Reklama

Za łamanie praw pracowniczych można nawet trafić do więzienia

Większość pojedynczych naruszeń przepisów prawa pracy to wykroczenia zagrożone karą grzywny od 1 tys. do 30 tys. zł. Jeśli jednak sprawca dopuszcza się ich wielokrotnie, w sposób złośliwy lub uporczywy, stają się już przestępstwem. A za nie odpowiedzialność jest dużo większa.

Wykroczeniem jest zawinione popełnienie czynu społecznie szkodliwego, zabronionego przez ustawę pod groźbą kary. Wykroczenia przeciwko prawom pracownika należą do grupy wykroczeń formalnych. Oznacza to, iż sprawca ponosi za nie odpowiedzialność niezależnie od tego, czy wywołały one określony skutek. W szczególności bez znaczenia pozostaje fakt, czy pracownik poniósł jakąkolwiek szkodę. Wykroczenie może być popełnione zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie, chyba że ustawa odpowiedzialność za wykroczenie wiąże wprost z działaniem umyślnym.

Szukasz pracy? Przejrzyj oferty w serwisie Praca INTERIA.PL

Reklama

Z nieumyślnym popełnieniem wykroczenia mamy do czynienia, gdy sprawca nie ma zamiaru popełnienia czynu zabronionego, robi to jednak na skutek niezachowania wymaganej w danych okolicznościach ostrożności, mimo że możliwość popełnienia takiego czynu przewidywał lub mógł przewidzieć. Wykroczenie zostaje popełnione umyślnie, gdy sprawca działa w bezpośrednim zamiarze popełnienia czynu zabronionego albo gdy przewidując ewentualną możliwość popełnienia czynu zabronionego, godzi się na to.

Kodeksowy katalog

Nie zawsze za wykroczenie odpowiada sam pracodawca, często są to osoby działające w jego imieniu lub zajmujące się określoną dziedziną działalności pracodawcy.

Podstawowy katalog wykroczeń określony w art. 281 kodeksu pracy obejmuje:

* zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 par. 1 powinna być zawarta umowa o pracę,

* niepotwierdzenie na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę,

* wypowiedzenie lub rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy bez wypowiedzenia, naruszające w sposób rażący przepisy prawa pracy,

* stosowanie wobec pracowników innych kar niż przewidziane w przepisach prawa pracy o odpowiedzialności porządkowej pracowników,

* naruszenie przepisów o czasie pracy lub przepisów o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych,

* nieprowadzenie dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracowników,

* pozostawienie dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracowników w warunkach grożących uszkodzeniem lub zniszczeniem.

Konieczne ustalenia

Wykroczenia z art. 281 k.p. popełnić może pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu. Za czyny tego rodzaju odpowiadać może zatem pracodawca będący osobą fizyczną lub osoba zarządzająca lub wchodząca w skład organu pracodawcy, jednostki organizacyjnej lub osoby prawnej.

Przy ustalaniu osoby odpowiedzialnej za wykroczenie popełnione przeciwko prawom pracownika zatrudnianego przez osobę prawną bardzo istotne jest, aby pamiętać, iż niejednokrotnie czynności z zakresu prawa pracy w imieniu takiego pracodawcy podejmować mogą inne osoby, niż wynikałoby to z ogólnych zasad reprezentacji tej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej.

Uprawnienie do podejmowania czynności za takiego pracodawcę wynikać może z ustawy czy rozporządzenia, ale również ze statutu danej osoby prawnej lub regulaminu pracy. Osoby odpowiedzialne za wykroczenia nie zawsze będą więc tożsame z osobami ujawnionymi w Krajowym Rejestrze Sądowym, uprawnionymi do składania oświadczeń woli w imieniu osoby prawnej będącej pracodawcą.

W przypadku osób prawnych, które składają się z wielu oddziałów, pracodawcami są właśnie te oddziały, zaś osoby nimi zarządzające wykonują za pracodawcę czynności z zakresu pracy i tym samym odpowiadają za wykroczenia przeciwko prawom pracownika określone w art. 281 k.p. [przykład 1]

Działanie w imieniu

Każdy pracodawca może ponadto wyznaczyć osobę do wykonywania w jego imieniu czynności z zakresu prawa pracy (art. 31 par. 1 k.p.). Wymaga to złożenia oświadczenia woli pracodawcy i wyrażenia na to zgody przez tę osobę (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 września 2005 r., II PK 412/04, OSNP 2006/13-14/210).

