Spis treści:
- "Podwójny" system zwrotów opakowań oczami konsumentów. Kaucje ogólnopolskie i producenckie
- Rosnący wskaźnik zwrotu szklanych butelek
- Dwa systemy zbiórki szklanych butelek. Jak ministerstwo ocenia decyzję?
- Szklane butelki w ogólnopolskim czy producenckim systemie zwrotów? Głos producentów
- Ogólnopolski i operatorski system kaucyjny do końca 2028 roku. Jakie dalsze rozwiązania rozważa Ministerstwo Klimatu i Środowiska?
- Ujednolicenie systemu kaucyjnego. Strona producentów wylicza potencjalne zagrożenia
- "Przeciw" ujednoliceniu systemu kaucyjnego. MKiŚ odnosi się do zarzutów producentów
System kaucyjny, otwiera się w nowym oknie w Polsce obowiązuje od 1 października 2025 roku. Jego celem jest zwiększenie poziomu recyklingu plastikowych opakowań i zmniejszenie ilości jednorazowych odpadów. To efekt Dyrektywy 2019/904, tzw. dyrektywy plastikowej/SUP. Państwa członkowskie Unii Europejskiej do 2029 roku muszą osiągnąć minimalny poziom selektywnej zbiórki butelek z tworzyw sztucznych wynoszący 90 proc.
Pierwotnie do systemu miały być włączone:
- plastikowe butelki jednorazowego użytku o pojemności do 3 litrów,
- metalowe puszki do 1 litra,
- szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra.
Kaucja za butelkę PET lub metalową puszkę to 50 gr, a za butelkę szklaną wielokrotnego użytku - 1 zł.
W lutym br. w Dzienniku Ustaw opublikowano jednak zmianę ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, ustawy o odpadach oraz ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw. Nowe regulacje wprowadzono od 18 lutego 2026, choć niektóre obowiązują od 1 stycznia br.
Istotną zmianą jest ta obejmująca szklane butelki wielokrotnego użytku. Te bowiem zostały wyłączone z systemu kaucyjnego. Producenci mogą dobrowolnie przystąpić do systemu. Takie zasady obowiązywać będą do 31 grudnia 2028 roku.
Trzecią, osobną kategorią są jednorazowe butelki szklane.
- Szklane butelki jednorazowego użytku nie są obecnie objęte żadnym systemem kaucyjnym. Takie opakowania nie podlegają zwrotowi ani w automatach, ani w sklepach i powinny być kierowane do selektywnej zbiórki szkła, czyli do tak zwanego zielonego pojemnika - przypomina Joanna Górecka, Menadżer Komunikacji w Polskim Systemie Kaucyjnym.
"Podwójny" system zwrotów opakowań oczami konsumentów. Kaucje ogólnopolskie i producenckie
Wielu producentów prowadzi własne systemy zwrotów, a przyjęte zmiany umożliwiają im dalsze korzystanie z funkcjonujących już rozwiązań. Dla końcowego odbiorcy - konsumenta - oznacza to niejako "podwójny" system kaucyjny. Z jednej strony jest to pozostawienie dotychczasowych systemów zwrotów, które klient już zna, z drugiej zaś oznacza, że jeśli producent do ogólnopolskiego systemu nie przystąpi, to tylko część opakowań będzie można zwrócić w butelkomacie. Zadajmy sobie pytanie: czy to dla konsumenta stanowi utrudnienie?
- Nie otrzymaliśmy od konsumentów opinii dotyczących problemów ze zwrotem butelek szklanych zwrotnych. Dotychczasowe zasady funkcjonują od wielu lat, więc przypuszczam, że dla konsumenta kupującego napoje w opakowaniach szklanych zwrotnych, nie stanowi to problemu. Trzeba również pamiętać, że zwrot opakowań szklanych zwrotnych to nie to samo co odpadów opakowaniowych, takich jak butelka PET i puszka - mówi Interii Biznes Dariusz Lizak, prezes Krajowej Izby Gospodarczej "Przemysł Rozlewniczy".
Podobne stanowisko wyraził Bartłomiej Morzycki, dyrektor generalny Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego. On również zwraca uwagę na fakt, że dla konsumenta zmiana jest nieodczuwalna.
- Konsument nadal może oddawać butelki, tak jak miało to miejsce przed uruchomieniem systemu kaucyjnego na opakowania jednorazowe - dowiadujemy się.
