Spis treści:
- "Podatek od czytania" ma przyciągać uwagę, ale co naprawdę oznacza dla portfela?
- Pięć pytań do wydawców i ani jednej bezpośredniej odpowiedzi
- "Nie z troski o kieszeń czytelnika". Ministerstwo uderza w intencje wydawców
- Autorzy mają zyskać 10 proc. ceny, ale wyższa stawka nie gwarantuje wyższych zarobków
- Rok bez nowości w abonamencie? Cyfrowa część sporu wciąż czeka na konkrety
- Co konkretnie zmieni ustawa o ochronie rynku książki?
W skrócie
- Wydawcy ostrzegają, że wprowadzenie jednolitej ceny książek przez 12 miesięcy od premiery może doprowadzić do wzrostu wydatków czytelników i ograniczenia promocji na nowości.
- Resort kultury zarzuca wydawcom dezinformację i podkreśla, że celem ustawy jest urealnienie cen książek, a nie chęć zwiększenia obciążeń dla klientów indywidualnych.
- Projekt ustawy zakłada jednolitą cenę przez rok, limit rabatu dystrybucyjnego do 45 procent oraz wprowadzenie minimalnych stawek wynagrodzenia dla autorów i tłumaczy.
- Mimo silnych argumentów, ani wydawcy, ani resort kultury nie przedstawili dokładnych wyliczeń pozwalających ocenić realny wpływ proponowanych zmian na portfele klientów.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Książki to nie tylko kultura i hobby, ale również rynek, na którym ścierają się interesy wydawców, księgarń, dystrybutorów i autorów. Każdy z tych uczestników chce zachować swoją część przychodów, a ostatecznie rachunek płaci czytelnik. Teraz spór dotyczy tego, czy nowe zasady uporządkują rynek, czy ograniczą dostęp do książek.
"Podatek od czytania" ma przyciągać uwagę, ale co naprawdę oznacza dla portfela?
Porozumienie Wydawców Książek, zrzeszające m.in. takie oficyny jak Znak, Helion, Rebis, Muza, Prószyński Media i Czarne, prowadzi kampanię "Nie podnoście Polakom cen książek". Organizacja ostrzega, że wprowadzenie jednolitej ceny, otwiera się w nowym oknie przez 12 miesięcy od premiery ograniczy promocje i zwiększy wydatki czytelników. Najmocniejszy argument jest prosty: książka z ceną okładkową 50 zł, którą dziś można kupić za 35 zł, po zmianie przepisów kosztowałaby o 15 zł więcej.
"Za 100 zł kupisz dwie książki zamiast trzech" - przekonuje Porozumienie Wydawców w komunikacie prasowym.
To chwytliwy przykład, bo przekłada skomplikowaną regulację na codzienny rachunek przy kasie. Nie jest jednak prognozą dla całego rynku. Organizacja sama przyznaje, że nie każda książka zdrożeje o 15 zł, ale w odpowiedzi na pytania Interii Biznes nie przedstawiła wyliczeń, które pozwoliłyby ocenić skalę potencjalnych podwyżek.
Wydawcy argumentują, że ceny okładkowe nie są ustalane dowolnie, a ograniczenie rabatów nie oznacza automatycznego obniżenia cen przez producentów.
- Nie ma mechanizmu, który automatycznie przekazywałby te pieniądze wydawcy lub autorowi - przekazało Porozumienie Wydawców w stanowisku przesłanym Interii Biznes.
Organizacja wskazuje również na koszty produkcji, marketingu i pracy oraz wysoki udział dystrybucji. Jej zdaniem odebranie księgarniom możliwości udzielania rabatów nie sprawi, że wydawcy otrzymają więcej za każdy sprzedany egzemplarz.
ZOBACZ TAKŻE: Pomysł Brukseli uderzy w przemysł AGD. "Nas w ogóle już nie będzie", otwiera się w nowym oknie
To argument, którego nie można zignorować, gdyż jeśli warunki handlowe między wydawcą a dystrybutorem się nie zmienią, zakaz promocji nie musi automatycznie przełożyć się na niższą cenę okładkową. Z drugiej strony nie wiadomo jeszcze, jak uczestnicy rynku dostosują się do nowych zasad.
Określenie "podatek od czytania" jest więc znacznie bardziej jednoznaczne niż ekonomiczne skutki projektu. Co ważne, projekt ustawy nie przewiduje podatku od kupowania książek. Zakłada jednak jednolitą cenę przez 12 miesięcy od wprowadzenia tytułu do obrotu, co ograniczyłoby możliwość oferowania go w promocjach w tym okresie. Dla klienta regularnie kupującego przecenione nowości różnica może być realna. Pytanie brzmi, czy kampania pokazuje skalę tego ryzyka, czy przedstawia najbardziej niekorzystny scenariusz jako obraz całego rynku.
