie. Spółki nie będą miały przymusu przelewania pieniędzy - zapewniał w marcu Interię Biznes minister aktywów państwowych Wojciech Balczun.
To jednak nie znaczy, że fundacja zostanie automatycznie rozwiązana lub zastąpiona nowym tworem, to po pierwsze. Po drugie zaś - z siedemnastu państwowych spółek płacą obecnie nieliczne.
MKiDN "nie uczestniczy w bieżącym zarządzaniu PFN"
- Cały czas dyskutujemy na temat formy i właśnie tego, czy utrzymujemy Polską Fundację Narodową, czy będziemy tworzyć nowy podmiot. (Minister aktywów państwowych - red.) również jest przed tą decyzją. Jesteśmy na bieżąco, jeśli chodzi o ten temat, zastanawiamy się po prostu nad jednym i drugim rozwiązaniem - wskazywała Marta Cienkowska. Przekaz był jasny - nie ma mowy o całkowitej likwidacji podmiotu docelowo promującego polską kulturę.
Zwróciliśmy się więc po kilku miesiącach do MKiDN o aktualizację informacji. Przedstawiciele resortu podkreślili, że nadzór nad nią sprawowany ma wyłącznie charakter administracyjny i kontrolny.
"Resort analizuje składane przez fundację roczne sprawozdania z działalności i sprawozdania finansowe pod kątem zgodności z prawem i celami statutowymi. Ministerstwo nie uczestniczy w bieżącym zarządzaniu PFN" - wskazali.
Zobacz również: Orlen jest "zmuszony" do dotacji dla Polskiej Fundacji Narodowej. Nie jest w tym sam
Mało chętnych do wpłat na PFN
Jednocześnie zaznaczyli, że wielu fundatorów nie uregulowało wpłat za lata 2024-2026.
"W pełni rozliczyły się KGHM Polska Miedź S.A., ORLEN S.A. i PZU S.A. W ocenie resortu kultury fundatorzy powinni wywiązywać się ze swoich zobowiązań wobec fundacji. Pytania dotyczące niewpłaconych środków przez spółki należy kierować do Ministerstwa Aktywów Państwowych, które sprawuje nadzór nad tymi spółkami" - dodali.
Jak wynika jednak z informacji otrzymanych przez Interię Biznes od PFN wpłaty uregulowały też PGZ oraz Totalizator Sportowy.
MAP z kolei stoi na stanowisku, że "nie ma uprawnień do nadzorowania PFN".
"Zdecydowana większość spółek fundatorów to spółki publiczne notowane na GPW, w których MAP ma pakiet kontrolny, ale jest tylko jednym z wielu akcjonariuszy".
PFN pod lupą prokuratury
Zarządzanie i nadzór nad PFN stały się więc swoistym "kukułczym jajem", które oba resorty między sobą przerzucają. Nie bez powodu - kontrowersje dotyczą przede wszystkim wydatkowania pieniędzy, przejrzystości finansowej oraz skuteczności realizowanych projektów. W czerwcu 2025 roku zarząd PFN powiadomił prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstw przez swoich poprzedników. Kluczowe zarzuty obejmowały niegospodarność, brak właściwego nadzoru oraz brak rzetelnej dokumentacji przy projektach realizowanych w USA i Polsce.
Zgodnie z aktem założycielskim fundatorzy mieli wpłacać w ramach corocznych składek jasno określone kwoty. Fundusz Założycielski to 97,5 mln zł. Suma wpłat w roku 2017 również sięgnęła 97,5 mln zł (wpłaty od 1,5 do 7 mln zł). Począwszy od 2018 roku składki miały wynosić połowę tej kwoty, co oznacza, że spółki wpłacały od 750 tys. do 3,5 mln zł. Łącznie dawałoby to więc 633,75 mln zł do roku 2026.
Z informacji uzyskanych przez Interię Biznes od PFN wynika, że za 2025 rok sześć spółek wpłaciło swoje składki - są to KGHM Polska Miedź S.A; PKN ORLEN S.A; PZU S.A; PGZ S.A; Totalizator Sportowy Sp. z o.o. oraz PHN S.A. Pierwsza, trzecia i czwarta zgodnie ze statutem, miały wpłacać po 3,5 mln zł rocznie w ostatnich latach. Totalizator Sportowy po 2,5 mln, a PHN po 750 tyś. rocznie. Orlen, po przejęciu Lotosu i PGNiG - 9,5 mln zł.
"Spółki Skarbu Państwa są zdeterminowane"
Spółki, które nie dokonywały wpłat za poprzednie lata, tłumaczyły swoje decyzje niepewnością co do wydatkowania i sposobu zarządzania finansami. Jeszcze w kwietniu 2025 roku przedstawiciele Enei potwierdzali nam, że spółka odmówiła wpłat na PFN za rok 2024 i 2025 "ze względu na poważne wątpliwości co do transparentności oraz zasadności wydatkowania środków publicznych".
Enea, podobnie jak Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych, Tauron czy PKO BP pozostają w sporach prawnych z fundacją, o czym informował portal XYZ. Jednocześnie PFN pozwała część spółek za brak wpłat.
- Zarząd fundacji, mając pewne umowne uwarunkowania, zmuszony jest do podejmowania działań. Ja im tego nie zabronię. Natomiast spółki Skarbu Państwa są zdeterminowane, żeby ten etap zakończyć - zapewniał w marcu minister Wojciech Balczun we wspomnianej rozmowie.
Statut mówi jasno: "Fundacja podlega likwidacji w przypadku wyczerpania środków finansowych, majątku Fundacji oraz nieposiadania przez Fundację żadnych innych aktywów". Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego należności należy rozumieć jako prawo majątkowe wchodzące w skład mienia, a jednocześnie Ustawa o rachunkowości wskazuje, że należność należy traktować jako potencjalny składnik aktywów. Oznacza to, że formalna likwidacja PFN może nie być łatwym procesem - przynajmniej do czasu rozstrzygnięcia spraw sądowych.
"Polska Fundacja Narodowa występuje z roszczeniami przeciwko fundatorom o zapłatę zaległych wpłat statutowych, jak również ustawowych odsetek za opóźnienie w dokonywaniu wpłat statutowych. Na chwilę obecną:
- sprawa przeciwko Polskiemu Holdingowi Nieruchomości S.A. zakończyła się prawomocnie wyrokiem zasądzającym na rzecz PFN całość należności. Wyrok został wykonany.
- sprawa przeciwko Polskiej Grupie Zbrojeniowej S.A. również została zakończona prawomocnie - strony zawarły ugodę sądową, na mocy, której wpłaty statutowe na rzecz PFN zostały zrealizowane.
- w sprawie przeciwko Totalizator Sportowy Sp. z o.o. Sąd wydał wyrok zasądzający na rzecz PFN odsetki za opóźnienie w dokonaniu wpłaty statutowej.
- w sprawie przeciwko Polskie Koleje Państwowe S.A. Sąd wydał nakaz zapłaty nakazujący, aby Polskie Koleje Państwowe S.A. zapłaciły na rzecz PFN odsetki za opóźnienie w dokonaniu wpłaty statutowej.
Pozostałe sprawy są obecnie jeszcze w toku rozpoznania przez sąd." - przekazała nam PFN.










