Czytelnik pyta, ekspert odpowiada: Darowizna na zakup mieszkania

Omawiając przedmiotowy problem, w pierwszej kolejności należy zapoznać się z ustawą o podatku od spadków i darowizn oraz z ustawą Kodeks cywilny w zakresie jakim dotyczy ona darowizny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej "podatkiem", podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem darowizny.

Na podstawie art. 888 § 1 ustawy Kodeks cywilny przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Darowizna należy do czynności, których celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego bez ekwiwalentu i polega najczęściej na przesunięciu jakiegoś dobra majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego. Świadczenie ma charakter nieodpłatny, gdy druga strona umowy nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę. Istotne znaczenie dla sprawy ma również art. 890 § 1. Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione oraz § 2 tego artykułu: przepisy powyższe nie uchybiają przepisom, które ze względu na przedmiot darowizny wymagają zachowania szczególnej formy dla oświadczeń obu stron.

Art. 5 ww. ustawy stanowi, iż obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych, w tym wypadku na Pana synu. W myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 tejże ustawy obowiązek podatkowy powstaje - przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń.

Jednakże dla omawianego zagadnienia najistotniejsze znaczenie ma art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, dodany przez ustawodawcę 1.01.2007 r., który stanowi, że zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:

1. zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-8 i ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz
2. udokumentują - w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 - ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

W przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w ust. 1 i 2, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. Zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy do I grupy podatkowej zalicza się: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów. Według art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej kwotę wolną w wysokości 9637 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej.

Reasumując stwierdzić należy, iż Pana darowizna względem syna nie podlega opodatkowaniu. Urząd skarbowy naliczył podatek mimo spełnienia warunków wymienionych w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, a czynność ta była nieuzasadniona.

Odrębną sprawą jest Pana propozycja operacji finansowo-księgowej podanej powyżej, skierowanej do dewelopera. W punkcie 2 wspomnianej operacji, planował Pan dokonanie darowizny synowi w formie przelewu bankowego. Wobec brzmienia art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, taka operacja niczego nie zmieniłaby w kwestii podatku. W tym przypadku spełniony zostaje warunek, o którym mowa w punkcie 2 ustawy, wobec czego Pana syn jest zwolniony z podatku pod warunkiem udokumentowania otrzymania środków pieniężnych. Dokumentem w tym przypadku może być zaświadczenie banku o wpływie środków na jego konto, czy też wydruk operacji dokonywanych na koncie bankowym.

Należy wspomnieć, iż w przypadkach, gdy podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze zgodnie z przepisami ustawy Kodeks karny skarbowy.

Michał Woś

aplikant radcowski, Kancelaria Filipek & Kamiński sp.k.

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dn. 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 z późn. zm.
2. Ustawa z dn. 23.04.1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. Nr. 16, poz. 93 z późn. zm.
3. Ustawa z dn. 10.09.1999 r. Kodeks karny skarbowy - tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765.