Węgry wybiorą nowego prezydenta w głosowaniu. Już wiadomo, kto nim zostanie
Zgromadzenie Narodowe Węgier wybierze we wtorek o godz. 14 nową głowę państwa, która zastąpi na stanowisku Tamasa Sulyoka - prezydenta wybranego w 2024 r. głosami Fideszu, partii byłego premiera Viktora Orbana, a następnie usuniętego przez rządzącą obecnie Tiszę. Jedynym kandydatem jest Andras Baka, nominowany przez ugrupowanie władzy.
Od upadku systemu komunistycznego na Węgrzech w 1989 r. w kraju nastąpiły głębokie przemiany polityczne, a jednym z ich symboli stał się urząd prezydenta republiki. Po transformacji funkcję tę sprawowały osoby o zróżnicowanym rodowodzie politycznym i różnych osobowościach. Niektórzy pozostawali na tym stanowisku przez pełną dekadę, podczas gdy inni ustępowali przedwcześnie w wyniku skandali.
Prezydenci Węgier po upadku komunizmu. 10 osób zajmowało to stanowisko lub pełniło obowiązki
Pierwszą głową państwa na Węgrzech po upadku komunizmu był Matyas Szuros. Objął on urząd tymczasowego prezydenta 23 października 1989 r. - tego samego dnia, w którym Węgierska Republika Ludowa została formalnie zastąpiona przez Republikę Węgierską.
Szuros był wysokim rangą działaczem Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej - partii rządzącej w czasach komunizmu. Pełnił funkcję jedynie do 2 maja 1990 r., czyli do momentu przejęcia władzy przez demokratycznie wybrany rząd.
Pierwszym demokratycznym prezydentem Republiki Węgierskiej został Arpad Goncz. Sprawował urząd przez dwie pięcioletnie kadencje, pozostając na stanowisku do sierpnia 2000 r. Zanim zaangażował się w politykę, był pisarzem, tłumaczem i działaczem politycznym. Przebywał w więzieniu po powstaniu węgierskim z 1956 r., wymierzonym w ówczesne władze komunistyczne.
W okresie jego dziesięcioletniej prezydentury Węgry wzmocniły instytucje demokratyczne i zacieśniły relacje z Europą Zachodnią oraz Stanami Zjednoczonymi. Goncz cieszył się dużą popularnością dzięki swojej otwartości oraz wizerunkowi prezydenta potrafiącego wznieść się ponad spory partyjne.
Kolejny prezydent, Ferenc Madl, został wybrany jako kandydat niezależny. Szczególnie istotnym wydarzeniem podczas jego prezydentury było przystąpienie Węgier do Unii Europejskiej w 2004 r. Stanowiło to zwieńczenie długotrwałego procesu, rozpoczętego po upadku komunizmu, w ramach którego Węgry dążyły do trwałego zakorzenienia się w strukturach politycznych i gospodarczych Europy Zachodniej.
Madl zakończył pięcioletnią kadencję i ustąpił z urzędu w sierpniu 2005 r.
Następnie głową państwa został Laszlo Solyom - prawnik specjalizujący się w prawie konstytucyjnym, który pełnił wcześniej funkcję prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Na czas jego kadencji przypadły największe w kraju protesty od upadku komunizmu. Manifestacje wybuchły we wrześniu 2006 r. po upublicznieniu nagrania, na którym ówczesny premier Ferenc Gyurcsany przyznał, że jego obóz dopuścił się kłamstw w celu wygrania wyborów.
Solyom zakończył pięcioletnią kadencję w 2010 r., a jego następcą został Pal Schmitt - sportowiec, dyplomata i przewodniczący parlamentu. Został wybrany głosami Fideszu, który w tym samym roku rozpoczął swoje nieprzerwane 16-letnie rządy.
Jego prezydentura była ściśle powiązana z rządem Viktora Orbana. Krytycy zarzucali mu brak niezależności. Okres jego urzędowania został zdominowany przez skandal związany z plagiatem. W 2012 r. Uniwersytet Semmelweisa przeprowadził dochodzenie w sprawie pracy doktorskiej Schmitta i udowodnił, że znaczne fragmenty rozprawy zostały skopiowane bez odpowiedniego wskazania źródła. Schmitt ostatecznie zrezygnował z tego powodu 2 kwietnia 2012 r.
