Ściąganie długów może trwać latami

Urzędy skarbowe mają problemy z realizacją tytułów egzekucyjnych wystawionych po kontrolach. Czasem dokumenty pozwalające na ściągnięcie długów czekają kilka miesięcy, a nawet lat. Zdaniem urzędników głównym powodem takiej sytuacji jest fakt nieposiadania przez dłużników majątku, z którego egzekucja mogłaby się odbyć. Często też podatnicy skutecznie unikają egzekucji poprzez wymeldowanie się z mieszkania lub domu, likwidację firmy, podział majątku czy wyjazd za granicę. Coraz więcej spraw do załatwienia Statystyka też nie jest łaskawa. Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na interpelację poselską wyjaśniło, że liczba tytułów wykonawczych do załatwienia ogółem przez komórki egzekucyjne urzędów skarbowych wzrosła z 12,8 mln tytułów do załatwienia w 2003 roku do 19,3 mln tytułów w 2006 roku. Oznacza to, że w ciągu trzech lat ich liczba wzrosła o 51,04 proc. Natomiast zatrudnienie wzrosło w tym okresie zaledwie o 3,38 proc. Liczba tytułów wykonawczych przypadająca w 2006 roku do załatwienia przez jednego pracownika była o 46,08 proc. większa niż w 2003 roku. Z sondy GP przeprowadzonej w izbach skarbowych wynika, że problem z egzekucją należności pokontrolnych występuje w całym kraju, ale z różnym natężeniem. - Problem rzeczywiście istnieje i jest na tyle poważny, że nie można go sprowadzić tylko do tytułów, które pozostają niezrealizowane przez 5-6 miesięcy. Niestety, zdarzają się tytuły sprzed kilku lat. Co więcej, co do części z nich z dużą dozą pewności stwierdzić możemy, że objęte nimi zaległości ulegną przedawnieniu - wskazał Tadeusz Haberka z Izby Skarbowej we Wrocławiu. Maciej Cichański z Izby Skarbowej w Bydgoszczy wyjaśnił, że w urzędach skarbowych województwa kujawsko-pomorskiego bieg tytułom wykonawczym nadawany jest niezwłocznie, aczkolwiek mogą zaistnieć sytuacje, kiedy wszczęcie postępowania, egzekucyjnego czy jego efektywne zakończenie napotyka trudności z uwagi na problemy z ustaleniem majątku lub miejsca pobytu zobowiązanego (najczęściej w sferze obrotu paliwami czy skupu złomu). Inaczej jest w województwie małopolskim. Z informacji Magdaleny Kobos z Izby Skarbowej w Krakowie wynika, że egzekucja zaległości podatkowych jest priorytetem służb egzekucyjnych małopolskich urzędów skarbowych. Izba Skarbowa w Krakowie sprawdza także terminowość wszczęcia postępowań egzekucyjnych w trakcie kontroli prowadzonych w trybie nadzoru. Podobnie jest w województwie łódzkim, pomorskim i lubuskim. Tryb egzekucji Organy podatkowe egzekwując długi od podatników muszą stosować odpowiednie regulacje prawne. Andrzej Kulmatycki z Izby Skarbowej w Warszawie zwrócił uwagę, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego musi być poprzedzone określonymi czynnościami, m.in. w zakresie zbadania kwestii dopuszczalności egzekucji administracyjnej i prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela. - Dochodzenie obowiązków w trybie egzekucji administracyjnej jest możliwe, jeżeli wynikają one z decyzji, postanowień lub orzeczeń właściwych organów bądź w przypadku organów administracji publicznej - bezpośrednio z przepisów prawa. Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Wszczęcie egzekucji następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego - tłumaczyła Iwona Sobolewska z Izby Skarbowej w Gdańsku. Biedny i sprytny Problemy ze ściągnięciem długów wiążą się często z tym, że podatnik nie ma majątku, z którego zobowiązanie mógłby oddać. Druga przyczyna to celowe unikanie zapłaty. Podatnicy mają swoje metody, które pozwalają im uchylić się od zapłaty należności fiskusowi. - Podatnicy stosują różne sposoby unikania egzekucji, np. wyzbywając się majątku jeszcze przed wszczęciem egzekucji - tłumaczyła Małgorzata Spychała-Szuszczyńska