Forma takiego oświadczenia uzależniona jest od wewnętrznych regulacji danego pracodawcy. Przykładowo w przypadku spółki handlowej powinna ona wynikać ze statutu. W każdym jednak przypadku oświadczenie musi być złożone w sposób wyraźny i zgoda pracownika na przyjęcie tego obowiązku musi być bezsporna.

Jeżeli pracodawca nie chce, aby przekazanie uprawnień dotyczyło wszystkich czynności podejmowanych w sprawach indywidualnych, jak i zbiorowych, oświadczenie powinno określać zakres upoważnienia lub zakres czynności zastrzeżonych wyłącznie do kompetencji zarządzającego.

Zarówno oświadczenie, jak i zgoda nie wymagają zatem żadnej szczególnej formy, jednak przynajmniej dla celów dowodowych powinny one być złożone na piśmie. [przykład 2]

Kontrakt cywilny zamiast stosunku pracy

Nie każde z wymienionych w art. 281 k.p. wykroczeń wymaga świadomego działania sprawcy. Dla przypisania odpowiedzialności za wykroczenie obejmujące zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których zgodnie z art. 22 par. 1 k.p. powinna być zawarta umowa o pracę, świadomość osoby podpisującej umowę cywilnoprawną za pracodawcę, że w danych warunkach powinna zostać jednak zawarta umowa o pracę, musi zostać wykazana.

Istotą tego wykroczenia jest bowiem zamiar obejścia prawa. Odpowiedzialność nie zależy z kolei od wniesienia przez pracownika lub inspektora pracy sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy. [przykład 3]

Niezachowanie formy pisemnej

Popełnienie wykroczenia polegającego na niepotwierdzeniu na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę wiąże się z nałożonym na pracodawcę obowiązkiem zawarcia każdego rodzaju umowy o pracę (na czas nieokreślony, na czas określony, na czas wykonania określonej pracy, na okres próbny) w formie pisemnej.

Dlatego jeżeli umowa o pracę nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca ma obowiązek, najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika, potwierdzić mu na piśmie ustalenia co do rodzaju umowy oraz jej warunków. [przykład 4]

Wykroczenie to dotyczy wyłącznie umów o pracę i nie obejmuje uchybień formalnych przy nawiązaniu stosunku pracy na podstawie powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę.

Wadliwe rozstanie z pracownikiem

Wykroczenie polegające na wypowiedzeniu lub rozwiązaniu z pracownikiem stosunku pracy bez wypowiedzenia, w sposób naruszający rażąco przepisy prawa pracy dotyczyć może wszystkich stosunków pracy, więc również tych zawartych w oparciu o powołanie i mianowanie. [przykład 5]

Naruszenie przepisów musi mieć jednak charakter rażący. Jest to pojęcie ocenne, dlatego podlega badaniu przy uwzględnieniu okoliczności każdego przypadku. Naruszenie przepisów dotyczyć może różnego typu uchybień, przykładowo:

* niewskazania przyczyny wypowiedzenia lub wskazania przyczyny całkowicie fikcyjnej,

* naruszenia wymagań formalnych wypowiedzenia lub rozwiązania umowy w zakresie ich formy pisemnej, konsultacji związkowych, pouczeń dla pracownika, okresu wypowiedzenia,

* wypowiedzenia umowy pracownikom szczególnie chronionym,

* wypowiedzenia w czasie urlopu pracownika oraz w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy,

* wypowiedzenia stosunku pracy, gdy przepisy w ogóle na to nie pozwalają.

Inna kara porządkowa

Kolejne z wykroczeń polega na wymierzeniu pracownikowi innej kary niż przewiduje to kodeks pracy (upomnienie, nagana, kara pieniężna). Przykładowo jeśli za notoryczne spóźnianie się do pracy pracodawca zastosuje wobec pracownika karę porządkową polegającą na skróceniu o jeden dzień jego urlopu wypoczynkowego, będzie to uznane za wykroczenie.

Wykroczeniem nie będzie z kolei ukaranie pracownika jedną z kar wymienionych w kodeksie pracy, ale za inny czyn, niż wynika to z przepisów, czy wymierzenie mu wyższej kary pieniężnej, niż pozwalają przepisy. Wykroczenia nie będzie stanowić także naruszenie dopuszczalnego terminu stosowania kar porządkowych, pominięcie wysłuchania pracownika przed ukaraniem lub brak pisemnego zawiadomienia o ukaraniu. Uchybienia takie mogą być jednak naprawione w postępowaniu przed sądem pracy.

