Po ponad 50 latach ludzkość wraca do załogowych misji księżycowych. Start Artemis II, otwiera się w nowym oknie, zaplanowany obecnie na nie wcześniej niż 7 marca, ma być wstępem do powtórzenia w tym wieku tego, co zdołano zrobić w minionym stuleciu sześć razy - postawienia kroku na Srebrnym Globie. Ostatnim razem udało się to w 1972 roku w ramach misji Apollo 17.
Tegoroczna misja nie jest jeszcze tą, która pozwoli wylądować ludziom na Księżycu. Ma jednak do tego przygotować. To, co wyróżniać będzie Artemis II od wcześniejszych, to możliwość pojawienia się ludzi w przestrzeni oddalonej od Ziemi najdalej w historii. Czworo członków misji - troje z NASA oraz jeden z Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej (CSA) - okrąży satelitę, a sama misja potrwa około 10 dni.

Wstęp do ponownego lądowania człowieka na Księżycu
Ponowne pojawienie się ludzi na Księżycu planowane jest przez NASA na koniec 2027 roku. Data może jednak ulec zmianie. Wiele będzie zależeć od powodzenia tegorocznej misji - to dopiero pierwszy etap. W poprzednim stuleciu lot na Księżyc, otwiera się w nowym oknie był próbą przekroczenia dotychczasowych granic możliwości technologicznych, jak i również elementem zimnej wojny. Dziś agencjom kosmicznym zależy nie tylko na lepszym poznaniu satelity, ale również wydobywaniu surowców czy początku drogi do dalszej eksploracji kosmosu.
Jak mówi Interii Biznes Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka, rzeczniczka Centrum Badań Kosmicznych PAN, Artemis II dostarczy solidną paczkę danych, których analiza posłuży do przyszłych misji.
- Podczas lotu załogowego statku Orion na trasie Ziemia-Księżyc zbierane będą m.in. dane o promieniowaniu kosmicznym, w tym galaktycznym promieniowaniu kosmicznym oraz energetycznych cząstek słonecznych. Istotne będzie też przejście przez pasy radiacyjne Van Allena. W dłuższej perspektywie dane te pozwolą zweryfikować istniejące modele środowiska radiacyjnego w przestrzeni okołolunarnej - zaznacza.
Jednocześnie, jak podczas każdej misji kosmicznej, tym razem również będą badane organizmy astronautów.
- Połączenie pomiarów fizycznych i biologicznych pozwoli lepiej określić poziom ekspozycji załogi na niebezpieczne promieniowanie kosmiczne oraz ocenić skuteczność zastosowanych systemów ochronnych - wskazuje.
Ludzie polecą dalej w kosmosie niż kiedykolwiek
Dr hab. Grzegorz Brona, prezes Creotech Instruments i były prezes Polskiej Agencji Kosmicznej, otwiera się w nowym oknie, porównuje tegoroczną misję do przygotowań do lądowania na Księżycu w ramach misji Apollo 11. Zanim człowiek postawił "mały krok dla człowieka, ale wielki skok dla ludzkości" przeprowadzono kilka lotów testowych. Nasz rozmówca wskazuje, że Artemis II to także wstęp do przyszłych dokowań do stacji okołoksiężycowej, tj. Lunar Gateway.
- Jest to o tyle istotna misja, że po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat ludzie polecą poza pasy Van Allena. Załoga zbliży się do Księżyca, być może poleci nawet dalej w przestrzeń kosmiczną niż jakakolwiek misja z programu Apollo. Kolejnym krokiem będzie oczywiście lądowanie na Księżycu. Program Artemis nie może odbyć się bez takiej próby generalnej, jaką jest najpierw zbliżenie się do Księżyca, jego okrążenie oraz przetestowanie wszystkich technologii, które będą wykorzystywane w kolejnych misjach, zarówno do transportu ludzi, jak i do samego lądowania na Księżycu - wyjaśnia.

Przedstawicielka CBK PAN dodaje, że projekt obejmujący nie tylko lądowanie na Księżycu, ale przede wszystkim stworzenie lunarnej bazy testowej i wypadowej w odległy kosmos, wymaga działania etapami.
- Artemis II wyniesie astronautów ponad 370 tysięcy kilometrów od Ziemi. Ostatni raz statek z załogą astronautyczną znalazł się tak daleko podczas lotu Apollo 17 w 1972 roku. Od tamtej pory nasza technologia i możliwości zmieniły się drastycznie. Wykorzystanie tych możliwości jest kluczowe, jeśli chcemy nie tylko "wyskoczyć" na Księżyc, ale zacząć tworzyć tam bazę kosmiczną, a w przyszłości pewnie kolonię ziemską - mówi Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka.
Artemis II pomoże europejskim misjom
Europejska Agencja Kosmiczna również angażuje się w eksplorację Księżyca, co prawda jeszcze nie w misje załogowe, ale podejmuje działania w tym kierunku. Przykładem jest misja Twardowski, która ma na celu umieszczenie satelity na niskiej orbicie Srebrnego Globu w celu zmapowania jego powierzchni. Ma przyczynić się to do m.in. lepszego przygotowania do przyszłych lądowań.
