Dyskusja o rosnących cenach energii podczas szczytu Rady Europejskiej w Brukseli trwała kilka godzin. Miał to być najważniejszy temat spotkania unijnych przywódców - i tak się stało. Nie bez powodu: rosnące ceny energii uderzają w konsumentów i biznes na Startym Kontynencie oraz mogą obniżyć skalę odbicia gospodarczego po pandemii.
Dlaczego ceny energii rosną? Złożyło się na to wiele czynników. Mroźna zima 2020/2021, niski poziom wypełnienia magazynów w Europie (średnio 77 proc.), dynamiczne ożywienie gospodarcze po pandemicznym zastoju, duży popyt w Azji, wstrzemięźliwa polityka handlowa Gazpromu i ograniczone moce eksportowe LNG - to przekłada się na znaczący wzrost cen gazu. Ale rośną też ceny ropy, węgla i uprawnień do emisji CO2.
W odpowiedzi na te wyzwania - KE przedstawiła w zeszłym tygodniu - pakiet działań pomocowych możliwych do zastosowania tak w okresie krótko- (wsparcie na tu i teraz) jak i średnioterminowym (przyjrzenie się temu jak działa wspólny rynek energii i które jego składowe wymagają zmiany).
Natomiast, na kilka minut przed północą w czwartek, pierwszego dnia szczytu, Rada Europejska przyjęła konkluzje w sprawie "kryzysu energetycznego" i przeciwdziałaniu skutkom rosnących cen energii w odniesieniu do konsumentów i biznesu, głównie MŚP. Jest w nich mowa m.in. o Europejskim Banku Inwestycyjnym, który powinien przyjrzeć się w jaki sposób można przyśpieszyć inwestycje w obszarze transformacji energetycznej. KE ma natomiast zbadać funkcjonowanie unijnego rynku energii, gazu i handlu emisjami (przy wsparciu Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych, ESMA). Ma też dojść do przejrzenia średnio- i długoterminowych rozwiązań, które przełożą się na stabilizację cen energii na przystępnym dla gospodarstw domowych i firm poziomie, a także zwiększą odporność systemu energetycznego UE i bezpieczeństwo dostaw i będą wspierać przechodzenie na gospodarkę neutralną klimatycznie.
Przyszłość to "zielona" energia
Przewodnicząca KE Ursula von der Leyen przed szczytem RE w Brukseli zapowiedziała, że podczas dyskusji pojawi się temat m.in. funkcjonowania unijnego rynku energii. W średnim i długim terminie - podkreśliła - strategia UE musi polegać na zwiększonych inwestycjach w czyste i odnawialne źródła energii. - To jest przyszłość - dodała.
Doraźnie KE wskazuje na możliwe do zastosowania rozwiązania już tej zimy: częściowe pokrywanie rachunków za energię (środki mogłyby pochodzić ze sprzedawanych uprawnień do emisji CO2), odroczenie płatności lub obniżenie stawek podatkowych.
Zobacz również:
Podobne rozwiązania niektóre kraje już wdrożyły lub są blisko takiego kroku. W drugiej grupie jest Polska. - Kończymy już opracowywanie naszych regulacji, które mają wesprzeć naszych przedsiębiorców, ale w szczególnie najmniej zamożne gospodarstwa domowe - mówił w Brukseli premier Mateusz Morawiecki.
KE przyszłość widzi w czystej energii czego wyrazem jest m.in. cały pakiet zmian opisanych w dokumencie Fit for 55. Jej rozwój miałby być sposobem na ograniczenie skoków cen energii - dla tego potrzebne są jednak wciąż jeszcze gigantyczne inwestycje.
Rosja zwiększa presję
Polska wskazuje na dwie kluczowe dzisiaj przyczyny kryzysu energetycznego: politykę Rosji, która podbija ceny gazu i mechanizm handlu uprawnieniami do emisji CO2. Hiszpania, Grecja, Węgry - podobnie - podkreślają, że problemem jest struktura rynku energii, w tym system "zielonych" certyfikatów, czyli EU ETS, który stał się instrumentem mocno spekulacyjnym.