Czas pracy i rodzicielstwo pod większą ochroną

Wykroczeniem będzie też naruszenie przepisów o czasie pracy. I to bez znaczenia, jakiego konkretnie przepisu to dotyczy. W praktyce może to więc być np. przekroczenie norm dobowych i miesięcznych, niezapewnienie przerw lub minimalnego odpoczynku, naruszanie przepisów o godzinach nadliczbowych, pracy w porze nocnej czy w święta.

Identyczna sytuacja zachodzi w przypadku naruszenia któregokolwiek przepisu znajdującego się w działach kodeksu pracy dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz zatrudnienia młodocianych. Przykładowo kara spotkać może pracodawcę za:

* zatrudnianie, kobiet w ciąży i w okresie karmienia przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia,

* zatrudnianie kobiety w ciąży w godzinach nadliczbowych albo w porze nocnej,

* nieudzielanie pracownikom wychowujących dzieci przysługującego im dni zwolnienia z tytułu opieki na dzieckiem do lat 14,

* zatrudnianie młodocianego przy pracach wzbronionych w godzinach nadliczbowych albo w porze nocnej itp.

Nieprowadzenie akt osobowych

Sankcji karnej podlega też nieprowadzenie dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt

osobowych pracowników. Szczegółowe zasady prowadzenia dokumentacji i akt osobowych określa rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz.U. nr 62, poz. 286 z późn. zm.).

W piśmiennictwie istnieje spór co do tego, czy wykroczenie to obejmuje wyłącznie nieprowadzenie akt osobowych lub innej dokumentacji pracowniczej w całości, czy też dotyczy każdego naruszenia przepisów powyższego rozporządzenia. Nie budzi jednak wątpliwości to, iż odpowiedzialność za wykroczenie poniesie osoba, która co prawda założyła akta osobowe, ale prowadzi je w formie szczątkowej. [przykład 6]

Grzywną zagrożone jest ponadto pozostawianie dokumentacji pracowniczej oraz akt osobowych pracowników w warunkach grożących ich uszkodzeniem lub zniszczeniem. Odpowiedzialność za to wykroczenie związana jest z nałożonym na pracodawcę obowiązkiem przechowywania dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy i akt osobowych pracowników w warunkach bezpiecznych, czyli takich, w których nie będą występowały takie zagrożenia. (art. 94 pkt 9b k.p.).

Odpowiedzialność karną ponieść może osoba, która pozostawia lub przetrzymuje dokumentację lub akta osobowe w takim miejscu, w którym ze względu na niekorzystne warunki przechowywania lub dostęp osób niepowołanych mogą doprowadzić do ich uszkodzenia lub zniszczenia. [przykład 7]

Konkretne osoby za konkretne powinności

Kolejną grupę wykroczeń wymienia art. 282 k.p. Obejmuje ona naruszenia dotyczące:

* wypłaty wynagrodzenia i innych świadczeń należnych pracownikowi lub jego rodzinie w określonym terminie i wysokości, lub dokonywania potrąceń,

* udzielania urlopu wypoczynkowego,

* wydawania świadectw pracy,

* wykonywania orzeczeń sądu pracy lub ugód zawartych przed komisją pojednawczą.

Odpowiedzialność za wymienione wykroczenia ponosić mogą wyłącznie osoby, które w zakresie swoich czynności mają wpisane wykonywanie tych obowiązków. W mniejszych firmach mogą to być:

* pracodawcy będący osobami fizycznymi,

* członkowie organu zarządzającego jednostką organizacyjna lub osobą prawną;

* osoby, którym powierzono wykonywanie wszystkich czynności z zakresu prawa pracy.

Najczęściej jednak za wykroczenia takie odpowiedzialność poniosą inni pracownicy, np. w zakresie niewypłacania wynagrodzeń główny księgowy, zaś w przypadku wydawania świadectwa pracy pracownik działu kadr, o ile wykonywanie tej czynności z zakresu prawa pracy zostało im powierzone.