Po rezygnacji Schmitta obowiązki prezydenta tymczasowo przejął Laszlo Kover, przewodniczący parlamentu.
W maju 2012 r. głową państwa został Janos Ader, a następnie pełnił tę funkcję przed dekadę. Ader był jednym z założycieli partii Fidesz i bliskim sojusznikiem Orbana. Jego wybór stanowił kontynuację dominacji Fideszu, zapoczątkowanej zdecydowanym zwycięstwem tego ugrupowania w wyborach w 2010 r.
Podczas dekady jego urzędowania na Węgrzech nastąpiły istotne zmiany polityczne i ustrojowe. Relacje Budapesztu z Unią Europejską stały się coraz bardziej napięte, zwłaszcza w kwestiach dotyczących demokracji, niezależności sądownictwa, wolności mediów oraz praworządności.
W maju 2022 r. pierwszą kobietą na stanowisku prezydenta Węgier została Katalin Novak. Przed objęciem urzędu należała do Fideszu i pełniła funkcję ministry ds. rodziny.
Jej prezydentura trwała niespełna dwa lata. Na początku 2024 r. wybuchł skandal związany z ułaskawieniem przez prezydent mężczyzny skazanego za pomoc w tuszowaniu pedofilii. Kontrowersje te wywołały silną presję społeczną i polityczną. Na fali tych nastrojów swoją pozycję opozycjonisty zaczął budować obecny premier Węgier Peter Magyar. 10 lutego 2024 r. Novak ustąpiła ze stanowiska.
Obowiązki prezydenta ponownie objął na krótko Laszlo Kover.
Przegrany z czasów Orbána kandydatem na prezydenta
Ostatnim prezydentem wybranym przez poprzednie władze Węgier był Tamas Sulyok - prawnik i były prezes Trybunału Konstytucyjnego, który objął urząd w marcu 2024 r.
Zobacz również:
Sulyok, nazywany przez obecne władze "marionetką Orbana", również nie przetrwał do końca kadencji. Po zdecydowanej wygranej Tiszy w wyborach z 12 kwietnia 2026 r. nowy premier Peter Magyar zaczął wzywać prezydenta do dobrowolnej rezygnacji. Ostatecznie, pod odmowach Sulyoka, parlament przyjął w lipcu poprawkę do konstytucji, która skutkowała wygaśnięciem mandatu byłego już prezydenta. Sulyok podpisał nowelizację, jego prezydentura dobiegła końca 20 lipca, a obowiązki głowy państwa przejęła tymczasowo Agnes Forsthoffer - marszałkini parlamentu.
Zgodnie z konstytucją parlament musi wybrać nowego prezydenta w ciągu 30 dni od wygaśnięcia mandatu Sulyoka.
W poniedziałek klub parlamentarny Tiszy złożył wniosek o nominowanie Andrasa Baki - jest on jedynym kandydatem ubiegającym się o urząd głowy państwa. Aby nazwisko danej osoby znalazło się na karcie do głosowania, wymagane jest poparcie co najmniej jednej piątej posłów, czyli 40 deputowanych. Poza Tiszą jedynie Fidesz mógł samodzielnie zgłosić kandydaturę, jednak partia ta zapowiedziała wcześniej bojkot głosowania. W jej ocenie odwołanie z urzędu prezydenta Sulyoka było bezprawne.
Baka, 73-letni prawnik, został w 2009 r. prezesem Sądu Najwyższego. Jego mandat miał trwać sześć lat, ale na podstawie poprawek do konstytucji, przyjętych przez rząd Orbana, został odsunięty od pełnienia tej funkcji już w styczniu 2012 r. Jednocześnie utworzono nową instytucję, Kurię, która formalnie zastąpiła Sąd Najwyższy.
Nowe przepisy wprowadziły m.in. wymóg, by prezesi Kurii mieli co najmniej pięcioletni staż pracy na stanowisku sędziego na Węgrzech. Skutkowało to automatycznym wykluczeniem Baki, który przez większą część kariery zawodowej pełnił funkcję sędziego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Prezydent Węgier wybierany jest w tajnym głosowaniu przez co najmniej dwie trzecie deputowanych do parlamentu i może objąć urząd ósmego dnia po ogłoszeniu wyników głosowania. Tisza ma w parlamencie 141 ze 199 mandatów.
