W lutym 2025 r. Komisja Europejska ogłosiła, że unijny fundusz sfinansuje pięć gigafabryk sztucznej inteligencji w UE, które mają być zaprojektowane z myślą o wdrażaniu bardzo dużych modeli i aplikacji AI na niespotykaną dotąd skalę.
Nowe zasady powstawania fabryk AI w UE
Według zasad ogłoszonych w kwietniu ub. r., KE miała rozpisać konkurs dla państw członkowskich wraz z konsorcjami, czyli zainteresowanymi organizacjami biznesowymi i naukowymi. Jednak w grudniu ub.r. Komisja zmieniła koncepcję w tej sprawie. Podała, że planowany jest przetarg europejski, w którym będą mogły startować tylko firmy lub konsorcja firm, a państwa członkowskie miałyby z góry wyłożyć pieniądze na gigafabrykę w ich kraju, jeszcze przed rozpoczęciem przetargu. Rozwiązanie to nie wykluczało udziału big techów w budowie gigafabryk.
W reakcji na decyzję Komisji zawiązała się koalicja państw, w której skład wchodziły Francja, Polska, Niemcy, Czechy, Litwa, Hiszpania i Szwecja, i która domagała się korekty założeń przetargu i powrotu do pierwotnych rozwiązań.
- W ramach negocjacji z Komisją Europejską zawarliśmy kompromis, który łączy otwarcie rynku na konkurencję z gwarancjami suwerenności technologicznej - przekazał wiceminister Standerski podczas rozmowy z dziennikarzami. Wyjaśnił, że do przetargu będą mogły przystępować europejskie firmy - jako główne podmioty. Jednocześnie w konsorcjach będą mogły uczestniczyć przedsiębiorstwa spoza Unii Europejskiej, ale przetwarzanie danych i infrastruktura w ramach gigafabryk mają znajdować się na terenie Wspólnoty.
Wiceminister wskazał również, że jego zdaniem ostatecznie na terenie UE powstanie 7 lub 8 gigafabryk, a Polska nadal współpracuje w tej sprawie z Czechami i Litwą.
Zobacz również:
Większa inwestycja to większy dostęp do zasobów
Jednocześnie kompromis zakłada, że państwa członkowskie będą uczestniczyć w budowie gigafabryk na zasadzie "wykupu mocy obliczeniowej". Oznacza to, że im więcej dany kraj zainwestuje, tym większy dostęp do zasobów otrzyma po wybudowaniu gigafabryki - objaśnił Standerski.
Jak tłumaczył, budowa gigafabryk ma mieć dwie fazy finansowania. Pierwsza faza zakłada otrzymanie środków unijnych jeszcze w tym roku, a druga - finansowanie po 2030 r. Kraje o mniejszych zasobach finansowych będą mogły wziąć udział w projekcie z symbolicznym wkładem finansowym w bieżącym roku, aby nie stracić możliwości uczestnictwa w drugiej fazie finansowania - dodał.
Standerski poinformował ponadto, że pierwszy pakiet dokumentów dotyczących kompromisowego rozwiązania został już roboczo zaakceptowany przez państwa członkowskie i KE, a strony pracują nad kolejnymi dwoma, obejmującymi kwestie przetargowe i techniczne.
Rozwiązania AI będą wspierać wojsko
Wiceszef Ministerstwa Cyfryzacji (MC) zaznaczył, że gigafabryki nie będą przeznaczone dla całej gospodarki, ale dla konkretnych, strategicznych inicjatyw - zarówno prywatnych, jak i publicznych. Wśród przykładów takich inicjatyw wymienił rozwiązania AI zakresu wojskowości; tworzenie przez daną firmę modeli AI do zarządzania łańcuchem dostaw czy finansami oraz tworzenie przez administrację publiczną wirtualnych asystentów AI dla nauczycieli, urzędników czy policjantów.
Jak podkreślił Standerski, gigafabryka to ważna inwestycja, ale sama nie wypełni całej gospodarki i nie odpowie na potrzeby wszystkich podmiotów z Polski, Czech i Litwy.
- Gigafabryki sztucznej inteligencji są po to, żeby zapewnić w pierwszej kolejności te potrzeby, które będą wpisane w planie biznesowym. Nie chodzi bowiem o to, żeby zreformować całą gospodarkę, ale żeby pobudzić rynek. To będzie bodziec dla innych przedsiębiorców, żeby budować swoje centra AI - zaznaczył.
Pytany przez PAP, ile pieniędzy Polska może przeznaczyć na budowę gigafabryki, Standerski wskazał, że rząd będzie podejmował decyzje w tej sprawie, gdy KE przyjmie wszystkie dokumenty dotyczące programu. - Zawsze uważałem, że Polska umie inwestować w innowacje, więc mam nadzieję, że tak będzie i tym razem - skomentował.
Zobacz również:
Wkrótce ruszy nabór wniosków ws. budowy gigafabryk
W czerwcu ub.r. 16 państw członkowskich wysłało Komisji Europejskiej 76 wstępnych wniosków w sprawie gigafabryk. Polska jako lider wraz z Litwą, Łotwą i Estonią oraz firmami i instytucjami naukowymi z tych krajów stworzyła w konsorcjum Baltic AI GigaFactory. Zgłoszenie stworzenia bałtyckiej gigafabryki zostało w lipcu przyjęte przez KE. Później do projektu dołączyły Czechy.
Według wniosku ws. Baltic AI GigaFactory, inwestycja miała kosztować 3 mld euro, czyli ok. 12,7 mld zł. 65 proc. tej kwoty miało pochodzić z sektora prywatnego, a 35 proc. - z sektora publicznego, z czego połowę (17,5 proc.) miały zapewnić kraje tworzące konsorcjum, a drugą połowę - Komisja Europejska.
Po zmianie przez KE koncepcji na budowę gigafabryk Łotwa i Estonia wycofały się z przedsięwzięcia bałtyckiego. W styczniu br. wiceminister Standerski zapewniał PAP, że Polska, Czechy i Litwa nadal współpracują, by wspólnie zbudować gigafabrykę.
3 czerwca br. Komisja zapowiedziała, że w lipcu tego roku ogłosi nabór wniosków ws. budowy gigafabryk.