Za potrącenia odpowiada księgowy

W przypadku wynagrodzeń wykroczeniem będzie naruszenie obowiązków w zakresie wypłaty każdego z jego składników, nie tylko płacy zasadniczej. Wykroczeniem może być zatem np. wstrzymanie wypłaty premii, nagród itp. To samo dotyczy innych świadczeń, takich jak np.: odprawy, zasiłki z ubezpieczenia społecznego, ekwiwalenty za odzież roboczą czy jej pranie itp.

Obniżenie wynagrodzenia, żeby zostało uznane za wykroczenie, musi być bezpodstawne. Nie będzie takie, jeśli znajdzie oparcie w przepisach prawa, np. w związku z wadliwie wykonaną pracą. Z kolei bezpodstawne potrącenia to potrącenia niezgodne z art. 87 i art. 871 kodeksu pracy (w niewłaściwej wysokości, z naruszeniem kolejności potrąceń bądź bez uwzględnienia kwot wolnych). [przykład 8]

Mniejszy urlop

Kolejne wykroczenie sprowadza się do nieudzielania przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnego obniżenia jego wymiaru. W tym drugim przypadku chodzi o przyznanie go, ale w wymiarze niższym niż ten, który wynika z powszechnie obowiązujących lub zakładowych przepisów prawa pracy.

Szukasz pracy? Przejrzyj oferty w serwisie Praca INTERIA.PL

Wykroczeniem będzie również nieudzielenie urlopu w terminie ustalonym w planie urlopów, jeśli pracownik nie uzgodnił z pracodawcą zmiany tego terminu. Jeśli jednak pracodawca, nawet bezpodstawnie, odwołał pracownika z urlopu, czyn ten nie stanowi wykroczenia, jeśli pozostała część urlopu została pracownikowi udzielona zgodnie z przepisami.

Niewydanie świadectwa pracy

Wykroczeniem z art. 282 par. 1 pkt 3 k.p. jest niewydanie pracownikowi świadectwa pracy. Świadectwo to pracodawca powinien wręczyć pracownikowi (lub innej upoważnionej przez niego na piśmie osobie) w dniu, w którym następuje rozwiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy. Jeżeli jednak wydanie świadectwa pracy w tym terminie nie jest możliwe, pracodawca ma 7 dni, aby przesłać je pracownikowi drogą pocztową albo doręczyć mu je w inny sposób.

W sytuacji gdy termin ten nie zostanie zachowany, pracodawca lub osoba odpowiedzialna u niego za wystawianie świadectw pracy może ponieść odpowiedzialność za wykroczenie. Jeśli jednak kadrowa wyda świadectwo w terminie, ale zamieści w nim nieprawdziwe lub nieścisłe informacje i odmówi ich sprostowania, nie poniesie odpowiedzialności za wykroczenie. Sankcją zagrożone jest bowiem wyłącznie niewydanie świadectwa pracy, a nie popełnienie błędów przy jego sporządzeniu.

Kara grzywny zagrożone jest także niewykonanie:

* wyroku sądu pracy (prawomocnego lub natychmiast wykonalnego),

* ugody zawartej przed komisją pojednawczą,

* ugody zawartej przed sądem pracy.

Konstrukcja taka oznacza, iż nie poniesie odpowiedzialności pracodawca, który nie wywiąże się z zobowiązań przyjętych na siebie w drodze ugody pozasądowej.

Uporczywe działania świadczą o przestępstwie

Naruszenia praw pracowniczych wynikających ze stosunku pracy przy wykonywaniu czynności z zakresu prawa pracy, nawet identyczne jak te stanowiące wykroczenia określone w przepisach art. 281 - 282 k.p., mogą zostać zakwalifikowane jako przestępstwo z art. 218 par. 1 kodeksu karnego.

Zgodnie z tym przepisem kto wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Złośliwość w rozumieniu art. 218 par. 1 k.k. to szczególnie negatywne nastawienie związane z dążeniem do wyrządzenia pracownikowi szkody lub określonej dolegliwości. Aby ustalić, że czyn miał charakter złośliwy, niezbędne jest ponadto stwierdzenie, że naruszanie praw określonego pracownika nie ma racjonalnych przyczyn i motywowane jest niechęcią pracodawcy (lub osoby wykonującej za niego czynności) do pracownika.

Z kolei przez uporczywość rozumieć należy wielokrotność lub długotrwałość naruszania praw pracownika. Znamiona te mogą występować oddzielnie lub łącznie (np. gdyby pracodawca wielokrotnie nie wypłacał pensji pracownikowi, chcąc go złośliwie szykanować w ten sposób).

