W skrócie
- Międzynarodowy Fundusz Walutowy szacuje, że wzrost o 10 proc. cen paliw i energii utrzymujący się przez rok podniósłby globalną inflację o 0,4 punktu procentowego i spowolnił wzrost gospodarczy o 0,1-0,2 punktu.
- Zdaniem wielu ekonomistów, dzisiejszy kryzys paliwowy może ponownie wywindować polską inflację powyżej celu NBP wynoszącego 2,5 proc. w skali rok do roku.
- Powstrzymywanie obniżek stóp procentowych przez banki centralne może prowadzić do stagflacji - połączenia stagnacji gospodarczej z wysoką inflacją.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu
W prognozie Narodowego Banku Polskiego, którą opublikowano w piątek 6 marca napisano między innymi, że "źródłem niepewności dla ścieżki inflacji w scenariuszu bazowym pozostają zmiany cen surowców energetycznych na rynkach globalnych (…) Ceny ropy naftowej i innych surowców mogą podlegać istotnym wahaniom."
Projekcja NBP była przygotowana na długo przed początkiem zmasowanych ataków Izraela i USA na Iran. Już w poniedziałek 9 marca cena baryłki ropy brent osiągnęła niebotyczny poziom 120 dolarów. Szybko zaczęła spadać, ale 95 dolarów to i tak ponad 20 dolarów więcej niż przed wybuchem wojny.
W RPP "gołębie" w przewadze
Mimo konfliktu na Bliskim Wschodzie i jego wpływu na przyszłą inflację w Polsce, w zeszłym tygodniu Rada Polityki Pieniężnej, opierając się na danych zebranych do drugiej połowy lutego, obniżyła stopę referencyjną NBP o 25 punktów bazowych do poziomu 3,75 proc. Rynki tej decyzji nie przyjęły dobrze. Górę bierze bowiem pogląd, że w wielu krajach (także u nas) należy spodziewać się nowej fali inflacji. W dodatku, Polska ma być wyjątkowo narażona na wstrząsy gospodarcze, gdyż jest obciążona najwyższym deficytem budżetowym od lat.
Ekonomiści zwracają uwagę na fakt, że szok paliwowy wynikający z wojny z Iranem jest najbardziej dotkliwy dla Europy i Polski, importujących ponad 95 proc. ropy i 80 proc. gazu. Dla naszego kraju bliskowschodni kierunek importu paliw kopalnych jest alternatywą dla dostaw z Rosji. Teraz oba te rynki są w impasie.
Hurtowa cena oleju napędowego w Polsce wzrosła w skali miesiąca aż o jedną trzecią. Szacuje się, że wzrost ceny diesla o tysiąc złotych na metrze sześciennym przekłada się na podwyższenie inflacji o ponad 1 punkt procentowy, przy czym efekt ten jest przesunięty w czasie o około 4 miesiące.
Międzynarodowy Fundusz Walutowy szacuje, że wzrost o 10 proc. cen paliw i energii utrzymujący się przez rok podniósłby globalną inflację o 0,4 punktu procentowego i spowolnił wzrost gospodarczy o 0,1-0,2 punktu. Szefowa MFW Kristalina Georgieva martwi się o kraje importujące ropę naftową z regionu Zatoki Perskiej, szczególnie o gospodarki, które mają niezbyt duże dochody podatkowe i relatywnie wysokie długi.
Pora na "jastrzębie"
Niepokój inwestorów aktywnych w Polsce widać wyraźnie na rynku długu. Na początku marca rentowności obligacji skarbowych tylko w Turcji rosły szybciej niż w Polsce. Nasze papiery 10-letnie pod koniec lutego miały rentowność na poziomie 4,90 proc. W poniedziałek 9 marca wzrosła ona do 5,60 proc., by spaść, ale tylko w okolice 5,47 proc. Rentowność obligacji 2-letnich w tym samym okresie przesuwała się od 3,40 proc. do 4,30 proc. i do 4,04 proc.
Członek RPP Ludwik Kotecki ocenia, że marcowa obniżka stóp procentowych może być ostatnią w tym roku. Jego zdaniem, konflikt zbrojny na Bliskim Wschodzie będzie miał wpływ na wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych. Henryk Wnorowski, także z RPP, twierdzi, że szanse na osiągnięcie w 2026 roku docelowej stopy na poziomie 3,25 proc. czy nawet 3,50 proc. drastycznie spadły.
