Reklama

Nowa moneta obiegowa NBP: "Odkryj Polskę – Pałac Branickich w Białymstoku"

18 listopada 2020 r. Narodowy Bank Polski wprowadza do obiegu monetę o nominale 5 zł z serii "Odkryj Polskę – Pałac Branickich w Białymstoku".

Późnobarokowy rezydencjonalny pałac Branickich w Białymstoku wraz z otaczającym go parkiem i zwierzyńcem (łącznie ok. 14 ha) należał do najwspanialszych siedzib magnackich u schyłku dawnej Rzeczypospolitej szlacheckiej i przez odwiedzających był nazywany "Wersalem podlaskim".

Reklama

Historia pałacu sięga początków XVII w., kiedy to Piotr Wiesiołowski, zwany Młodszym, wzniósł niewielki, dwukondygnacyjny, murowany dwór późnorenesansowy na planie prostokąta, z kolistą wieżyczką przy ścianie północnej, mieszczącą klatkę schodową. W końcu tegoż stulecia dobra białostockie stały się własnością Branickich, małopolskiego rodu Gryfitów, którzy przybyli na Podlasie z Branic pod Krakowem. Stefan Mikołaj Branicki, syn Aleksandry Katarzyny Czarnieckiej (córki bohatera narodowego Stefana Czarnieckiego), zapragnął ulokować w Białymstoku swoją główną siedzibę rodową. W 1692 r. otrzymał od króla przywilej na wybudowanie miasta o tej samej nazwie co istniejąca wieś Białystok.

W latach 1691-1697 przebudowano dawny obronny dwór Wiesiołowskich w barokowy pałac według projektu wybitnego architekta Tylmana z Gameren. Rozbudowany pałac został usytuowany na osi całego założenia rezydencjonalnego z parkiem w myśl francuskiej dyspozycji "między dziedzińcem a ogrodem". A zatem od frontu pałacu umieszczono dziedziniec paradny, zaś z tyłu ogród w manierze holenderskiej.

Dalsza rozbudowa pałacu i całej rezydencji miała miejsce w latach 1728-1771 i była prowadzona przez nowego gospodarza Jana Klemensa Branickiego, hetmana wielkiego koronnego i kasztelana krakowskiego. Przebudowany korpus główny pałacu według projektu Jana Zygmunta Deybla stanowi budowla prostokątna, trójkondygnacyjna, z górną kondygnacją w formie mezzanina, poszerzona po obu bokach o prostokątne, niższe aneksy, tzw. pawilony. Pod kątem prostym poprzez kolumnowe łączniki wiąże się ona z dwukondygnacyjnymi skrzydłami bocznymi, powstałymi według projektu Jana Henryka Klemma w latach 1755-1756 z przedłużenia pierwotnych oficyn. Ujmują one po bokach dziedziniec paradny i wraz z pałacem tworzą charakterystyczny plan podkowy. Uwagę zwraca tympanon frontonu z kartuszem i herbem Gryf pod koroną szlachecką w otoczeniu insygniów wojskowych. Na attyce znajdują się kamienne rzeźby Marsa i Minerwy oraz Atlasa dźwigającego kulę ziemską.

Na tyłach pałacu zrealizowano dwupoziomowe założenie ogrodowe, z podziałem wyznaczonym przez kanał.W 1802 r. spadkobiercy hetmana Branickiego sprzedali pałac królowi pruskiemu Fryderykowi Wilhelmowi III, a od 1807 r. jego nowym właścicielem został car rosyjski Aleksander I. Stopniowo dokonywała się dewastacja pałacu, szybsza od 1837 r., kiedy to ulokowano w nim Instytut Panien Szlacheckich i dostosowano wnętrza pałacowe do potrzeb placówki edukacyjnej.

W czasie I wojny światowej pałac i ogród zostały zrabowane oraz zdewastowane przez wojska rosyjskie i niemieckie. Wyremontowany był siedzibą białostockiego urzędu wojewódzkiego w II RP. Działania wojenne w 1944 r. spowodowały zniszczenia pałacu szacowane na mniej więcej 70 proc. W latach 1945-1960 systematycznie odbudowywany do stanu z połowy XVIII w., tj. okresu jego największej świetności. Od początku lat 50. XX w. jest siedzibą Akademii Medycznej, obecnie Uniwersytetu Medycznego.

Prof. dr hab. Cezary Kuklo, Uniwersytet w Białymstoku

Biznes INTERIA.PL na Twitterze. Dołącz do nas i czytaj informacje gospodarcze

Moneta obiegowa: "Odkryj Polskę - Pałac Branickich w Białymstoku"

Nominał 5 zł
Stop: pierścień MN25, rdzeń CuAl6Ni2
Stempel: zwykły
Średnica: 24,00 mm
Masa: 6,54 g
Brzeg (bok): moletowany nieregularnie; na boku ośmiokrotnie powtórzony napis: NBP, co drugi odwrócony o 180 stopni, rozdzielony gwiazdkami
Nakład: do 1 200 000 szt.
Projektant: Dobrochna Surajewska
Emitent: NBP
Na zlecenie NBP monety wyprodukowała Mennica Polska SA
Wizerunek pałacu Branickich w Białymstoku według zdjęcia autorstwa Rafała Muskały

Dowiedz się więcej na temat: moneta kolekcjonerska | NBP | Pałac Branickich | Białystok

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy

Finanse / Giełda / Podatki
Bądź na bieżąco!
Odblokuj reklamy i zyskaj nieograniczony dostęp do wszystkich treści w naszym serwisie.
Dzięki wyświetlanym reklamom korzystasz z naszego serwisu całkowicie bezpłatnie, a my możemy spełniać Twoje oczekiwania rozwijając się i poprawiając jakość naszych usług.
Odblokuj biznes.interia.pl lub zobacz instrukcję »