Zasadnicza różnica pomiędzy wykroczeniem z art. 282 k.p. a przestępstwem z art. 218 par. 1 k.k. polega na zagrożeniu karą. Sankcją za przestępstwo przewidziane w art. 218 par. 1 k.k. może być bowiem nie tylko grzywna (w wysokości określonej przepisami kodeksu karnego) lub ograniczenie wolności, ale także kara pozbawienia wolności do lat 2.

Przestępstwem będzie też odmowa ponownego przyjęcia do pracy, o którym orzekł właściwy organ, oraz niewykonanie wyroku sądu zobowiązującego do wypłaty wynagrodzenia lub innych świadczeń pracowniczych. Ten drugi czyn zagrożony jest zresztą surowszą sankcją, bo karą pozbawienia wolności do trzech lat.

Naruszenie zasad bhp...

Odpowiedzialność karną tak za wykroczenie (określone w art. 283 k.p.), jak i za przestępstwo ponieść można także, naruszając zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Za wykroczenia z art. 283 par. 1 k.p. odpowiadają:

* osoby odpowiedzialne za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie,

* osoby kierujące pracownikami.

Zasadą jest, że za bezpieczeństwo i higienę pracy odpowiada sam pracodawca, co wynika z art. 207 par. 1 k.p. W praktyce, podobnie jak ma to miejsce w przypadku pozostałych wykroczeń, kara wymierzona może zostać pracodawcy będącemu osobą fizyczną, członkowi organu zarządzającego jednostką organizacyjna lub osobą prawną oraz osobie, której powierzono wykonywanie wszystkich czynności z zakresu prawa pracy. W piśmiennictwie istnieją jednak spory, czy za wykroczenia za naruszenia przepisów bhp odpowiedzialność karną ponieść mogą pracownicy służby bhp, lekarze sprawujący opiekę nad pracownikami, społeczni inspektorzy pracy. Moim zdaniem rację mają zwolennicy stanowiska, iż osoby takie nie mogą być obarczone odpowiedzialnością za wykroczenie (z wyłączeniem w pewnym zakresie lekarzy, o czym niżej), za czym przemawia jeszcze dobitniej ostatnia nowelizacja art. 207 k.p., która w sposób klarowny wskazuje, że pracodawca nie może przerzucać odpowiedzialności za stan bhp na inne podmioty.

Drugą grupą osób, które mogą zostać ukarane, są kierownicy jednostek organizacyjnych (działów, wydziałów), brygadziści, mistrzowie itp. [przykład 9]

Do popełnienia wykroczenia z art. 283 par. 1 k.p. dochodzi w wyniku nieprzestrzegania przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny przez podmioty opisane powyżej. Wykroczeniem jest przy tym naruszenie jakiegokolwiek przepisu lub jakiejkolwiek zasady bhp, czy to umyślnie, czy nieumyślnie. Dla udowodnienia sprawstwa wymagane jest jednak precyzyjne wskazanie, jaki konkretny przepis lub jaka konkretna zasada bhp nie były przestrzegane.

...i innych związanych z tym obowiązków

Art. 283 par. 2 kodeksu pracy zawiera katalog wykroczeń dotykających różnych dziedzin działalności pracodawcy związanych z szeroko rozumianymi przepisami bhp. Odpowiedzialność za nie ponieść może każdy, kto narusza obowiązki wskazane w tym przepisie. Najczęściej będzie to pracodawca, ale może to być również pracownik, jeśli to on zobowiązany jest do wykonania określonej czynności. Źródłem powstania tego obowiązku może być zakres czynności pracownika, przepisy prawa ogólnie obowiązującego lub prawa zakładowego.