Zgoła inne stanowisko konsumentów przedstawia Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
- Konsumenci coraz częściej sygnalizują, że oczekiwaliby ujednolicenia reguł i większej intuicyjności systemu, tak aby niezależnie od rodzaju opakowania obowiązywały podobne, zrozumiałe zasady. Obecna różnorodność rozwiązań, w odbiorze użytkowników końcowych stanowi barierę i może wpływać na poziom zaangażowania w zwroty opakowań - komunikuje resort w odpowiedzi na nasze pytania.
Rosnący wskaźnik zwrotu szklanych butelek
Bartłomiej Morzycki deklaruje, że zwrotność szklanych butelek wśród producentów zrzeszonych w Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego - Browary Polskie już wcześniej szacowana była na ok. 90 proc.
- Aktualnie wszyscy producenci dostrzegają poprawę wskaźników zwrotności, co może wiązać się z upowszechnieniem nawyku zwrotu opakowań do sklepu dzięki wprowadzeniu kaucji na inne typy opakowań napojowych. Można szacować, że aktualny poziom zbiórki kształtuje się na poziomie w przedziale 90-95 proc. - mówi.
W ocenie Dariusza Lizaka rezygnacja z producenckich systemów kaucji i zwrotu oraz włączenie szklanych opakowań do ogólnopolskiego jest "nieracjonalną decyzją zarówno pod względem środowiskowym, jak i ekonomicznym". Prezes KIG "Przemysł Rozlewniczy" wskazuje, że obecny poziom zwrotów osiąga satysfakcjonującą wysokość.
- Producenci napojów bezalkoholowych zrzeszeni w Krajowej Izbie Gospodarczej "Przemysł Rozlewniczy" deklarują o poziomach selektywnej zbiórki, które po uśrednieniu, wskazują na poziom ok. 95 proc. Są również i takie podmioty, a jest to zależne od struktury sprzedaży, które osiągają poziom zbiórki do ok. 98 proc. Oprócz wskaźnika selektywnej zbiórki mamy bardzo wysoki wskaźnik rotacji butelki w określonym czasie i tym samym cykl "życia" butelki zwrotnej. Są to systemy producenckie, których historia sięga wielu lat, nawet 60-ciu, więc wypracowane praktyki gwarantują bardzo wysokie wskaźniki środowiskowo-ekonomiczne. Obecne systemy butelek wielokrotnego użytku są zoptymalizowane pod względem efektywności oraz wpływu środowiskowego - podkreśla Dariusz Lizak.
Dwa systemy zbiórki szklanych butelek. Jak ministerstwo ocenia decyzję?
Obecne rozwiązanie, zakładające istnienie dwóch systemów, jest tymczasowe. Już teraz można jednak wysnuć pewne wnioski i ocenić tę decyzję. Poprosiliśmy więc o taką ocenę przedstawicieli Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
- Na tym etapie decyzję o kontynuowaniu dotychczasowych systemów zbiórki szklanych butelek wielokrotnego użytku należy ocenić pozytywnie. Odpowiada ona na wyraźne oczekiwania rynku - zarówno po stronie producentów, operatorów jak i jednostek handlowych. Utrzymanie istniejących systemów pozwala zachować ciągłość operacyjną, ogranicza ryzyko zakłóceń w łańcuchach dostaw oraz umożliwia dalsze wykorzystanie już wypracowanej infrastruktury i dobrych praktyk w obszarze gospodarki obiegu zamkniętego - dowiadujemy się w resorcie.
Ministerstwo zaznacza jednak, że decyzja o zachowaniu takich systemów "może podwyższać koszty, otwiera się w nowym oknie wejścia do systemu, jako że podmiot rozważający wykorzystywanie butelek wielokrotnego użytku będzie musiał ponieść całkowite koszty dostosowania, bez możliwości wykorzystania wspólnej infrastruktury".
- Jednocześnie obecna sytuacja wymaga uważnej analizy funkcjonowania tych systemów w kontekście ich równoległego działania z ogólnopolskim systemem kaucyjnym - podkreśla ministerstwo w odpowiedzi na nasze pytanie.
Szklane butelki w ogólnopolskim czy producenckim systemie zwrotów? Głos producentów
Wsłuchaliśmy się w głosy z obu stron - argumenty za i przeciw włączeniu szklanych butelek do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego. Najpierw oddajmy głos stronie producentów. Jakie rozwiązania na przyszłość proponuje Krajowa Izba Gospodarcza "Przemysł Rozlewniczy"?