Pięć pytań do wydawców i ani jednej bezpośredniej odpowiedzi
Interia Biznes zapytała Porozumienie, na jakiej podstawie przewiduje wzrost cen i czy dysponuje wyliczeniami dotyczącymi wydatków czytelników. Chcieliśmy też ustalić, czy roczne opóźnienie dostępu do nowości w abonamentach to wniosek wynikający z konkretnych zapisów projektu, czy jest zwykłą prognozą.
Kolejne pytania dotyczyły tego, czy kampania ma wywrzeć presję na ministerstwo w sprawie cyfrowej dystrybucji, czy rozwój abonamentów - w tym serwisu Novelist - wpływa na sprzeciw wobec ustawy, a także czy określenie "podatek od czytania" nie jest populistycznym zabiegiem, który wywołuje niepokój, zanim znany jest ostateczny kształt przepisów.
Porozumienie nie odpowiedziało na te kwestie punkt po punkcie. Zamiast tego przekazało komunikat prasowy, w którym powtórzyło argumenty kampanii i przedstawiło własną ocenę skutków regulacji.
W przesłanym stanowisku organizacja broni również sposobu prowadzenia akcji. Podkreśla, że nie stoi za nią duży budżet reklamowy.
Koszty kampanii ograniczyły się do druku ulotek i kilkunastu roll-upów. Jej zasięg zbudowali sami czytelnicy, którzy udostępniali nasze materiały i włączyli się w dyskusję
To odpowiedź na zarzut, że akcja jest przedsięwzięciem największych firm. Trzeba jednak pamiętać, że skala budżetu promocyjnego nie rozstrzyga, czy prognozy cenowe są wiarygodne, podobnie jak społeczny zasięg kampanii nie przesądza o prawdziwości jej tez.
Najbardziej wymowne jest pominięcie pytania o populistyczny charakter hasła. Organizacja nie wyjaśniła wprost, dlaczego uznaje określenie "podatek od czytania" za adekwatne, skoro projekt nie został jeszcze opublikowany w ramach procesu legislacyjnego i nie przeszedł konsultacji społecznych.
ZOBACZ TAKŻE: Zwrot pieniędzy po oszustwie. "Bank nie może być sędzią we własnej sprawie", otwiera się w nowym oknie
Nie oznacza to, że argumenty wydawców są błędne. Oznacza natomiast, że organizacja domagająca się rzeczowej debaty nie rozwiała wątpliwości dotyczących własnego przekazu. Zamiast odpowiedzieć, czy kampania upraszcza problem, ponownie przedstawiła stanowisko, które miała uzasadnić.
"Nie z troski o kieszeń czytelnika". Ministerstwo uderza w intencje wydawców
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ogranicza się do polemiki z argumentami kampanii. W odpowiedzi dla Interii Biznes rzecznik resortu Piotr Jędrzejowski wprost zakwestionował motywacje wydawców, zarzucając im, że za ostrzeżeniami przed wzrostem cen stoją interesy finansowe.
- Ta praktyka nie bierze się z troski o kieszeń czytelnika, ta praktyka bierze się z troski o kieszeń własną - napisał rzecznik MKiDN, odnosząc się do promocji, dzięki którym książki można kupić znacznie poniżej ceny okładkowej.
Resort przekonuje, że wysokie ceny okładkowe bywają konstruowane tak, by uzasadnić późniejsze rabaty, a proponowana ustawa ma doprowadzić do "urealnienia cen, nie ich wzrostu". W swoim stanowisku ministerstwo poszło jeszcze dalej, nazywając kampanię wydawców "szeroką kampanią dezinformacyjną" i sugerując, że służy ona obronie ich rynkowej dominacji.
Dziś kilku największych wydawców prowadzi w mediach szeroką kampanię dezinformacyjną wymierzoną w rozwiązania, które mają rynek książki uporządkować
To poważne zarzuty, ale sama ocena intencji wydawców nie rozstrzyga, czy po wprowadzeniu jednolitej ceny książki czytelnicy rzeczywiście zapłacą więcej. Dlatego Interia Biznes zapytała resort m.in. o analizy dotyczące cen, dostępności nowości w abonamentach oraz wpływu ustawy na wydatki gospodarstw domowych.
W odpowiedzi ministerstwo powołało się na doświadczenia rynków europejskich, na których obowiązują regulowane ceny książek, oraz badanie R.J. Williamsa "Empirical Effects of Resale Price Maintenance: Evidence from Fixed Book Price Policies in Europe". Nie przedstawiło jednak konkretnych wyliczeń pokazujących, jak proponowane przepisy mogą wpłynąć na ceny płacone przez polskich czytelników, ani szczegółowego zestawienia prognozowanych korzyści i kosztów.
Nie oznacza to, że resort nie dysponuje dodatkowymi analizami. Niemniej MKiDN nie zaprezentowało danych, które pozwoliłyby niezależnie ocenić, czy obietnica "urealnienia cen" przełoży się na utrzymanie lub obniżenie wydatków czytelników. W tej kwestii stanowisko ministerstwa pozostaje przede wszystkim deklaracją dotyczącą oczekiwanych skutków ustawy.