Prezes Creotech Instuments, spółki zaangażowanej w tę misję, mówi nam wprost, że bardzo kibicuje misji Artemis II. Podkreśla, że umożliwi ona znaczące europejskie, a także polskie finansowanie działań związanych z eksploracją Księżyca.
- Misja Twardowski ma za zadanie również rozpoznać potencjalne depozyty surowców przeznaczonych do przyszłego wydobycia, a być może także do ich dostarczania na Ziemię. Z całą pewnością misja ta silnie wpisuje się w szerszy kontekst działań związanych z programem Artemis, a wiedza pozyskana w ramach misji Twardowski będzie w przyszłości użyteczna również dla misji realizowanych w ramach programu Artemis - wyjaśnia w rozmowie z Interią Biznes. Dodaje, że dokładne zobrazowanie powierzchni Księżyca jest kluczowe dla przyszłego wyboru miejsc lądowania, jak i powodzenia przyszłych misji księżycowych.
Po co ludzie lecą za Księżyc?
Polska nie będzie mieć swojego bezpośredniego udziału w tej misji. Nie znaczy to, że jest ona dla polskiego sektora kosmicznego bez znaczenia - przeciwnie. Spółki od lat stawiają na eksplorację kosmosu, w tym Księżyca, wiążąc z Artemis II nadzieje. Co więcej, ich przedstawiciele podkreślają: to, że w tym roku człowiek nie stanie na Księżycu, nie oznacza, że jest ona w jakimś sensie gorsza.
- To właśnie takie misje decydują o tym, czy kolejne etapy w ogóle mają sens. Lot na Księżyc bez lądowania nie powinien być oceniany jako "pół kroku" ani demonstracja na pokaz, a raczej moment, w którym po raz pierwszy sprawdzamy cały system misji w realnym środowisku księżycowym: trajektorie, nawigację w głębokiej przestrzeni, komunikację na ogromnych dystansach, odporność systemów na promieniowanie, zarządzanie energią i procedury awaryjne. Tego nie da się w pełni zasymulować na Ziemi ani nawet na niskiej orbicie okołoziemskiej - wskazuje w rozmowie z Interią Biznes Oskar Zdunek, Business Development Manager w spółce Scanway.
Firma ta od lat jest zaangażowana w eksplorację Księżyca. Jako pierwsza z Polski ma zamiar dostarczyć instrument optyczny do komercyjnej misji lunarnej, co ma pozwolić na stworzenie europejskiego systemu do przetwarzania zdjęć Księżyca, otwiera się w nowym oknie.
- Gdyby nie program Artemis, to najprawdopodobniej również europejskie misje księżycowe nie dochodziłyby obecnie do skutku, a co za tym idzie, także polskie firmy nie kierowałyby się w stronę Księżyca. Dzięki misji Artemis ponownie zaistniał temat księżycowy, również w Polsce - dodaje prezes Creotech Instruments.
Polski sektor kosmiczny patrzy na Księżyc
Oskar Zdunek podkreśla, że powrót człowieka na Księżyc nie jest obecnie celem samym w sobie.
- To poligon technologiczny przed dalszą eksploracją, w tym misjami załogowymi, infrastrukturą orbitalną wokół Księżyca czy w przyszłości lotami w stronę Marsa. Każda misja, nawet bez lądowania, dokłada bardzo konkretne cegiełki do eksploracji Księżyca - ocenia przedstawiciel Scanway.
Kto zatem z Polski skorzysta na odkrywaniu Srebrnego Globu? Nasz rozmówca ocenia, że przede wszystkim firmy, które mają gotowe rozwiązania i doświadczenie w projektach kosmicznych.
- Udział - nawet pośredni - w misjach księżycowych oznacza coś bardzo konkretnego: potwierdzenie, że dana technologia działa nie tylko na orbicie okołoziemskiej, ale w znacznie trudniejszych warunkach. To otwiera drzwi do międzynarodowych kontraktów, programów ESA, współpracy z globalnymi integratorami czy udziału w kolejnych misjach eksploracyjnych. Z perspektywy państwa i gospodarki kluczowe jest coś jeszcze: przesunięcie Polski z roli podwykonawcy do roli partnera technologicznego - podkreśla.
USA ścigają się w kosmicznej rywalizacji
Tak jak w poprzednim wieku USA i ZSRR toczyły "gwiezdne wojny, otwiera się w nowym oknie", tak teraz głównym konkurentem USA są Chiny. Nie bez powodu bowiem w ubiegłym roku nowym szefem NASA został Jared Isaacman.
"Ameryka powróci na Księżyc przed naszym wielkim rywalem i ustanowimy tam trwałą obecność, aby zrozumieć i wykorzystać naukowe, ekonomiczne i związane z bezpieczeństwem narodowym znaczenie powierzchni Księżyca" - powiedział po otrzymaniu nominacji. Jego ambicje były jedną z kluczowych kwestii dla udzielenia poparcia przez Donalda Trumpa.
Obecny amerykański prezydent chciałby pójść o krok dalej niż Kennedy, obiecując, że USA nie tylko "przywrócą ludzkość na Księżyc, ale będą też pierwszym krajem, który wyśle astronautę na Marsa". Artemis II ma być ku temu pierwszym krokiem.
Paulina Błaziak