Zgodnie z cytowanym przepisem karze grzywny podlega zatem ten, kto wbrew obowiązkowi:

* nie zawiadamia w terminie 30 dni właściwego okręgowego inspektora pracy i właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju, zakresie prowadzonej działalności, jak również o zmianie miejsca, rodzaju i zakresu prowadzonej działalności oraz o zmianie technologii, jeżeli zmiana technologii może powodować zwiększenie zagrożenia dla zdrowia pracowników,

* nie zapewnia, aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego albo jego części, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, była wykonywana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy, wyposaża stanowiska pracy w maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności,

* dostarcza pracownikowi środki ochrony indywidualnej, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności,

* stosuje materiały i procesy technologiczne bez uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia pracowników i bez podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych, substancje i preparaty chemiczne nieoznakowane w sposób widoczny i umożliwiający ich identyfikację, niebezpieczne substancje i niebezpieczne preparaty chemiczne nieposiadające kart charakterystyki tych substancji, a także opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem. [przykład 10]

Braki w dokumentacji chorób zawodowych

Prawidłowe ustalenie okoliczności wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich dokumentowanie zabezpieczone jest tym, iż czyny naruszające te powinności również stanowią wykroczenia. Popełnić je może każdy, kto:

* nie zawiadamia właściwego okręgowego inspektora pracy, prokuratora lub innego właściwego organu o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy oraz o każdym innym wypadku, który wywołał wymienione skutki, mającym związek z pracą, jeżeli może być uznany za wypadek przy pracy,

* nie zgłasza choroby zawodowej albo podejrzenia o taką chorobę,

* nie ujawnia wypadku przy pracy lub choroby zawodowej albo przedstawia niezgodne z prawdą informacje, dowody lub dokumenty dotyczące takich wypadków i chorób. [przykład 11]

Obowiązek zgłoszenia wypadku wynika z art. 234 par. 2 k.p. Fakt, iż obejmuje on nie tylko niewątpliwe wypadki przy pracy, ale też te mające związek z pracą, jeżeli mogą być uznane za wypadek przy pracy, oznacza, że zgłoszenie takie musi zostać dokonane niezwłocznie, a nie dopiero po formalnym uznaniu go za wypadek przy pracy. Zgłoszenie spóźnione może zostać zakwalifikowane jako wypełniające znamiona wykroczenia.

Cięższe przewinienia karane są surowiej

Istotne naruszenia zasad bhp stanowi już przestępstwo. Popełnione ono być może podobnie jak odpowiadające mu wykroczenie poprzez niedopełnienie obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Podstawową cechą odróżniającą te dwa czyny jest to, że przestępstwo musi wiązać się z narażeniem pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 220 par. 1 k.k.).

Krąg osób, które mogą ponieść odpowiedzialność za wskazany czyn, podobnie jak ma to miejsce przy wykroczeniu z art. 283 par. 1 k.p. obejmuje osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo i higienę pracy.

Szukasz pracy? Przejrzyj oferty w serwisie Praca INTERIA.PL

Do wypełnienia znamion takiego przestępstwa nie jest jednak konieczne wystąpienie śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pracownika, ponieważ wystarczające jest już samo narażenie na nie. Jeśli skutki takie występują, dochodzi do zbiegu z przestępstwami przeciwko życiu lub zdrowiu.

Przestępstwo narażenia pracownika na utratę życia lub zdrowia z art. 220 k.k. może być popełnione zarówno umyślnie (gdy sprawca przewiduje możliwość narażenia życia lub zdrowia pracownika, godząc się z tym, albo bezpodstawnie przypuszcza, że takie narażenie nie nastąpi), jak i nieumyślnie (gdy narusza swe obowiązki, nie przewidując sprowadzenia zagrożenia mimo możliwości i powinności takiego przewidywania).

W pierwszym przypadku za jego popełnienie grozi kara w wymiarze od miesiąca do trzech lat pozbawienia wolności, w drugim sprawca podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Karze nie podlega jednak taka osoba, która dobrowolnie uchyliła grożące niebezpieczeństwo.

Jeśli odpowiedzialność karną ponosi sam pracodawca, liczyć się musi z możliwością orzeczenia wobec niego dodatkowo środka karnego w postaci zakazu prowadzenia działalności gospodarczej (art. 41 par. 2 k.k.). Ustalając zakres odpowiedzialności sprawcy, sąd może mieć na względzie także stopień przyczynienia się pokrzywdzonego pracownika, na przykład jego rażące niedbalstwo w zakresie przestrzegania zasad bhp.

