Spis treści:
- Pożyczka od wspólnika jako źródło finansowania spółki
- Czy pożyczka może być nieoprocentowana?
- Skutki na gruncie podatku CIT
- Skutki na gruncie podatku PIT
- Pożyczka a VAT
- Czy pożyczka podlega PCC?
- O czym jeszcze warto pamiętać?
- Podsumowanie
Pożyczka od wspólnika jako źródło finansowania spółki
Spółka z o.o. może otrzymać pożyczkę zarówno od osoby trzeciej, jak i od własnego wspólnika. W praktyce druga z tych możliwości jest wybierana znacznie częściej - zwłaszcza w początkowej fazie działalności lub w sytuacjach przejściowych problemów z płynnością finansową.
Środki uzyskane z pożyczki mogą zostać przeznaczone m.in. na finansowanie bieżącej działalności operacyjnej, realizację nowych inwestycji, zakup środków trwałych, zwiększenie kapitału obrotowego czy terminowe regulowanie zobowiązań wobec kontrahentów.
W odróżnieniu od podwyższenia kapitału zakładowego, udzielenie pożyczki nie wymaga zmiany umowy spółki ani wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, co sprawia, że procedura jest znacznie szybsza i mniej sformalizowana.
Czy pożyczka może być nieoprocentowana?
Przepisy nie wymagają, aby pożyczka udzielana spółce przez wspólnika była oprocentowana. Strony mogą więc ustalić zarówno odpłatne, jak i nieodpłatne korzystanie z kapitału.
Należy jednak pamiętać, że nieoprocentowana pożyczka może wymagać analizy pod kątem skutków podatkowych, w szczególności możliwości uznania jej za nieodpłatne świadczenie po stronie spółki. Każdorazowo znaczenie mają okoliczności zawarcia umowy oraz jej uzasadnienie gospodarcze.
Skutki na gruncie podatku CIT
Z perspektywy spółki otrzymanie pożyczki pozostaje neutralne podatkowo. Otrzymane środki nie stanowią przychodu w rozumieniu ustawy o CIT, a ich późniejszy zwrot również nie jest kosztem uzyskania przychodów.
Odmienne zasady dotyczą odsetek od pożyczki. Jeżeli strony ustalą oprocentowanie, zapłacone odsetki mogą stanowić dla spółki koszt uzyskania przychodów, o ile spełnione zostaną ustawowe warunki ich zaliczenia do kosztów podatkowych. Należy jednocześnie uwzględnić ograniczenia wynikające z przepisów dotyczących tzw. kosztów finansowania dłużnego, które w określonych przypadkach limitują możliwość rozliczenia odsetek w kosztach podatkowych.
Skutki na gruncie podatku PIT
Po stronie wspólnika będącego osobą fizyczną samo udzielenie pożyczki nie powoduje powstania przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Przychód może natomiast powstać w przypadku otrzymywania odsetek od udzielonej pożyczki. Stanowią one wynagrodzenie za udostępnienie kapitału i podlegają opodatkowaniu zgodnie z przepisami ustawy o PIT. Jeżeli pożyczka została udzielona nieodpłatnie, wspólnik nie uzyskuje przychodu z tego tytułu.
Pożyczka a VAT
Udzielenie pożyczki stanowi świadczenie usług w rozumieniu ustawy o VAT. Nie oznacza to jednak obowiązku naliczenia podatku.
Usługi udzielania pożyczek korzystają ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT. W praktyce oznacza to, że wspólnik udzielający pożyczki co do zasady nie dolicza podatku VAT do należnych odsetek.
Czy pożyczka podlega PCC?
Co do zasady umowa pożyczki podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych według stawki 0,5%. Ustawodawca przewidział jednak wyjątek dotyczący finansowania spółek kapitałowych przez ich właścicieli.
Pożyczka udzielona spółce z ograniczoną odpowiedzialnością przez jej wspólnika korzysta ze zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych. W konsekwencji zawarcie takiej umowy nie powoduje obowiązku zapłaty PCC ani złożenia deklaracji PCC-3.
