Kodeks urbanistyczno-budowlany - co zmieni się od 2018 roku?

Kodeks urbanistyczno-budowlany - obszerny, wieloetapowy projekt zmian w polskim prawie - został publicznie ogłoszony przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Budowlanego w kwietniu 2016 roku. Liczący w obecnej wersji ponad 450 artykułów dokument prawny ma na celu uregulowanie sfery budownictwa i urbanistyki, a w szczególności połączenie zagadnień planowania przestrzennego z procesem budowlanym. Kodeks zmodyfikuje lub całkiem zastąpi ponad 140 obowiązujących dotąd aktów prawnych, w tym z zakresu prawa budowlanego, rolnictwa, ochrony środowiska, zagospodarowania przestrzennego i wymiaru sprawiedliwości.

Według rządowych założeń ten ambitny projekt umożliwi prowadzenie w Polsce zrównoważonego rozwoju urbanistycznego, dzięki stworzeniu narzędzi, które pozwolą skutecznie dbać o ład przestrzenny i przestrzenie publiczne. Dzięki temu ma zostać rozwiązany problem miast rozrastających się w sposób chaotyczny i utrudniający życie mieszkańcom. Nowe przepisy mają również usprawnić i uprościć proces inwestycyjno-budowlany, a także wzmocnić udział społeczeństwa w planowaniu przestrzennym. Co więcej, Kodeks będzie też stanowił wsparcie prawne dla programu Mieszkanie plus.

Z racji skali projektu kolejne zmiany w prawie wprowadzane będą etapami, z których pierwszy ma się rozpocząć już 1 stycznia 2018 roku. Ostateczna data wdrożenia całości Kodeksu nie jest jeszcze znana. Obecnie rząd prowadzi konsultacje publiczne dotyczące dwóch ustaw powiązanych z Kodeksem: Ustawy o architektach, inżynierach budownictwa oraz urbanistach i Ustawy o organach administracji inwestycyjnej i nadzoru budowlanego.

Według informacji zebranych przez serwis Homla.pl, nowa Ustawa o architektach, inżynierach budownictwa oraz urbanistach wprowadzi szereg istotnych zmian w sferze budownictwa. Najważniejszą z nich jest przywrócenie zawodu urbanisty, którym teraz będzie można zostać po zdaniu egzaminu państwowego. Odpowiednie uprawnienia potwierdzać będzie wpis do rejestru urbanistów, zaś sam zawód ma być regulowany na zasadach zbliżonych do tych obowiązujących rzeczoznawców majątkowych. Nadzór nad urbanistami sprawować będzie minister infrastruktury i budownictwa. On też - a raczej powołany w jego imieniu specjalny organ - będzie w razie potrzeby pociągać do odpowiedzialności za błędne plany zagospodarowania przestrzennego.

Powoływanie urbanistów ma zapewnić większą kontrolę państwa nad gospodarowaniem przestrzenią, co pozwoli ukrócić liczne nieuczciwe i szkodliwe praktyki skutkujące m.in. chaotyczną, nieprzemyślaną rozbudową miast. Ma się też przyczynić do rozwiązania problemu zanieczyszczeń powietrza. Nowe prawo pozwoli jasno określić, kto ma prawo tworzyć plany zagospodarowania przestrzennego i jakie uprawienia powinien posiadać. Ustawa ma też nałożyć na urbanistów wymogi etycznego postępowania oraz ciągłego podnoszenia kwalifikacji.

Nowa ustawa zobowiąże też wykonawców inwestycji publicznych do stosowania technologii BIM (Building Information Modelling). Narzędzie to służy do tworzenia architektonicznych projektów 3D i pozwala m.in. łatwo stworzyć wiele zmodyfikowanych wariantów tego samego projektu, szybko ocenić koszty inwestycji oraz przygotować dokumentację 2D. Co więcej, technologia BIM znacząco ogranicza możliwość wystąpienia błędów w projekcie budowlanym i pozwala łatwo wprowadzać poprawki, co redukuje koszta i skraca czas pracy nad projektem. Nowe narzędzie wykorzystywane będzie m.in. przy budowie sieci energetycznych, dróg i kolei.

Drugą z przygotowywanych ustaw związanych z Kodeksem urbanistyczno-budowlanym jest Ustawa o organach administracji inwestycyjnej i nadzoru budowlanego. Jej najważniejszą konsekwencją mają być rewolucyjne zmiany w zasadach funkcjonowania organów dwóch wymienionych w tytule ustawy instytucji. Istniejące dotychczas powiatowe inspektoraty nadzoru budowlanego zostaną po wejściu w życie nowych przepisów zastąpione inspektoratami okręgowymi. Każdy z nich obejmować będzie 4-5 powiatów, zaś dla wygody mieszkańców w każdym powiecie działać będzie odpowiedni punkt kontaktowy do inspektoratu okręgowego. Dodatkowo inspektoraty okręgowe podporządkowane zostaną wojewódzkim, te zaś Głównemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego. Organy administracji inwestycyjnej staną się z kolei podległe ministrowi infrastruktury i budownictwa.

Zmiany te mają na celu poprawę fatalnej sytuacji inspektoratów nadzoru budowlanego i inwestycyjnego, na którą już kilka lat temu zwracał uwagę raport Najwyższej Izby Kontroli. Jako jedno z najważniejszych źródeł problemów wskazywano w nim zależność inspektorów powiatowych od starostów, co w wielu wypadkach prowadziło do korupcji, omijania procedur i innych nieuczciwych praktyk. Nowy sposób organizacji organów nadzoru budowlanego i administracyjnego ma dać państwu większą kontrolę nad sytuacją na poziomie powiatów. Zastąpienie 377 inspektoratów powiatowych około setką okręgowych powinno również usprawnić pracę tych organów.

Co więcej, nowa ustawa ma również umożliwić szersze niż obecnie dofinansowywanie powiatowych (docelowo: okręgowych) pracowników nadzoru budowlanego z budżetu powiatu. Efektem ma być wzrost płac inspektorów, a w konsekwencji zachęcenie fachowców do pracy w tym charakterze. Ma to zaradzić dotkliwym brakom kadrowym, jakich doświadczają organy nadzoru budowlanego z powodu zbyt niskich płac.

Wszystkie te zmiany mają być wprowadzane stopniowo, poczynając od podporządkowania inspektoratów powiatowych Głównemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego oraz ministrowi infrastruktury i budownictwa. Aby ułatwić urzędnikom odnalezienie się w nowej sytuacji prawnej, rząd planuje uruchomienie specjalnych szkoleń dla pracowników nadzoru budowlanego oraz administracji architektoniczno-budowlanej. Pierwsza fala szkoleń odbędzie się jeszcze tej jesieni, zaś druga - już po wprowadzeniu nowych przepisów w 2018 roku.

^{Źródło: Ministerstwo Rozwoju, Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa, legislacja.rcl.gov.pl}