Niezapobieganie wypadkom

Przestępstwem zagrożonym karą grzywny do 180 stawek dziennych lub karą ograniczenia wolności jest również naruszenie obowiązków dotyczących zapobiegania wypadkom przy pracy i chorobom zawodowych (art.221 k.k.). Przestępstwo to popełnić można w trzech formach:

* niezawiadomienia właściwego organu o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej,

* niesporządzenia wymaganej dokumentacji dotyczącej wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,

* nieprzedstawienia wymaganej dokumentacji dotyczącej wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Okolicznością pozwalającą odróżnić to przestępstwo od wykroczenia z art. 283 par. 2 pkt 6 k.p. o podobnych znamionach jest umyślność sprawcy, która występuje tylko w przypadku przestępstw. [przykład 12]

Dla pracowników tymczasowych

Mimo, że pracowników tymczasowych nie łączy stosunek pracy z pracodawcą użytkownikiem, tylko z agencją pracy tymczasowej, to obowiązki w zakresie zapewnienia należytego bezpieczeństwa i higieny pracy spoczywają jednak na pracodawcy użytkowniku.

Z tego powodu zgodnie z art. 27 ustawy z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. nr 166 poz. 1608 z późn. zm) wykroczeniem zagrożonym karą grzywny jest niezapewnienie pracownikowi tymczasowemu bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy tymczasowej lub niewyposażenie stanowiska pracy pracownika tymczasowego w maszyny i inne urządzenia techniczne, które spełniają wymagania dotyczące oceny zgodności.

Karze podlegać może tak pracodawca użytkownik, jak i osoba działająca w jego imieniu. Identyczną sankcję można zastosować wobec tych osób, gdy:

* nie dostarczają pracownikowi tymczasowemu odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej;

* nie zapewniają mu napojów i posiłków profilaktycznych;

* nie zapewniają przeszkolenia pracownika tymczasowego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz szkolenia okresowego;

* nie zapewniają ustalenia w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, któremu uległ taki pracownik,

* nie informują go o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz zasadach ochrony przed zagrożeniami;

* nie wypełniają innych obowiązków, uzgodnionych z agencją pracy tymczasowej, związanych z wykonywaniem pracy tymczasowej przez pracownika tymczasowego.

Utrudnianie działań inspekcji pracy

Lekceważenie działań podejmowanych przez inspektorów pracy również może spotkać się z konsekwencjami w postaci kary grzywny do 30 000 zł. Wykroczenie stanowi bowiem:

* niewykonanie w wyznaczonym terminie nakazu inspektora pracy;

* utrudnianie działalności organu Państwowej Inspekcji Pracy (inspektora pracy, okręgowego inspektora pracy, głównego inspektora pracy).

Z odpowiedzialnością za wykroczenie liczyć się musi także ten, kto bez zezwolenia właściwego inspektora pracy dopuszcza do wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia.

Pracodawca nie może także ignorować lub utrudniać działań podejmowanych przez społecznych inspektorów pracy, ponieważ uniemożliwianie działalności społecznego inspektora pracy czy niewykonywanie zalecenia zakładowego społecznego inspektora pracy stanowi wykroczenie. Wykroczenia te zagrożone są jednak niższą karą grzywny do 2500 zł (art. 22 ustawy z 24 czerwca 1983 r. o Społecznej Inspekcji Pracy - Dz.U. nr 35, poz. 163 z późn.zm.). [przykład 13]

Osobą odpowiedzialną za popełnienie wykroczenia polegającego na utrudnianiu działalności inspektora pracy nie zawsze jest sam pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu. Wprawdzie najczęściej działanie lub zaniechania takie podejmuje sam pracodawca (będący osobą fizyczną) lub osoba działająca w imieniu pracodawcy, w przypadku gdy jest on osoba prawną (jednostką organizacyjną), nie można jednak wykluczyć sytuacji, gdy działań lub zaniechań mogących zostać uznane za utrudnianie działania organów inspekcji pracy dopuści się jeden z pracowników albo nawet osoba współpracująca z pracodawcą na zasadach cywilnoprawnych. [przykład 14]

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

22 marca 12 (nr 58)

Cały tekst w załączniku.

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy

Dziś w Interii

Raporty specjalne

Rekomendacje

Finanse / Giełda / Podatki
Bądź na bieżąco!
Odblokuj reklamy i zyskaj nieograniczony dostęp do wszystkich treści w naszym serwisie.
Dzięki wyświetlanym reklamom korzystasz z naszego serwisu całkowicie bezpłatnie, a my możemy spełniać Twoje oczekiwania rozwijając się i poprawiając jakość naszych usług.
Odblokuj biznes.interia.pl lub zobacz instrukcję »
Nie, dziękuję. Wchodzę na Interię »