- Uważamy, że obecne producenckie systemy zwrotu butelek szklanych zwrotnych powinny pozostać z uwagi na najefektywniejsze środowiskowo i ekonomicznie systemy zwrotu opakowań, bezpieczny system zwrotu i kontroli jakości opakowań przeznaczonych do ponownego napełniania oraz bardzo prosty system dystrybucji i zwrotu opakowań dla konsumenta. Jeśli systemy producenckie przestaną działać, przełoży się to znacząco na wzrost kosztów i tym samym może spowodować wzrost cen, zagrożone będą obowiązki producentów wynikające z ustawy SUP i PPWR (niski wskaźnik selektywnej zbiórki i rotacji butelek). Dorobek dziesięcioleci, szczególnie w odniesieniu do producentów z sektora MŚP, przepadnie bez refleksji - ocenia Dariusz Lizak.
Ponadto podkreśla, że KIG "PR" proponowała rozwiązanie, które stosuje się w systemach DRS w innych krajach Unii Europejskiej, podczas spotkań z komisjami sejmowymi i senackimi oraz politykami. - Żaden kraj w UE nie wyeliminował systemów producenckich z funkcjonowania. Każdy z nich dopuszcza system producencki i operatorski. Producenci mają wybór, a ich wybór uzależniają od realizacji celów środowiskowych i ekonomicznych - komentuje.
Dariusz Lizak wskazuje też, że ewentualne wycofanie producenckich systemów zwrotów to "przymuszenie producentów do stosowania rozwiązania droższego i szkodliwego dla środowiska naturalnego". Ponadto przypomina o pracach zespołu Sprawdzamy - Inicjatywy Przedsiębiorcy dla Polski, w ramach którego na prośbę Prezesa Rady Ministrów, wypracowano możliwe inicjatywy deregulacyjne.
- Jednym z efektów pracy Zespołu jest raport "Gold-plating i nadregulacja przy implementacji prawa UE do polskiego porządku prawnego". W skrócie już tylko, wykazano, o czym wielokrotnie wspomniała Krajowa Izba Gospodarcza "Przemysł Rozlewniczy", że w ustawie o systemie kaucyjnym wprowadzono nadregulacje, nieobjęte prawem UE, powodujące negatywne skutki w rozwoju polskiej gospodarki. Jednym słowem, w tym konkretnym przypadku, jeśli nie przedłużymy funkcjonowania systemów producenckich, cofamy się wiele lat wstecz - ocenia ostro.
Stanowisko opowiadające się za pozostawieniem obecnego systemu producenckiego przyjmuje również Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego - Browary Polskie. Bartłomiej Morzycki podkreśla, że ogólnopolski system kaucyjny "pod względem prawnym i organizacyjnym jest zaprojektowany z myślą o opakowaniach jednorazowych".
- Od dawna zwracaliśmy uwagę, że wtłoczenie w te ramy opakowań wielokrotnego użytku może znacząco zaszkodzić dobrze funkcjonującym, efektywnym systemom zwrotu opakowań wielorazowych. Zwrotność opakowań kształtowała się na wysokim poziomie, znacznie wyższym niż oczekiwany przez ustawodawcę poziom zwrotu w systemie kaucyjnym. Dlatego naszym zdaniem tzw. jednolity system, w obecnym kształcie, mógłby raczej pogorszyć sytuację, a nie poprawić. Ostatnie miesiące potwierdziły, że decyzja o możliwości kontynuowania dotychczasowych systemów zbiórki była słuszna - komentuje.
- Wymuszone zmiany dostosowujące opakowania wielorazowe do zasad obrotu opakowaniami jednorazowymi prowadziłyby do rozerwania dobrze funkcjonujących łańcuchów logistycznych i skutkowałyby wzrostem kosztów całego systemu czyniąc go niekonkurencyjnym. Wygodą konsumentów jest możliwość zwrotu butelek w miejscach zakupu, a korzyścią środowiskową jest szeroka skala wykorzystania butelek wielorazowych, co zmniejsza liczbę odpadów - podkreśla Morzycki.
Ogólnopolski i operatorski system kaucyjny do końca 2028 roku. Jakie dalsze rozwiązania rozważa Ministerstwo Klimatu i Środowiska?
Głos przedsiębiorców, z którymi rozmawia Interia Biznes, jest jednoznaczny. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozważa przychylenie się do ich postulatów i utrzymanie dobrowolności przystąpienia do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego w przypadku wielorazowych szklanych butelek?
- Szkło wielokrotnego użycia odgrywa istotną rolę w realizacji celów gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) i wymogów wynikających z rozporządzenia PPWR. (PPWR Art. 29 ust. 6 - wskazuje, że - od dnia 1 stycznia 2030 r. dystrybutorzy końcowi udostępniający konsumentom na terytorium państwa członkowskiego napoje alkoholowe i bezalkoholowe w opakowaniach handlowych zapewniają, aby co najmniej 10 proc. tych produktów było udostępnianych w opakowaniach wielokrotnego użytku w ramach systemu ponownego użycia). Aby Polska mogła skutecznie sprostać tym wymaganiom, niezbędne są działania wspierające rozwój tego segmentu - zarówno poprzez promocję opakowań wielokrotnego użytku, jak i tworzenie zachęt dla producentów do ich stosowania - zaznacza resort na wstępie.
