Przepisy prawa pracy regulują takie sytuacje.
Plan urlopów chwilowo do lamusa
Życiowe niespodzianki mogą dopaść każdego, na chwilę przed rozpoczęciem wytęsknionego urlopu. Wiadomo, w planie urlopów nie da się przewidzieć ewentualnej choroby, nieoczekiwanego nadejścia karty powołania czy innej tego typu życiowej okoliczności.
Kodeks pracy (ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) wyszczególnia kilka sytuacji, których wystąpienie przed rozpoczęciem urlopu powoduje konieczność jego udzielenia przez pracodawcę w innym, późniejszym terminie. Jeżeli pracownik nie może rozpocząć urlopu w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu:
- czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby,
- odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,
- powołania na ćwiczenia wojskowe albo na przeszkolenie wojskowe na czas do 3 miesięcy,
- urlopu macierzyńskiego
- urlop ten zostanie przesunięty na termin późniejszy (art. 165 K.p.).
Zauważmy, że przepis używa sformułowania "w szczególności", co oznacza, iż zawiera on otwarty katalog przyczyn, które, usprawiedliwiając nieobecność pracownika w pracy, spowodują przesunięcie terminu wykorzystania urlopu wypoczynkowego. Wspomniane przyczyny, inne niż wyżej wymienione, to przykładowo:
- sprawowanie opieki nad zdrowym dzieckiem do lat 8 w przypadku nagłego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza,
- sprawowanie opieki nad dzieckiem chorym do lat 14, jeżeli nie ma innego członka rodziny mogącego ją sprawować lub nad innym chorym członkiem rodziny, o którym wspomina ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,
- wykonywanie czynności biegłego w postępowaniu administracyjnym,
- oraz wszystkie inne usprawiedliwione nieobecności w pracy, wynikające z Kodeksu pracy, przepisów wykonawczych lub innych przepisów prawa, które uniemożliwiają stawienie się pracownika w pracy oraz rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego w ustalonym terminie.
Ustanie okoliczności, która uniemożliwiła planowe rozpoczęcie urlopu, nie powoduje automatycznego rozpoczęcia jego wykorzystania. Pracownik, po ustaniu przeszkody, musi się stawić do pracy, gdzie pracodawca określi termin "odebrania" przez pracownika zaplanowanego, lecz niewykorzystanego urlopu. Pamiętajmy, że "Zawiadomienie pracodawcy o rozpoczęciu zaległego urlopu wypoczynkowego nie usprawiedliwia nieobecności pracownika w pracy (...)" - z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2000 r. (sygn. akt I PKN 121/2000).
Urlop z przerwą
Nie jest dobrze, kiedy niespodziewane zdarzenie uniemożliwia wykorzystanie planów urlopowych. Jednak chyba jeszcze gorzej jest wówczas, gdy nagła sytuacja życiowa następuje w trakcie urlopu. Można wówczas śmiało powiedzieć o "zmarnowanym urlopie", chyba że ową sytuacją jest wystąpienie po stronie pracownika:
- czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby,
- odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,
- odbywania ćwiczeń wojskowych albo przeszkolenia wojskowego przez czas do 3 miesięcy,
urlopu macierzyńskiego.
W powyższych wypadkach pracodawca jest obowiązany udzielić niewykorzystanej, z powodów wyżej wymienionych, części urlopu w terminie późniejszym (art. 166 K.p.). Przepis art. 166 K.p., w odróżnieniu od art. 165 K.p., zawiera zamknięty katalog przyczyn, przerywających urlop wypoczynkowy. Każda inna okoliczność, nawet jeżeli w praktyce udaremniła nam urlopowy wypoczynek, nie będzie obligowała pracodawcy do późniejszego udzielenia "pechowej" części urlopu.
UWAGA!
Wykorzystanie przez pracownika niezrealizowanej części urlopu będzie możliwe dopiero, gdy pracodawca podejmie decyzję co do terminu wykorzystania owej części. Oczywiście pracodawca może i powinien decyzję skonsultować z pracownikiem. Czasami występują trudności w ustaleniu, czy dana okoliczność powoduje przerwanie urlopu wypoczynkowego. Prześledźmy ten problem na przedstawionej niżej sytuacji.
Pracownik X w trakcie urlopu wypoczynkowego niespodziewanie zachorował, co poświadczone zostało wystawionym przez lekarza drukiem ZUS ZLA. Jego urlop wypoczynkowy został z wyżej wskazanego powodu przerwany. Niewykorzystaną z powodu choroby część urlopu pracownik X wykorzysta w terminie późniejszym.
Pracownikowi Y, w trakcie wykorzystywania przez niego urlopu wypoczynkowego, zachorowała żona. Jednak fakt ten (nieprzewidziany w art. 166 K.p.) nie przerwał urlopu wypoczynkowego pracownika Y, który opiekę nad chorą żoną zmuszony był sprawować w jego trakcie. Gdyby choroba żony przypadła przed rozpoczęciem urlopu i pracownik Y skorzystałby ze zwolnienia od pracy z powodu sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny (do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego), pracodawca byłby zobowiązany udzielić mu urlopu w terminie późniejszym.
Agata Barczewska
