Reklama

FOR ostrzega: Rząd (znowu) zabiera nasze zaskórniaki

Rząd trzeci rok z rzędu wypłaci część środków zgromadzonych w Funduszu Rezerwy Demograficznej (FRD) - zwraca uwagę Forum Obywatelskiego Rozwoju (FOR). W tym roku zmniejszy to środki FRD o 2,89 mld zł. W poprzednich latach było to 7,5 mld zł (2010 r.) i 4 mld zł (2011 r.).

Opis przypadku

Reklama

Fundusz od samego początku funkcjonował w nieprawidłowy sposób. Pierwsze środki wpłynęły do kasy FRD dopiero w 2002 r., podczas gdy pierwotne plany zakładały, że ich przekazywanie rozpocznie się w 1999 r., czyli równolegle z rozpoczęciem funkcjonowania nowego systemu emerytalnego. Poza tym, już na początku działalności Funduszu obniżono przekazywaną do niego składkę z 1 proc. do 0,1 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne (Chłoń 1999).

Fundusz Rezerwy Demograficznej funkcjonujący w Polsce jest funduszem buforowym (PPRF)1. Istniejące w różnych krajach PPRF mają na celu zgromadzenie środków finansowych, które będą w przyszłości jednym ze źródeł finansowania wypłaty świadczeń z tej części systemu emerytalnego, który działa w oparciu o formułę PAYG (tzw. I filar)2. Dodatkowe środki na wypłaty emerytur potrzebne są m.in. z powodu zjawiska starzenia się ludności (wzrostu udziału ludzi 65+ w populacji), a dokładniej - dezaktywizacji na rynku pracy pokolenia "baby boomers"3.

Sytuacja demograficzna przyczyni się do zwiększenia deficytu w pierwszym filarze. Prognozowane saldo funduszu emerytalnego ma wynieść -46 mld zł w 2012 r., natomiast w latach 2020 i 2025 ma być to odpowiednio -70 i -83 mld zł4 (ZUS 2010).

Ocena eksperta FOR

Fundusz został powołany właśnie do pokrycia części tego deficytu, jednak dokonywane z niego przedwczesne wypłaty mogą uniemożliwić mu spełnienie jego podstawowego zadania. Obecnie dokonywane wypłaty możliwe są z powodu niejasno sformułowanych zapisów ustawowych. Po pierwsze, musi zostać spełnione kryterium czasu, zgodnie z którym dekumulacja środków FRD nie może nastąpić do 2009 r. Rok później rząd niezwłocznie zaczął wypłacać środki z FRD. Po drugie, wypłata środków może mieć miejsce tylko w przypadku, gdy niedobór w funduszu emerytalnym występuje z przyczyn demograficznych. Tak szerokie sformułowanie w praktyce pozwala na swobodne posługiwanie się środkami Funduszu przez rząd, co ma miejsce od 2010 r.

Fundusz jest finansowany głównie z dwóch źródeł: części składki emerytalnej (obecnie 0,35 proc. podstawy składki) oraz części dochodów z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa (obecnie ok. 40 proc.).

Przedwczesne wypłaty z funduszu znacząco obniżają wartość jego przyszłych aktywów. Pomijając hipotetyczny zwrot inwestycji z wypłaconych dotychczas przez rząd środków (14,5 mld zł)5, różnica między rzeczywistymi a potencjalnymi zasobami6 rezerwy będzie wynosić ok. 32 proc. Oznacza to, że w przyszłości FRD odciąży Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (czyli de facto budżet państwa) w znacznie mniejszym stopniu niż pierwotnie zakładano.

W celu ograniczenia skali wypłat z FRD należy zmienić zasady wypłaty tych środków. Trzeba przesunąć możliwość rozpoczęcia pobierania środków z 2009 na 2020 r.7, co uniemożliwi temu i kolejnym rządom przedwczesne wyczerpanie zasobów. Pożądane jest również doprecyzowanie pojęcia "przyczyny demograficzne". Można przy tym zastosować jeden lub kilka wskaźników demograficznych i ustalić ich wartość graniczną.

Dotychczasowy ubytek środków można zniwelować (przynajmniej częściowo) na kilka sposobów: przywracając pierwotny poziom przypisu składki odprowadzanej z ZUS do FRD (1 proc.), co mogłoby zwiększyć jego aktywa o ok. 2,5 mld zł rocznie; uwzględniając w budżecie państwa wydatek w postaci wpłaty na FRD8; przekazując do FRD nadwyżki, które powinny powstać ze względu na starzenie się ludności (np. edukacja)9 lub zysk Narodowego Banku Polskiego10.

