W skrócie
- Składki ZUS dla przedsiębiorców rosną automatycznie wraz ze wzrostem średniego wynagrodzenia, a nie w wyniku decyzji rządu.
- Najwyższe podwyżki składek ZUS miały miejsce w 2023 roku, gdy ministrem rozwoju był Waldemar Buda z PiS.
- Przedsiębiorcy mają dostęp do ulgowych form opłacania składek, takich jak Mały ZUS, Mały ZUS Plus oraz mają wakacje składkowe.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu
"Miało być taniej dla przedsiębiorców, więc od nowego roku składki ZUS wzrastają od stycznia o 153 zł do 1926,76!" - napisał europoseł PiS Waldemar Buda w serwisie X (dawniej Twitter).
Tymczasem rok 2026 przyniesie przedsiębiorcom kolejną podwyżkę składek ZUS, ale - wbrew hasłom polityków PiS - składki społeczne rosną automatycznie, bo są uzależnione od wzrostu wynagrodzeń. Podwyżka nie jest arbitralną decyzją rządu - ani tego, ani poprzednich, bo ten sam mechanizm działa od wielu lat (wyjątkiem jest składka zdrowotna, która została istotnie podniesiona za rządów PiS, w ramach Polskiego Ładu).
Składki ZUS rosną automatycznie - polityczne straszenie kontra fakty
Podstawę wysokości standardowo płaconych składek społecznych ZUS oblicza się jako 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Zgodnie z projektem budżetu przeciętne wynagrodzenie w 2026 roku ma wynosić 9420 zł, co oznacza, że podstawa wysokości składek będzie liczona w 2026 roku od kwoty 5652 zł. To oznacza, że w przyszłym roku standardowe składki ZUS dla przedsiębiorców wzrosną o 8,6 proc. (o 153 zł) do kwoty 1926,76 zł miesięcznie.
Najwyższy wzrost składek ZUS nastąpił za rządów PiS, gdy ministrem był Waldemar Buda - i wówczas w 2023 roku mieliśmy rekordowy wzrost składek ZUS, które wzrosły aż o 17,1 proc. (o 207,20 zł miesięcznie).
- Była to najwyższa podwyżka składek ZUS dla przedsiębiorców na przestrzeni ostatnich 20 lat. Jednocześnie ZUS w 2023 roku względem 2021 roku, a więc w ciągu 2 lat, wzrósł aż o 32 proc., tj. o 343 zł. Do tego należy pamiętać o wzroście składki zdrowotnej w 2022 roku, gdzie wprowadzono nowy sposób jej wyliczenia i de facto stała się parapodatkiem - mówi Interii Piotr Juszczyk, główny doradca podatkowy inFakt.
Wzrost składek społecznych wynika ze wzrostu prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia na dany rok, stąd też podstawa składek stale rośnie. Warto też wspomnieć, że przedsiębiorcy mogą korzystać od 2024 roku z wakacji składkowych, a więc nie płacić przez jeden miesiąc w roku składek społecznych do ZUS.
Mały ZUS, Mały ZUS Plus i wakacje składkowe. Przywileje składkowe
Po drugie, spora grupa przedsiębiorców może płacić dużo niższy ZUS.
Z preferencyjnie niskich składek (mały ZUS) mogą korzystać nowi przedsiębiorcy bądź osoby, które zakończyły okres trwania ulgi na start - mają oni możliwość przystąpienia do tzw. dwuletniej ulgi w opłacaniu składek. W ciągu 24 miesięcy korzystania z preferencji przedsiębiorcy mogą opłacać pomniejszone składki za ubezpieczenia społeczne.
Mały ZUS jest powiązany z minimalnym wynagrodzeniem. Podstawa do wyliczeń preferencyjnych składek ZUS wynosi minimum 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, które wzrośnie w 2026 roku do 4806 zł.
W efekcie składki społeczne w ramach "małego ZUS" wyniosą 456,19 zł, a więc o 13,29 zł więcej miesięcznie niż obecnie.
Jednocześnie zmieniają się na bardziej korzystne reguły tzw. małego ZUS plus. Mały ZUS plus mogą płacić przedsiębiorcy, których roczne przychody nie przekraczają 120 tys. zł.
Od 1 stycznia 2026 r. osoby, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą, będą mogły skorzystać z ulgi "mały ZUS plus" według nowych zasad, które określają, w jaki sposób należy liczyć okresy ulgi.
"Jeżeli prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą i spełnisz warunki, aby skorzystać z ulgi "mały ZUS plus", to możesz począwszy od stycznia 2026 r. w każdym okresie 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej płacić mniejsze składki przez 36 miesięcy kalendarzowych" - tłumaczy ZUS. Do okresów 36 miesięcy kalendarzowych ulgi i 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wlicza się jako pełny miesiąc każdy miesiąc kalendarzowy, w którym odpowiednio korzystałeś z ulgi lub prowadziłeś pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień.
"Od stycznia 2026 r. możesz skorzystać z 36 miesięcy ulgi "mały ZUS plus" na nowych zasadach (tych, które obowiązują od 2026 r.) niezależnie od tego, czy wykorzystałeś ją przed 2026 rokiem, czy obecnie z niej korzystasz, czy też nigdy z niej nie korzystałeś. Pozostałe warunki, na podstawie których przedsiębiorcy mają prawo do ulgi "mały ZUS plus", się nie zmieniły" - wyjaśnia ZUS.
Jednocześnie, oprócz możliwości opłacania dużo niższych od standardowych składek na ubezpieczenie społeczne (łącznie co najmniej 2,5 roku preferencji) i możliwości płacenia małego ZUS plus, przedsiębiorcy mogą raz w roku skorzystać z bardzo dla nich korzystnych wakacji składkowych, czyli raz w roku nie zapłacić składek, a składki te są im pokrywane z budżetu - czyli mają je zapłacone i odprowadzone, tylko że z kieszeni wszystkich podatników.
W praktyce niemal zupełnie niweluje to wzrost składek ZUS.
- Przedsiębiorcy mogą korzystać od 2024 roku z wakacji składkowych, a więc nie płacić przez miesiąc składek społecznych do ZUS. Przykładowo w 2024 r., jeśli przedsiębiorca skorzystał z tej ulgi, to w zasadzie zapłacił w ciągu roku łącznie tylko o 581 zł więcej niż za 2023 rok. A więc średnio tylko o 48 zł miesięcznie więcej, a za 2023 rok było to 207 zł więcej miesięcznie - wylicza Piotr Juszczyk.
Przypomnijmy, że składki ZUS obejmują składki społeczne (w tym emerytalne, rentowe, chorobowe), bo wysokość składki zdrowotnej zależy od tego, z jakiej formy opodatkowania korzystają przedsiębiorcy (mogą dobrowolnie wybrać najbardziej dla nich korzystną).
Monika Krześniak-Sajewicz