Premier Morawiecki, który uczestniczy w dwudniowym szczycie UE w Brukseli, przed jego startem mówił: "spekulacje prowadzą do tego, że dzisiaj już tona uprawnień do emisji kosztuje ponad 60 proc. więcej - to kilkukrotny wzrost w ciągu ostatniego roku, dwóch lat, który gwałtownie przyczynia się do wzrostu cen energii w całej Europie". Zwrócił on także uwagę, że "polityka ekonomicznego szantażu, gazowego szantażu prowadzona przez Gazprom i przez Rosję, jest tym bardziej możliwa, im szybciej ruszy Nord Stream 2".
Zobacz również:
Rosja tymczasem - donosił niedawno Bloomberg - daje do zrozumienia, że nie zwiększy dostaw gazu, co ustabilizowałoby ceny, dopóki nie ruszy Nord Stream 2. Dlatego Polska chce, by KE przeprowadziła dochodzenie w sprawie manipulacji na rynku gazu ziemnego. Minister klimatu i środowiska Michał Kurtyka zaapelował w liście do wiceszefowej KE Margrethe Vestager m.in. o przeprowadzenie postępowania na podstawie art. 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w którym mówi się o zakazie nadużywania pozycji dominującej. Podobny apel skierował już Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta. Część państw członkowskich jak Francja i Hiszpania zgłasza podobny postulat.
Władimir Putin, prezydent Rosji, cytowany przez agencję Tass, powiedział w czwartek, że gaz w ramach NS2 może popłynąć kolejnego dnia od otrzymania przez niemieckiego regulatora wymaganej zgody. - Pierwsza nitka NS2 została wypełniona gazem (technicznym - red.). Jeśli jutro niemiecki regulator udzieli zgody na dostawy, pojutrze popłynie 17,5 mld metrów sześc. gazu - powiedział Putin, który dodał, że do końca roku zakończą się prace techniczne z zapełnianiem drugiej nitki gazociągu. Przepustowość gazociągu NS2 to maksymalnie 55 mld metrów sześc. gazu.
W poszukiwaniu alternatywy
Premier Belgii Alexander De Croo podczas dyskusji - wskazuje Politco - nawoływał do długoterminowej strategii dla całej UE, która musi uwzględniać odchodzenie od paliw kopalnych i "zieloną" transformację; jednocześnie wskazywał na potrzebę działań krótkoterminowych, które złagodzą obecny szok cenowy na rynku energii. Jest to jednak działanie przede wszystkim poszczególnych państw członkowskich.
- Dążymy do dywersyfikacji źródeł energii, a Egipt może również stać się dostawcą energii elektrycznej - mówił w czwartek premier Grecji Kyriakos Mitsotakis po rozmowach z prezydentem Egiptu Abdel-Fattah el-Sissi. Grecja, ale również Cypr chcą połączyć się z systemem energetycznym Egiptu - pierwsza faza projektu rozpocznie się w 2025 roku.
Zobacz również:
Wątek ten wybrzmiał także w Brukseli. Premier Grecji nie tylko wezwał UE do działania w sprawie cen energii, ale również wskazał na możliwe rozwiązania, tj. wspólne zakupy gazu w ramach scentralizowanej unijnej platformy i rozbudowa możliwości magazynowania błękitnego paliwa. Jego zdaniem, wschodnia część Morza Śródziemnego mogłaby być swego rodzaju kolejnym hubem energetycznym i alternatywnym źródłem dostaw energii dla UE.
Z kolei premier Hiszpanii Pedro Sanchez apelowal o "stworzenia mechanizmu wspólnego kupowania gazu ziemnego przez państwa członkowskie oraz do większej kontroli nad spekulacyjnymi praktykami na rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla".
Bartosz Bednarz z Brukseli
