Zobacz również:
W 2008 - pierwszym roku kryzysu finansowego - zainteresowanie rosyjską sztuką na Zachodzie wzrosło o ponad 700 proc. w porównaniu do 2003 roku - wynika z danych galerii i domów aukcyjnych. Jej nabywcami byli przede wszystkim obywatele Federacji Rosyjskiej. W tym samym roku założony w XIX wieku londyński dom aukcyjny Phillips został kupiony przez rosyjską spółkę - Mercury Group. Rosjanie chętnie włączali się do działalności tych placówek. Przez lata sprawowali patronat nad słynną londyńską Tate Gallery i V&A - Muzeum Sztuki i Wzornictwa. Zasiadali też w zarządach New Museum w Nowym Jorku, Muzeum Guggenheima i Royal Academy w Londynie.
Oligarchowie chętnie się udzielali w muzeach, galeriach i fundacjach sztuki. Zdaniem ekspertów robili to, by zapewnić sobie dobrą pozycję społeczną a także dostęp do rynków i wpływowych ludzi. - Im bardziej te osoby wplatały się w międzynarodowy świat sztuki, tym trudniej było je krytykować - zapewnia londyńskie media Ben Lewis, brytyjski reżyser, pisarz i krytyk sztuki. W jednym z artykułów, obejmowane przez oligarchów patronaty w instytucjach kulturalnych Lewis nazwał “praniem dzieł sztuki i ich reputacji".
Setki milionów dolarów wsparcia
Badanie przeprowadzone przez Anti-Corruption Data Collective, organizację pozarządową walczącą z korupcją wykazało, że od 2016 roku rosyjscy oligarchowie przekazali amerykańskim instytucjom i organizacji non-profit, w tym znanym muzeom i galeriom, około pół miliarda dolarów. Z ich pieniędzy były finansowane wystawy i zakupy nowych eksponatów. Nie mniej szczodrzy mieli być rosyjscy miliarderzy wobec instytucji kulturalnych Wielkiej Brytanii.
Uznawany za najbogatszego oligarchę Aliszer Usmanow, którego objęły sankcje Londynu i Waszyngtonu, kilka lat temu ułatwił słynnej galerii Tate wypożyczenie do Muzeum Puszkina w Moskwie 112 prac XVIII- wiecznego malarza, Williama Turnera. Zaraz potem miliarder został okrzyknięty przez administrację Wielkiej Brytanii "osobą w istotny sposób wspierającą więzi między dwoma krajami". Również Usmanow wsparł swoimi milionami remont Cutty Sark - jedynego herbacianego klipera na świecie. Jego otwarcia dokonała królowa Elżbieta II.
Zobacz również:
Rosyjscy miliarderzy wspierali zachodni rynek sztuki nie szczędząc pieniędzy na prace tamtejszych artystów. Dzięki sztuce, zyskał popularność Roman Abramowicz, który w 2008 roku wylicytował za 17 milionów funtów w nowojorskim Christie's obraz Luciana Freuda. A następnego dnia, w Londynie, miliarder zapłacił na aukcji w Sotheby's 43 miliony funtów za tryptyk Francisa Bacona.
A kiedy właściciel Chelsea otworzył w Moskwie galerię Garage, w jej inauguracji wzięli udział George Lucas - reżyser Gwiezdnych Wojen i kontrowersyjny artysta Jeff Koons. Znani artyści nie gardzili też koktajlami Abramowicza organizowanymi przed 10 laty podczas Biennale w Wenecji. Nikomu też nie przeszkadzało wówczas, że jego 370 metrowej długości jacht zablokował jeden z kanałów miasta.
Kiedy po napaści Rosję na Ukrainę wiele firm i instytucji na całym świecie zerwało kontakty z Moskwą, w ich ślad poszły muzea i galerie. Aby uciszyć zarzuty, że mimo agresji na Kijów oligarchowie wciąż wspierają zachodnią sztukę, Tate wydała oświadczenie, w którym zapewniła, że nikt zasiadający w zarządzie galerii nie jest objęty sankcjami. “Wszelkie historyczne relacje z byłymi darczyńcami związanymi z rosyjskim rządem właśnie się zakończyły" - zapewniała administracja placówki.
Sponsorzy aktualnych wystaw w Londynie i Nowym Jorku
W ślady Tate poszło nowojorskie Guggenheim, które ogłosiło, że z funkcji członka zarządu placówki ustępuje Władimir Potanin, jeden z najbogatszych ludzi w Rosji i od lat wpływowy darczyńca placówki. To on sponsoruje trwającą do września wystawę obrazów Wasilija Kandinsky'ego. Royal Academy of Arts w Londynie zwróciła zaś Petrowi Avenowi darowiznę na rzecz trwającej wystawy Francisa Bacona. Mimo, że oligarcha wezwał Rosję do natychmiastowego zakończenia wojny, musiał zrezygnować z funkcji członka zarządu placówki.
Aby galerie i muzea nie budziły podejrzeń, że są sponsorowane przez objętych sankcjami mecenasów, brytyjskie Stowarzyszenie Muzeów poprosiło je o debatę i refleksję. W wydanym oświadczeniu zwróciło się do muzeów o "rozważenie etycznych implikacji" wypożyczania dzieł do Rosji lub przyjmowania pieniędzy od rosyjskich sponsorów. Wezwało też swoich członków do stworzenia platformy dla ukraińskich artystów i kuratorów.
Prawnicy specjalizujący się w rynku sztuki zachęcili zaś do debaty nad szybkim uregulowaniem obowiązujących praw. Ich zdaniem, istniejące przepisy pozwalają w łatwy sposób nie tylko handlować dziełami ale też płacić za nie pieniędzmi, których pochodzenia zwykle nie wszędzie trzeba wskazywać.
Ewa Wysocka
