Monika Krześniak-Sajewicz, Interia: W czwartek zapowiedział pan, że ustawa o uregulowaniu gruntów pod budynkami spółdzielczymi jest po konsultacjach publicznych i resortowych i niedługo trafi na Radę Ministrów, a potem do Sejmu. Co ona zmieni?
Tomasz Lewandowski, wiceminister rozwoju i technologii: - Chodzi o likwidację generalnego zakazu ustanawiania użytkowania wieczystego na cele mieszkaniowe i wprowadzenie nowej kategorii - użytkowania wieczystego na cele społeczne budownictwa czynszowego. Czyli o stworzenie realnej, trwałej bazy gruntowej pod inwestycje spółdzielcze, szczególnie lokatorskie.
- Celem jest przywrócenie spółdzielniom realnej zdolności do prowadzenia budownictwa lokatorskiego i uporządkowanie zasad ich funkcjonowania. Przez lata nawarstwiło się wiele barier organizacyjnych i prawnych, które sprawiły, że spółdzielnie po prostu przestały być zainteresowane realizacją nowych inwestycji lokatorskich.
- Odtwarzamy fundusz wkładów mieszkaniowych oraz wprowadzamy nowe zasady waloryzacji tych wkładów. W przypadku nowych inwestycji znosimy jednocześnie roszczenie o wyodrębnienie lokalu na własność. To bardzo istotna zmiana, bo właśnie to roszczenie w praktyce wypychało spółdzielnie w kierunku budownictwa stricte własnościowego, a nie lokatorskiego.
- Mówimy przy tym wyłącznie o prawach ustanawianych po wejściu w życie tej ustawy. Na takich gruntach nie będzie można wyodrębniać własności lokali. Krótko mówiąc, będą to prawa dedykowane budownictwu społecznemu oraz lokatorskiemu, w tym spółdzielczemu.
- Chodzi o to, żeby system się domknął: żeby spółdzielnie miały jasne zasady działania, dostęp do finansowania, ale też stabilną bazę gruntową i przewidywalne reguły funkcjonowania na lata.
Zobacz również:
Skoro jesteśmy przy temacie spółdzielni. Duży projekt ustawy ma również ograniczyć patologie, ale zanim zostanie uchwalony minie trochę czasu. Najbardziej jaskrawym i głośnym przykładem jest SM Bródno, gdzie zarząd i prezes Sławomir Antonik działa bez absolutorium, kilka lat nie było walnego, a teraz je zaplanował w 27 częściach. Czy to jest łamanie prawa, czy jest ono tak złe, że prezesi spółdzielni mogą sobie z niego kpić i bezkarnie omijać?
- To, co dzieje się dziś w spółdzielni Bródno, w mojej ocenie jest złamaniem obowiązujących przepisów. Po pierwsze, walne zgromadzenie powinno podsumowywać zamknięty rok i być zorganizowane w rozsądnym terminie. Rozbijanie go na kilkadziesiąt części i przeciąganie na kolejny rok jest zaprzeczeniem jego sensu. W takiej formule nie ma realnej możliwości, by członkowie spółdzielni mogli się wypowiedzieć czy decydować o planach na kolejny rok.
- Każdy członek spółdzielni ma prawo uczestniczyć w walnym zgromadzeniu i ma jeden, równy głos. Z tego wynika obowiązek takiej organizacji walnego, która daje realną możliwość udziału wszystkim. Walne trwające rok, w którym w 2027 roku dyskutuje się o planach na 2026, nie spełnia tych wymogów i w mojej ocenie oznacza niewykonywanie obowiązków przez zarząd. Ja podejmę działania w tej sprawie, w kierunku poinformowania organów ścigania o naruszeniu prawa.
- Natomiast naiwnym jest przekonanie, że ustawodawca spowoduje, że ktoś, kto chce łamać prawo, nie będzie tego robił.
- Podobna sytuacja była w Poznańskiej Spółdzielni Mieszkaniowej, to jest spółdzielnia niemal tej samej wielkości. Tam w zeszłym roku organizowano autobusy "odpowiednio" głosujących pełnomocników.
- W tym roku z kolei walne zgromadzenie zostało zorganizowane w dwóch częściach, w dzień powszedni, o godzinie dziesiątej rano. To wszystko pokazuje, że mamy do czynienia z karykaturą spółdzielczości.
Na jakim etapie jest projekt "dużej" ustawy o spółdzielniach?
- Zarówno ustawa o ochronie praw lokatorów oraz ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych jest po konsultacjach. Zakładam, że w ciągu dwóch tygodni będziemy w stanie odnieść się do wszystkich uwag i zaprezentować ich jednolity tekst. W pierwszym tygodniu maja planujemy skierować te projekty na Stały Komitet Rady Ministrów.
- Mamy na różnym etapie kilkanaście projektów ustaw, a kilka dni temu został wysłany wniosek o wpis kluczowego projektu - ustawy o społecznych zasobach mieszkaniowych.
Zobacz również:
Co jest w tym projekcie?
- To nasz projekt flagowy i najważniejsza ustawa mieszkaniowa tej kadencji. Porządkuje cały system mieszkalnictwa: dostosowuje intensywność wsparcia państwowego do charakteru zasobu, wprowadza jednolite zasady weryfikacji dochodowej, upraszcza system wsparcia budownictwa społecznego i tworzy nowe instrumenty dla spółdzielni. To duży akt normatywny, ponad 70 stron przepisów.
- Rozdziela zasób finansowany ze środków publicznych na socjalny, komunalny, społeczny - czyli TBS-owski/SIM-owski - i spółdzielczy lokatorski. Do każdej z tych form przypisuje odmienne zasady: stawek czynszowych, weryfikacji dochodowej oraz intensywności wsparcia - bezzwrotnego i zwrotnego. Na nowo definiuje też zasady działania rządowego programu Budownictwa Społecznego i Komunalnego, wskazując, kto oraz na jakim poziomie może liczyć na granty albo preferencyjne kredyty. Wszystkie inne projekty - dotyczące dostępności gruntów czy zmian organizacyjnych - mają stworzyć warunki do realizacji założeń tej ustawy.
Czy to jest głównie ustawa porządkująca, czy pójdą za nią realne pieniądze?
- Za tym idą realne pieniądze. Takich środków i takich instrumentów wcześniej nie było. Kluczowe jest tu zwiększenie efektywności ich wykorzystania. Nawet jeśli w kolejnych latach utrzymamy podobny poziom finansowania - a zakładam, że będzie on rósł - będziemy w stanie w sposób znaczący zwiększyć liczbę wyremontowanych i nowo oddawanych mieszkań.
- Mamy również dopięte rozporządzenie w sprawie kredytu SBC. Jeżeli do końca kwietnia przyjmie je Rada Ministrów, to już w maju ogłosimy rekordowy nabór - w wiosennej edycji TBS-y, SIM-y i spółdzielnie mieszkaniowe będą mogły ubiegać się o preferencyjne kredyty o łącznej wartości 2 mld zł. Ostatecznie przyjęliśmy zasadę, że dodatkowe punkty otrzymają inwestorzy społeczni, którzy oferują partycypację najemców poniżej 10 proc. wartości budowy. To przygotowuje system pod rozwiązania zapisane w dużej ustawie.
Rozmawiała Monika Krześniak-Sajewicz
