W Polsce osoby, które nie mogą pracować ze względu na stan zdrowia, mogą ubiegać się o rentę socjalną. Otrzymują ją osoby pełnoletnie, u których stwierdzono całkowitą niezdolność do pracy.
Wysokość renty socjalnej jest równa wysokości najniższej gwarantowanej emerytury. Jest też, podobnie jak emerytury, co roku waloryzowana. Jej wysokość różni się więc w poszczególnych latach. Od 1 marca 2023 roku wysokość renty socjalnej wynosi 1588,44 złote brutto. Wysokość tego świadczenia otrzymywana netto, czyli “na rękę", to więc obecnie 1445 złotych.
Komu przysługuje renta socjalna?
Renta socjalna nie przysługuje każdej osobie, która nie może pracować ze względu na stan zdrowia. Przede wszystkim ubiegać się o nią mogą dopiero osoby pełnoletnie. Dodatkowo uprawnienia do renty socjalnej mają tylko osoby, które są całkowicie niezdolne do pracy. Musi to stwierdzić lekarz orzecznik albo komisja lekarska ZUS.
Do tego, aby móc ubiegać się o rentę socjalną naruszenie sprawności organizmu, które spowodowało niezdolność, musi powstać przed ukończeniem 18. roku życia, lub, jeśli kontynuujemy po tym naukę w szkole lub na studiach - do ukończenia 25. roku życia albo w trakcie doktoratu.
Oznacza to, że renty socjalnej nie dostaną np. osoby, które skończyły studia w wieku 24 lat, podjęły od razu pracę i miały wypadek jeszcze przed ukończeniem 25. roku życia. Im może natomiast przysługiwać renta z tytułu niezdolności do pracy.
Zawieszenie i obniżenie renty
Prawo do renty socjalnej jest przyznawane na stałe lub na czas określony. Prawo na stałe otrzmują osoby, których niezdolność do pracy jest trwała. Prawo na czas określony otrzymują te osoby, których niezdolność do pracy jest okresowa.
Prawo do renty socjalnej może być także zawieszone lub zmniejszone. Chodzi o sytuacje, gdy dorabiamy do renty i osiągamy przychód podlegający obowiązkowi odprowadzania składek. Jeżeli przychód jest wyższy niż 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za dany kwartał kalendarzowy, to renta zostaje obniżona o kwotę, o którą przekroczono próg. Jeżeli przychód jest jeszcze wyższy i przekroczy 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, to wypłata renty socjalnej zostaje w ogóle zawieszona. Jeśli zaś osiągniemy przychód mniejszy niż 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia za dany kwartał, to rentę socjalną otrzymamy w całości.
Limity pojawiają się także, gdy otrzymujemy i rentę socjalną, i rentę rodzinną. Obniżenie renty socjalnej nastąpi, jeśli łączna kwota otrzymywanej renty rodzinnej i socjalnej przekroczy 200 proc. kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jeśli sama renta rodzinna, którą otrzymujemy, jest już wyższa od tego progu, to renta socjalna w ogóle nam nie przysługuje.
Wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami
W czwartek resort rodziny zapowiedział specjalny dodatek - świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnościami.
Wiceminister rodziny Paweł Wdówik przekazał, że pierwszy, najwyższy poziom świadczenia wspierającego zostanie uruchomiony od 2024 roku, drugi od 2025, zaś trzeci od 2026 roku.
Pierwszy element, jak wyliczał, to "świadczenie wspierające kierowane bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością, nieobwarowane jakimikolwiek uzależnieniami typu dochód na członka rodziny, moment powstania niepełnosprawności, stopień niepełnosprawności czy aktywność zawodowa osób niepełnosprawnych". - Nic z tego nie ma - zaznaczył. - To świadczenie wynikające z niepełnosprawności będzie miało trzy poziomy - kontynuował.
Wdówik podał, że poziom najwyższy będzie dla osób wymagających największego wsparcia i będzie równy dwukrotności renty socjalnej. Poziom drugi - jak kontynuował - ma być równy rencie socjalnej, a poziom trzeci to 50 proc. renty socjalnej.