- Włączenie opakowań wielokrotnego użytku do systemu kaucyjnego należy postrzegać jako narzędzie obniżające próg wejścia na rynek, szczególnie dla mniejszych producentów. Ujednolicona infrastruktura i zasady działania mogą ułatwić wdrażanie rozwiązań opartych na opakowaniach zwrotnych, bez konieczności budowania własnych, kosztownych systemów logistycznych. To rozwiązanie może sprzyjać zwiększeniu skali wykorzystania opakowań wielokrotnego użytku i tym samym wspierać realizację celów środowiskowych - dowiadujemy się z MKiŚ.
Jednocześnie przedstawiciele resortu podkreślają, że "warto analizować" scenariusz proponowany przez producentów, choć ostatecznie decydować powinna wygoda konsumentów.
- Postulowane przez część branży utrzymanie równoległych systemów - producenckiego i operatorskiego - jest scenariuszem, który warto analizować, zwłaszcza w świetle dotychczasowych doświadczeń rynkowych. Kluczowe będzie jednak zapewnienie spójności zasad i przejrzystości dla konsumenta, tak aby niezależnie od przyjętego modelu uniknąć dalszego komplikowania systemu. Dlatego ewentualne pozostawienie przedsiębiorcom większej swobody wyboru powinno iść w parze z dążeniem do harmonizacji reguł funkcjonowania poszczególnych rozwiązań - komentuje dla Interii Biznes ministerstwo.
Ujednolicenie systemu kaucyjnego. Strona producentów wylicza potencjalne zagrożenia
Zapytaliśmy stronę producentów o potencjalne zagrożenia wynikające z ewentualnego objęcia szklanych opakowań po napojach centralnym systemem kaucyjnym. Nasi rozmówcy wyliczają szereg potencjalnych problemów.
Pierwszym, o którym mówi Bartłomiej Morzycki, jest niedostosowanie systemu - służącego do zbiórki opakowań jednorazowych - do specyfiki obrotu opakowaniem wielorazowym.
- Obecne systemy zostały zoptymalizowane pod względem logistycznym. Wymuszenie zmiany i wprowadzanie dodatkowych pośredników w postaci operatora jest zbędne i niepotrzebnie podnosi koszty oraz wydłuża obieg opakowań. To pogorszałoby także parametry środowiskowe takiego systemu nie wspominając o tym, że dodatkowe koszty logistyczne (np. transport i sortowanie) powodowałyby, że butelka wielorazowa byłaby droższa od butelki jednorazowej nieobjętej systemem, co w dłuższej perspektywie prowadziłoby do zaniku tego typu opakowań - twierdzi.
Jak uważa nasz rozmówca, najlepszym rozwiązaniem jest pozostawienie funkcjonujących aktualnie systemów. - Mam nadzieję, że dotychczasowe systemy butelek wielorazowych nie zostaną rozmontowane i będą mogły na stałe funkcjonować podobnie, jak ma to miejsce na innych rynkach UE - podsumowuje.
Podobnymi spostrzeżeniami dzieli się z Interią Biznes Dariusz Lizak. Podkreśla, że funkcjonujące systemy zoptymalizowane są pod względem efektywności i wpływu na środowisko.
- Ich logistyka minimalizuje ilość pojazdów oraz kilometrów, jakie przejeżdżają napoje w butelkach wielokrotnego użytku. Włączenie butelek wielokrotnego użytku do obowiązkowego, ustawowego systemu kaucyjnego spowoduje rozbicie istniejących łańcuchów dostaw i logistyki zwrotnej - tłumaczy.
Jak wyjaśnia prezes KIG "PR", rezygnacja z obecnych rozwiązań wymusi zwiększenie liczby pojazdów, które będą odbierać puste opakowania wielokrotnego użytku (aktualnie odbierane tym transportem, którym odbywa się dostawa towarów). Konieczne będzie też prowadzenie dodatkowych ewidencji systemowych - czyli rejestracji i nadzoru nad opakowaniami na poszczególnych etapach dystrybucji.