Z drugiej strony prawdopodobne jest zwiększenie efektywności inwestycji i zarządzania środkami FRD. Polska jest jednym z nielicznych krajów, gdzie istnieje odgórnie wyznaczony limit inwestycji zagranicznych (i wynosi 0 proc. - ISSA 2007). Fundusz nie ma możliwości dywersyfikacji swojego portfela poprzez inwestycje w zagraniczne papiery wartościowe. Warte rozważenia jest również odpolitycznienie FRD poprzez wprowadzenie niezależnego ciała nadzorującego, składającego się z ekspertów (jak np. w Danii, Finlandii, Kanadzie). Po pierwsze, zmniejszy to dostępność środków rezerwy dla rządu. Po drugie, zminimalizuje wpływy polityczne na politykę inwestycyjną funduszu, co dalej powinno się przełożyć na lepsze wyniki inwestycyjne. Wreszcie, FRD mógłby w większym stopniu zaangażować się w inwestowanie w akcje spółek giełdowych (obecnie 13 proc. - ZUS 2012). Kraje z wysokim udziałem (około 50 proc.) akcji11 na ogół osiągały lepsze wyniki niż Polska (ISSA 2007).

Dawid Samoń

1. Inna nazwa to fundusz rezerwowy publicznego systemu emerytalnego (ang. Public Pension Reserve Fund)

2. PAYG (ang. pay-as-you-go) - system, w którym świadczenia wypłacane są ze środków gromadzonych od obecnych ubezpieczonych (niepobierających jeszcze świadczeń)

3. Są to osoby urodzone podczas wyżu demograficznego po II Wojnie Światowej (w latach 1946 - 1964)

4. Kwoty zdyskontowane inflacją z 2009 r. Są to wartości w wariancie 1. (umiarkowanym), wariant 3. (pesymistyczny) zakłada jeszcze większy wzrost deficytu (80 i 95 mld zł)

5. Uwzględniono również planowaną wypłatę w 2012 r.

6. Przy braku wypłat części środków przez rząd i nie uwzględniając odsetek od nich

7. Po 2020 r. prognozowane jest znaczne zwiększenie deficytu publicznego systemu emerytalnego (ZUS 2010)

8. Jak np. Finlandia, Portugalia, Szwecja, Irlandia i Hiszpania

9. Starzenie się ludności jest m.in. powodowane przez spadek dzietności, co dalej przekłada się w przypadku Polski na bezwzględny spadek populacji w wieku szkolnym. Powinno to się przełożyć na spadek wydatków na edukację (mniej placówek, kadry)

10. Zysk NBP jest obecnie (w części) przekazywany do budżetu państwa

11. Irlandia, Norwegia, Francja, Szwecja; kraje te mogły inwestować również w papiery wartościowe zagranicą (OECD 2011)

Bibliografia

1. Chłoń A., M. Góra, M. Rutkowski (1999), Shaping Pension Reform in Poland: Security through Diversity, World Bank

2. ZUS (2010), Prognoza wpływów i wydatków funduszu emerytalnego do 2060 roku, Warszawa

3. ZUS (2012), Sprawozdanie finansowe FRD za rok 2011, Warszawa

4. ZUS (2012), Fundusz Rezerwy Demograficznej, Warszawa

5. ISSA (2007), Public Scheme Reserve Funds; Helping sustain PAYG pensions

6. Yermo J. (2008), Governance and Investment of Public Pension Reserve Funds in Selected OECD Countries, OECD

7. OECD (2011), Pension at a Glance 2011

Biznes INTERIA.PL na Facebooku. Dołącz do nas i czytaj informacje gospodarcze

Dowiedz się więcej na temat: Fundusz Rezerwy Demograficznej | forZe | R. | zaskórniaki | FOR | ostrzega | rzad | rządy

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Finanse / Giełda / Podatki
Bądź na bieżąco!
Odblokuj reklamy i zyskaj nieograniczony dostęp do wszystkich treści w naszym serwisie.
Dzięki wyświetlanym reklamom korzystasz z naszego serwisu całkowicie bezpłatnie, a my możemy spełniać Twoje oczekiwania rozwijając się i poprawiając jakość naszych usług.
Odblokuj biznes.interia.pl lub zobacz instrukcję »