Inflacja w Polsce wynosi 2,2 proc. w skali rok do roku. Marcowa prognoza NBP (formułowana przed wybuchem wojny z Iranem) przewiduje mniejszą inflację względem szacunków z listopada 2025 roku. W tym roku ceny mają wzrosnąć średnio o 2,3 proc., a w przyszłym o 2,4 proc. Wcześniejsze prognozy zakładały inflację w wysokości kolejno 3,9 proc. oraz 2,9 proc.
Jednak w tym samym dokumencie jest passus w pewnym sensie proroczy, że "źródłem niepewności dla ścieżki inflacji w scenariuszu bazowym pozostają zmiany cen surowców energetycznych na rynkach globalnych oraz kształtowanie się kursu walutowego. Ceny ropy naftowej i innych surowców mogą podlegać istotnym wahaniom".
Zagrożony cel inflacyjny NBP
Poza tym, analitycy z NBP wymieniają jeszcze jeden czynnik niepewności, który może podbić inflację powyżej prognoz. Będzie nim wprowadzanie nowego systemu handlu emisjami CO2 (EU ETS2). Według NBP, w jego efekcie "sprzedawcy gazu, benzyny, węgla i innych paliw będą zobowiązani do umarzania uprawnień zgodnie z wielkością emisji CO2".
Zdaniem wielu ekonomistów, dzisiejszy kryzys paliwowy może ponownie wywindować polską inflację powyżej celu NBP wynoszącego 2,5 proc. w skali rok do roku. W dodatku, problemem może być ewentualna realizacja programu dozbrajania armii w wersji znanej jako "prezydencki SAFE", wyliczanego na około 180-190 miliardów złotych.
Prezes NBP Adam Glapiński ma zamiar sprzedawać za dolary złoto zgromadzone w sejfach banku - stopniowo i niewielkimi partiami. Jednak dolary uzyskane ze sprzedaży kruszcu wciąż pozostawałaby w rezerwach dewizowych, co oznacza, że pieniądze (złote) przekazywane rządowi z zysku NBP musiałyby zostać "wydrukowane". To z kolei może skończyć się dodatkową inflacją, co ciekawe - sprowokowaną przez bank centralny, który z definicji ma przeciwdziałać wzrostowi cen.
Zobacz również:
Koniec festiwalu obniżek stóp
Drożejąca na całym świecie energia może zmusić liczne banki centralne do przerwania cykli obniżek stóp procentowych. Po wybuch najnowszej wojny na Bliskim Wschodzie, rynki w Stanach Zjednoczonych kolejnego luzowania monetarnego spodziewają się dopiero jesienią tego roku. Co więcej, opcje na amerykańskie obligacje sugerują, że do końca 2026 roku w USA nie będzie żadnych obniżek stóp.
W Europie inwestorzy biorą pod uwagę nawet możliwość wzrostu stóp procentowych. Takie prognozy pojawiają się w odniesieniu do strefy euro i Wielkiej Brytanii. Istnieje 60-procentowe prawdopodobieństwo, że Europejski Bank Centralny podniesie w tym roku stopy procentowe i to dwukrotnie. Natomiast dla Banku Anglii na 50 proc. szacowany jest wariant jednej podwyżki.
W przyszłym tygodniu EBC prawdopodobnie utrzyma stopy na poziomie 2 proc., ale w następnych miesiącach będzie się mierzył z koniecznością odniesienia się do konsekwencji wydarzeń na Bliskim Wschodzie. Bank Anglii zatrzymał się z cięciami stóp procentowych na poziomie 3,75 proc. W jego wypadku kompletnie zdezaktualizowały się niedawne prognozy o trzech tegorocznych obniżkach ceny pieniądza.
KPO kołem zamachowym gospodarki
Ekonomiści nie mają wątpliwości, że powstrzymywanie obniżek stóp procentowych może prowadzić nawet do stagflacji - połączenia stagnacji gospodarczej z wysoką inflacją. Zapowiedzi takiego ekonomicznego nieszczęścia nie znajdziemy w najnowszej projekcji NBP, która jednak formułowana była przed wybuchem wojny z Iranem.
W świetle dokumentu, wzrost PKB w Polsce wyniesie 3,9 proc. w tym roku, a w latach 2027 i 2028 - 2,9 proc. Wcześniejsze prognozy były mniej odważne - zakładały wzrost gospodarczy w 2026 roku o 3,7 proc., a w kolejnym o 2,6 proc. Autorzy projekcji twierdzą, że do zwiększenia tempa przyczyni się kulminacja napływu funduszy unijnych z Krajowego Plan Odbudowy. NBP przewiduje, że do końca 2027 roku wydatkowanie środków w ramach tego programu zakończy się, co wpłynie na wyraźne spowolnienie aktywności ekonomicznej.
Jacek Brzeski