Należy jednak pamiętać, że zwolnienie to nie obejmuje każdej pożyczki udzielanej spółce. Jeżeli pożyczkodawcą jest osoba, która nie posiada statusu wspólnika, zastosowanie mogą znaleźć ogólne zasady opodatkowania PCC.
O czym jeszcze warto pamiętać?
Niezależnie od skutków podatkowych, pożyczka pomiędzy wspólnikiem a spółką powinna zostać właściwie udokumentowana. Umowa powinna precyzyjnie określać przede wszystkim kwotę pożyczki, termin jej zwrotu, zasady spłaty, wysokość oprocentowania (lub jego brak), a także ewentualne zabezpieczenia.
W przypadku finansowania na warunkach odbiegających od rynkowych warto również rozważyć ryzyko zakwestionowania transakcji przez organy podatkowe. Szczególną uwagę należy zwrócić na wysokość oprocentowania, ekonomiczne uzasadnienie zawarcia umowy oraz odpowiednią dokumentację potwierdzającą rzeczywisty przepływ środków.
Jeżeli pożyczki spółce udziela wspólnik, który jednocześnie pełni funkcję członka zarządu, należy pamiętać o szczególnych zasadach reprezentacji wynikających z Kodeksu spółek handlowych.
Przepis ten stanowi, że w umowach zawieranych pomiędzy spółką z o.o. a członkiem jej zarządu spółki nie może reprezentować zarząd. Jeżeli w spółce działa rada nadzorcza, to właśnie ona reprezentuje spółkę przy zawieraniu umowy pożyczki. W większości spółek z o.o. rada nadzorcza nie jest jednak ustanowiona. Wówczas zgromadzenie wspólników powinno podjąć uchwałę o powołaniu pełnomocnika do zawarcia umowy z członkiem zarządu. W uchwale warto wskazać co najmniej osobę pełnomocnika oraz zakres udzielonego mu umocowania, obejmujący zawarcie konkretnej umowy pożyczki.
Dopiero po podjęciu takiej uchwały pełnomocnik podpisuje umowę w imieniu spółki, natomiast członek zarządu podpisuje ją jako pożyczkodawca. Nie jest dopuszczalne, aby ta sama osoba występowała jednocześnie po obu stronach umowy - jako reprezentant spółki i jako pożyczkodawca.
Niedochowanie wymogów prawnych może skutkować nieważnością zawartej umowy. Dlatego przed udzieleniem pożyczki warto zweryfikować, czy sposób reprezentacji spółki odpowiada wymogom Kodeksu spółek handlowych.
Podsumowanie
Pożyczka udzielona spółce z ograniczoną odpowiedzialnością przez wspólnika jest jednym z najczęściej stosowanych sposobów zapewnienia spółce dodatkowego finansowania. Pozwala szybko pozyskać środki na rozwój działalności, pokrycie bieżących wydatków czy realizację planowanych inwestycji, bez konieczności korzystania z zewnętrznych źródeł finansowania.
Z perspektywy podatkowej rozwiązanie to jest co do zasady korzystne - otrzymanie pożyczki nie powoduje powstania przychodu po stronie spółki, a zwrot kapitału pozostaje neutralny podatkowo. Dodatkowo pożyczka udzielona przez wspólnika spółce z o.o. korzysta ze zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych, natomiast usługa udzielenia pożyczki jest objęta zwolnieniem z VAT.
Przed zawarciem umowy należy jednak zadbać o prawidłowe przygotowanie dokumentacji oraz przeanalizować wszystkie aspekty prawne i podatkowe transakcji. Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której pożyczkodawcą jest wspólnik będący jednocześnie członkiem zarządu - w takim przypadku konieczne jest zachowanie szczególnych zasad reprezentacji spółki wynikających z art. 210 Kodeksu spółek handlowych.
Prawidłowo przygotowana umowa pożyczki pozwala nie tylko na skuteczne dokapitalizowanie spółki, ale również ogranicza ryzyko zakwestionowania transakcji przez organy podatkowe lub powstania problemów na gruncie prawa spółek.
Grzegorz Hatala, adwokat, doradca podatkowy
Hatala & Storto Podatki
