ABC szczepień ochronnych

Szczepienia ochronne (obowiązkowe) należą do świadczeń zdrowotnych o charakterze przymusowym /© Bauer

Choroby zakaźne towarzyszyły człowiekowi od samego początku. Pionierem szczepień był brytyjski lekarz Edward Jenner, który pod koniec XVIII wieku po raz pierwszy zastosował u człowieka szczepionkę przeciwko ospie prawdziwej. Koniec XIX i cały wiek XX to okres rozwoju nauki o szczepieniach i rozpoczęcie masowych szczepień. Z czasem na całym świecie wprowadzono obowiązkowe szczepienia ochronne dla dzieci - w Polsce nastąpiło to w 1959 roku, kiedy to wprowadzono po raz pierwszy szczepienia przeciwko gruźlicy, poliomyelitis, a w 1960 roku przeciwko DTP (błonicy, tężcowi i krztuścowi).

Pojęcie i rodzaje szczepień

W XX i XXI wieku w krajach rozwiniętych opanowano większość chorób zakaźnych, jednak poważnym problemem stały się oporne na działanie antybiotyków szczepy drobnoustrojów, a także pojawiające się nowe schorzenia wywoływane przez nieznane lub nierozpoznane do tej pory patogeny. Ciągle trwają poszukiwania skutecznych środków zapobiegania nowym zagrożeniom dla zdrowia ludzkiego. Tylko w ostatniej dekadzie udało się opracować nowoczesne szczepionki przeciwko pneumokokom, meningokokom, rotawirusom, a także najnowszą - przeciw onkogennym typom wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV).

Ustawowym narzędziem przeciwdziałania niektórym chorobom zakaźnym w Polsce i na świecie są szczepienia ochronne. Szczepienie ochronne w rozumieniu ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (art. 2 pkt 26) polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Zgodnie z przyjętą definicją ustawową (art. 2 pkt 3), za choroby zakaźne uważać należy choroby wywołane przez biologiczne czynniki chorobotwórcze, które ze względu na charakter i sposób szerzenia się stanowią zagrożenie dla zdrowia publicznego. Przez biologiczny czynnik chorobotwórczy należy rozumieć posiadające zdolność wywoływania objawów chorobowych drobnoustroje komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty, zewnętrzne i wewnętrzne pasożyty człowieka lub wytwarzane przez nie produkty, cząstki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie hodowle komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty. Chorobami zakaźnymi są m.in.:

• bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• bąblowica i wągrzyca,
• biegunki o etiologii infekcyjnej lub nieokreślonej u dzieci do lat 2,
• błonica,
• borelioza z Lyme,
• bruceloza,
• chlamydiozy i inne zakażenia nierzeżączkowe układu moczopłciowego,
• cholera,
• choroba Creutzfeldta-Jakoba,
• czerwonka bakteryjna,
• dur brzuszny i zakażenia pałeczkami durowymi,
• gruźlica i inne mykobakteriozy,
• grypa (w tym ptasia grypa u ludzi),
• kiła.

Szczepionka jest to odpowiednio przygotowany preparat zawierający antygen (lub antygeny) w formie żywych (lecz osłabionych) lub zabitych drobnoustrojów albo ich produktów. Szczepionki powodują powstanie czynnej odporności przez stymulowanie systemu odpornościowego organizmu do produkcji przeciwciał i odporności komórkowej, która chroni przed czynnikiem zakaźnym. Konkludując, szczepienia ochronne (synonim: szczepienie zapobiegawcze lub profilaktyczne) polegają na sztucznym wprowadzeniu określonych antygenów w postaci szczepionki do organizmu w celu uodpornienia go na naturalne zakażenia drobnoustrojem chorobotwórczym. Pod względem rodzaju zastosowanego antygenu szczepionki dzieli się na:

1. żywe - zawierające żywe drobnoustroje, ale o znikomych właściwościach chorobotwórczych lub ich całkowicie pozbawione, jednak zachowujące swoje właściwości antygenowe(np. przeciwko odrze),
2. zabite - zawierające zabite drobnoustroje (np. przeciwko krztuścowi). W zależności od składu szczepionki dzieli się natomiast na:
• monowalentne - zawierające antygen tylko jednego drobnoustroju chorobotwórczego (np. szczepionka przeciw gruźlicy),
• poliwalentne - skojarzone przeciwko kilku chorobom (np. szczepionka skojarzona "6w1" przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio, Hib i wzw B).

Systematyka ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi pozwala na wyróżnienie obowiązkowych i zalecanych szczepień ochronnych.

Sprawdź:  Szkolenia biznesowe, Szkolenia menedżerskie, Oferty pracy Kraków, Praca Warszawa, Praca Marketing