- Każdy z tych elementów to realne straty dla środowiska naturalnego. To nieuchronny wzrost cen produktów w tym opakowaniu, a co za tym idzie - utrata konkurencyjności, konsumentów i spadek opłacalności obrotu tym opakowaniem przez producentów. W konsekwencji rozwiązania przyjęte w ustawie dla opakowań zwrotnych doprowadzą do szybkiego wyeliminowania ich z rynku. Przy rozproszonym łańcuchu dystrybucji zwrotnej będziemy mieli do czynienia ze znacznymi opóźnieniami działania całego systemu w związku z niespełnianiem minimów logistycznych dla odbiorów przez poszczególnych uczestników systemu. Rozproszenie i rozbicie istniejącego łańcucha logistyki zwrotnej spowoduje braki skrzynek transportowych ze względu na drastyczne wydłużenie czasu powrotu butelek i skrzynek do producentów. To negatywnie wpłynie na dostępność pustych opakowań do ponownego napełnienia - ostrzega.
"Przeciw" ujednoliceniu systemu kaucyjnego. MKiŚ odnosi się do zarzutów producentów
Jak na zastrzeżenia strony producenckiej reaguje resort klimatu i środowiska? Poprosiliśmy ministerstwo o odniesienie się do zarzutów. Producenci podkreślają m.in., że zlikwidowanie wewnętrznych systemów zwrotów jest "decyzją nieracjonalną pod względem środowiskowym i ekonomicznym (m.in. ze względu na konieczność rozbicia łańcuchów dostaw)".
Przedstawiciele resortu w odpowiedzi na pytanie Interii Biznes zwrócili uwagę na fakt, że powyższe zarzuty powinno się rozpatrywać w szerszym kontekście regulacyjnym.
- Warto podkreślić, że przystąpienie do systemu kaucyjnego w przypadku bezpośrednio wprowadzających pozostaje rozwiązaniem opcjonalnym, co oznacza, że przedsiębiorcy zachowują elastyczność w zakresie wyboru modelu operacyjnego najlepiej dopasowanego do ich działalności. Dodatkowo, podmioty wprowadzające produkty na dużą skalę mają czas do 2028 r. na weryfikację swojego profilu działalności - przypomina MKiŚ.
Pozostały czas, w którym dołączenie do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego jest opcjonalne, pozwala - jak podkreśla resort - na stopniowe dostosowanie łańcuchów dostaw, a także "ogranicza ryzyko gwałtownych, kosztownych zmian, które mogłyby destabilizować rynek".
- Jednocześnie będziemy uważnie przyglądać się rozwojowi sytuacji i faktycznym skutkom funkcjonowania różnych modeli - zarówno pod kątem środowiskowym, jak i ekonomicznym. Pozwoli to na podejmowanie dalszych decyzji w oparciu o dane i realne doświadczenia rynku, z uwzględnieniem zarówno interesów przedsiębiorców, jak i celów systemowych oraz doświadczeń europejskich krajów, w których działają takie systemy: Chorwacji, Danii, Estonii, Finlandii, Holandii, Islandii, Litwy, Łotwy, Malty, Niemiec, Norwegii, Słowacji, Szwecji, Irlandii, Rumunii i Węgier.
Drugą obawą jest potencjalny wzrost kosztów dla firm, a w konsekwencji wzrost cen i "zagrożenie dla wypełniania obowiązków wynikających z ustawy SUP i PPWR (niski wskaźnik selektywnej zbiórki i rotacji butelek)". MKiŚ podkreśla jednak, że te obawy należy rozpatrywać, biorąc pod uwagę elastyczność obecnego modelu regulacyjnego.
- Przede wszystkim przystąpienie do systemu kaucyjnego dla części podmiotów jest rozwiązaniem fakultatywnym, co pozwala firmom na podejmowanie decyzji w oparciu o własne uwarunkowania operacyjne i ekonomiczne. Wprowadzający mają również czas na dostosowanie swoich modeli biznesowych do wymogów SUP i PPWR, co umożliwia rozłożenie inwestycji oraz działań modernizacyjnych w czasie, bez konieczności gwałtownego ponoszenia kosztów - dowiadujemy się.
Jednocześnie resort zauważa, że wdrażane rozwiązania mają zwiększyć efektywność selektywnej zbiórki i poprawić rotację opakowań, a nie je osłabiać.
- W tym kontekście kluczowe będzie monitorowanie wpływu przyjętych rozwiązań na poziom realizacji tych obowiązków oraz bieżące reagowanie na ewentualne ryzyka. Będziemy uważnie przyglądać się funkcjonowaniu systemu i jego efektom, aby zapewnić, że przyjęte mechanizmy wspierają zarówno cele środowiskowe, jak i stabilne warunki prowadzenia działalności przez przedsiębiorców - deklaruje MKiŚ.

