W efekcie obie strony mocno formułują swoje stanowiska, ale nie przedstawiają kompletu danych pozwalających rozstrzygnąć spór o ceny. Wydawcy pokazują różnicę między ceną promocyjną a okładkową, ministerstwo przekonuje, że obecne rabaty są marketingową fikcją. Czytelnik nadal nie wie jednak, jak zmieni się przeciętna cena kupowanej przez niego książki.
Autorzy mają zyskać 10 proc. ceny, ale wyższa stawka nie gwarantuje wyższych zarobków
Projekt ustawy o ochronie rynku książki przewiduje jednolitą cenę przez 12 miesięcy od premiery, ograniczenie rabatu dystrybucyjnego do 45 proc., minimalne wynagrodzenie dla autora i tłumacza. Resort chce też wprowadzić obowiązek kwartalnego raportowania danych o sprzedaży do Głównego Urzędu Statystycznego, otwiera się w nowym oknie.
Ministerstwo argumentuje, że obecny model nie zapewnia twórcom odpowiedniego udziału w przychodach.
- Nasze propozycje mają zapewnić autorom i autorkom książek oraz tłumaczom książek zagranicznych udział w zyskach na poziomie min. 10 i 3 proc. od jednolitej ceny książki. Bo dzisiaj są wielokrotnie mniejsze - przekazał Interii Biznes Piotr Jędrzejowski.
To jeden z najmocniejszych argumentów za zmianą zasad. Problem w tym, że wynagrodzenie za pojedynczy egzemplarz nie jest tym samym co całkowity dochód autora. Jeżeli książek sprzeda się mniej, nawet wyższa stawka może nie przynieść oczekiwanego wzrostu zarobków.
Na ten mechanizm zwraca uwagę również Porozumienie Wydawców Książek. W komunikacie podkreśla, że zarobki twórców zależą nie tylko od wynagrodzenia za egzemplarz, lecz także od liczby sprzedanych książek. Organizacja ostrzega, że spadek popytu może uderzyć w debiuty, przekłady i ambitną literaturę przeznaczoną dla mniejszych grup odbiorców.
Rok bez nowości w abonamencie? Cyfrowa część sporu wciąż czeka na konkrety
Porozumienie ostrzega także, że nowe przepisy mogą wyłączyć premiery z abonamentów na e-booki i audiobooki na 12 miesięcy od ich wydania. Dla użytkownika, który płaci stałą miesięczną opłatę, oznaczałoby to konieczność dodatkowego zakupu nowego tytułu albo czekania na jego udostępnienie w subskrypcji.
Wydawcy twierdzą, że zdecydowana większość słuchaczy audiobooków korzysta z abonamentów, a tylko kilka do kilkunastu procent kupuje pojedyncze pliki.
W tle sporu jest również rozwój rynku subskrypcyjnego. Część wydawców uruchomiła niedawno serwis Novelist, oferujący dostęp do książek w modelu abonamentowym. Jeśli nowe regulacje ograniczą dostęp do premier w takich usługach przez 12 miesięcy od wydania, abonamenty mogą stracić na atrakcyjności dla czytelników, którzy korzystają z nich właśnie po to, by sięgać po nowości. Nie ma jednak podstaw, by przesądzać, że interesy związane z Novelist są przyczyną sprzeciwu wydawców wobec ustawy.
Ministerstwo potwierdza, że projekt ma obejmować także e-booki i audiobooki, ale w odpowiedzi dla Interii Biznes nie wyjaśniło szczegółowo, jak będą wyglądały zasady udostępniania premier w subskrypcjach. Bez pełnego tekstu projektu nie można przesądzić, czy roczne wyłączenie będzie miało dokładnie taki zakres, jak opisuje Porozumienie.
Co konkretnie zmieni ustawa o ochronie rynku książki?
Ministerstwo chce przebudować zasady sprzedaży książek, a nie tylko ograniczyć promocje. Projekt ma zmienić sposób ustalania cen, rozliczania dystrybucji i wynagradzania twórców. Najważniejsze założenia to:
- jednolita cena przez 12 miesięcy od wprowadzenia książki do obrotu, z wyjątkami m.in. dla bibliotek, uczelni i instytucji kultury;
- limit rabatu dystrybucyjnego do 45 proc. ceny jednolitej oraz zakaz dodatkowych opłat związanych z dystrybucją;
- minimalne wynagrodzenie dla twórców: co najmniej 10 proc. ceny okładkowej dla autora i 3 proc. dla tłumacza;
- obowiązkowe raportowanie sprzedaży do GUS przez wydawców, importerów, dystrybutorów i sprzedawców.
Regulacja obejmie również e-booki i audiobooki. Projekt nie został jeszcze opublikowany do konsultacji społecznych, więc jego ostateczny kształt może się zmienić.