z Izby Skarbowej w Poznaniu. Tadeusz Haberka wskazał, że w większości przypadków, w których organy podatkowe zobowiązane są dochodzić należnych Skarbowi Państwa długów w sposób przymusowy, są to sytuacje dotyczące tych podatników, którzy mają świadomość, że taka egzekucja w ich przypadków nie będzie skuteczna. Natomiast Krystyna Arciszewska z Izby Skarbowej w Olsztynie podkreśliła, że zaległości wynikające z decyzji pokontrolnych najczęściej dotyczą należności spornych, tj. takich, w stosunku do których toczy się postępowanie odwoławcze lub skargowe przed sądami, lub trudno ściągalnych. - Zaległości trudno ściągalne w szczególności powstają w sytuacjach, gdy wydano decyzje pokontrolne w następstwie stwierdzenia fikcyjnych transakcji, w odniesieniu do których nie można prowadzić skutecznego postępowania egzekucyjnego lub ustanawiana jest rozdzielność majątkowa współmałżonków - argumentowała Krystyna Arciszewska. Również Agnieszka Jóźwin-Dalecka z Izby Skarbowej w Opolu stwierdziła, że główne problemy związane z realizacją tytułów egzekucyjnych dotyczą: nieposiadania przez zobowiązanych składników majątkowych podlegających egzekucji, pobytu dłużników za granicą, wymeldowywania się z miejsca pobytu. Przy egzekucji długów bieda i spryt podatników to jedno. Z drugiej strony, organy podatkowe starają się opracowywać własne metody działania, które mają pomóc w skuteczniejszym ściąganiu należności. Metody fiskusa Małgorzata Brzoza z Izby Skarbowej w Szczecinie wskazała, że do zakresu działania naczelników urzędów skarbowych oprócz wykonywania egzekucji administracyjnej należności pieniężnych należy m.in. ustalanie lub określanie i pobór podatków oraz niepodatkowych należności budżetowych, rejestrowanie podatników oraz przyjmowanie deklaracji podatkowych, wykonywanie kontroli podatkowej itp. - Dysponując określonym zasobem kadrowym, naczelnik musi dokonać takiego podziału etatów pomiędzy poszczególne komórki urzędu, aby wszystkie zadania były wykonywane sprawnie i efektywnie - dodała nasza rozmówczyni ze szczecińskiej Izby Skarbowej. Także Małgorzata Spychała-Szuszczyńska uważa, że mając na uwadze rolę, jaką pełni administracja podatkowa w stosunku do budżetu państwa, w przypadku województwa wielkopolskiego postępowania egzekucyjne objęte są szczególnym nadzorem ze strony izby skarbowej. - We wszystkich zaleceniach adresowanych do podległych urzędów podkreśla się konieczność podejmowania działań egzekucyjnych niezwłocznie po otrzymaniu tytułu egzekucyjnego oraz stosowania wszelkich środków egzekucyjnych dozwolonych prawem - wyjaśniła Małgorzata Spychała-Szuszczyńska. Marta Szpakowska z Izby Skarbowej w Lublinie powiedziała nam, że w celu poprawy egzekucji należności w urzędach skarbowych podejmowane są takie działania jak: monitoring zaległości bieżących i z lat ubiegłych, ustalanie przyczyn powstawania zaległości, monitoring zaległości pod kątem niedopuszczenia do przedawnienia, poszukiwanie majątku zobowiązanych podlegającego egzekucji. - Instrumentem służącym zapobieżeniu temu negatywnemu zjawisku jest instytucja zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego. W każdym stadium kontroli podatkowej dokonywana jest weryfikacja danego podmiotu pod kątem wywiązywania się przez niego z obowiązku płacenia podatków. W przypadku stwierdzenia zagrożenia wykonania zobowiązania podatkowego wszczynane jest postępowanie zabezpieczające. W większości przypadków podjęcie takiego postępowania prowadzi do wykonania obowiązku określonego następnie w decyzji wymiarowej - radziła Marta Szpakowska. Maria Bojczuk z Izby Skarbowej w Kielcach dodała, że w poszczególnych organach egzekucyjnych powołane zostały zespoły (komórki organizacyjne) zajmujące się egzekucją należności trudno ściągalnych. EWA MATYSZEWSKA