Spis treści:
- Co to jest budżet państwa? Ile pieniędzy ma państwo polskie?
- Co, jeśli prezydent nie podpisze budżetu?
Co to jest budżet państwa? Ile pieniędzy ma państwo polskie?
Budżet państwa to najważniejszy dokument finansowy, który określa, ile pieniędzy państwo planuje zebrać i wydać w danym roku. Jego kształt wyznaczają zapisy Konstytucji (art. 219) oraz Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. W dokumencie tym wskazuje się konkretne kwoty dochodów, wydatków, deficytu oraz źródła ich finansowania. Budżet na 2023 rok przyniósł 574 mld zł wpływów i 659,6 mld zł wydatków, co oznaczało deficyt rzędu 85,6 mld zł. To również rok, w którym znacząco wzrosły koszty obsługi długu publicznego (do 62 mld zł).
Zobacz również:
W 2024 roku dochody budżetowe wyniosły 623,4 mld zł, podczas gdy wydatki sięgnęły aż 834,3 mld zł. W rezultacie deficyt budżetowy wzrósł do 210,9 mld zł (ponad 2 razy więcej niż rok wcześniej). Kluczowymi pozycjami po stronie wydatkowej były transfery społeczne, które znacząco zwiększono: wynikało to m.in. z utrzymania programu "800+", wypłat tzw. trzynastej i czternastej emerytury oraz uruchomienia programu "Aktywny Rodzic". Dochody z CIT były niższe niż w poprzednim roku, a wpływy z aukcji emisji CO₂ spadły o ponad 4 mld zł, co dodatkowo obciążyło stronę przychodową.
Plan na 2025 rok zakłada dalszy wzrost zarówno po stronie wpływów, jak i wydatków. Dochody budżetowe zostały oszacowane na 632,6 mld zł, natomiast wydatki - aż na 921,6 mld zł. Planowany deficyt ustalono na 289 mld zł, co oznacza, że już prawie jedna trzecia budżetu będzie pokrywana z emisji długu. Wydatki na obronność ustanowiono na poziomie 186,6 mld zł (to rekordowe 4,7 proc. PKB). Jednocześnie system emerytalny pozostaje największym odbiorcą środków publicznych: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych planuje przeznaczyć 335,6 mld zł na emerytury oraz 66,3 mld zł na renty (dotacja tej instytucji z budżetu państwa sięgnie 81,4 mld zł). Wydatki na ochronę zdrowia mają wynieść 222 mld zł, a koszty obsługi długu publicznego przekroczą 70 mld zł. W ujęciu nominalnym budżet rośnie, ale coraz większa jego część pochodzi z zadłużenia, co czyni go podatnym na wahania rynków finansowych.
Przeczytaj też: Kongres "podpalił lont" pod gospodarką USA? Amerykańskie media komentują
Co, jeśli prezydent nie podpisze budżetu?
Procedura uchwalania ustawy budżetowej rozpoczyna się w Radzie Ministrów. Następnie akt prawny trafia do Sejmu, który zgodnie z art. 225 Konstytucji ma cztery miesiące na przekazanie gotowego projektu prezydentowi. Jeśli parlament nie zmieści się w tym terminie, prezydent uzyskuje konstytucyjne prawo do rozwiązania Sejmu. Po zakończeniu prac w izbie niższej projekt ustawy kierowany jest do Senatu, który może zgłosić poprawki, ale nie ma kompetencji do jego odrzucenia.
Zobacz również:
Prezydent nie ma możliwości zawetowania ustawy budżetowej (to wyjątek od zasady obowiązującej w odniesieniu do innych ustaw). Zgodnie z art. 224 Konstytucji, głowa państwa ma siedem dni na podpisanie ustawy lub skierowanie jej - w całości lub części - do Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli prezydent wybierze ten drugi wariant, Trybunał ma dwa miesiące na wydanie orzeczenia. Po jego ogłoszeniu ustawa ponownie trafia do podpisu, a prezydent nie może już odmówić jej zaakceptowania.
Gdyby w toku prac nad budżetem na kolejny rok prezydent nie podpisał ustawy i nie skierował jej również do Trybunału, naruszyłoby to Konstytucję. Rząd mógłby wówczas zwrócić się do parlamentu o przyjęcie prowizorium budżetowego, czyli tymczasowego planu finansowego. Brak obowiązującej ustawy ogranicza jednak możliwości zaciągania nowych zobowiązań i realizacji pełnego katalogu wydatków, co oznacza, że państwo mogłoby wypłacać jedynie środki konieczne do zachowania ciągłości działania. Dotyczyłoby to m.in. obsługi zadłużenia i wypłat najważniejszych świadczeń.
Przeczytaj też:
Źle wydajemy miliardy na obronność? NIK w raporcie ponownie o błędach
Andrzej Domański: Obserwujemy europejskie przebudzenie
Czeka nas podwyżka lub zniesienie abonamentu RTV. Ruch po stronie rządu
