Gdzie się żyje lepiej i dłużej?

Polska w tym zestawieniu zajęła 32. miejsce na 96 państw. Listę zamyka Afganistan. W pierwszej dziesiątce zestawienia, tuż za Norwegią, znalazły się: Szwecja, Szwajcaria, Kanada, Niemcy, Holandia, Islandia, USA, Japonia i Nowa Zelandia. Nisko oceniono takie kraje jak Grecja (73. miejsce) czy Turcja (77. miejsce). Raport powstał na podstawie danych ONZ, Światowej Organizacji Zdrowia, opracowań Banku Światowego i innych globalnych instytucji.

Analizie poddano m.in. dochody, opiekę zdrowotną, edukację, zatrudnienie oraz środowisko sprzyjające seniorom w każdym kraju. Z raportu wynika, że przy utrzymaniu obecnych trendów do 2050 r. w co najmniej 40 spośród badanych państw osoby powyżej 60. roku będą stanowić 30 proc. społeczeństwa. W tym samym roku w skali całego świata seniorzy będą stanowić 21 proc. populacji. Natomiast do 2030 r. na świecie liczba osób starszych przekroczy 1,4 mld. Czy to dobre wieści dla rządzących?

Za kilka wieków, a nawet za dziesiątki lat, nasza cywilizacja się zmieni, natomiast człowiek z punktu widzenia fizjologii pozostanie ten sam. Jesteśmy fizjologicznie nieomal tacy sami jak nasi przodkowie sprzed dziesiątków i setek lat. Zmianie uległa jednak średnia długość życia, która obecnie wynosi na świecie ponad 71 lat. 500 lat temu było to zaledwie 41 lat.

Przemiany demograficzne związane z wydłużaniem przeciętnego trwania życia ludzkiego, spadku liczby urodzeń i starzenia się populacji to jedne z najważniejszych wyzwań, przed którym stoi wiele krajów świata. Najnowszym wyzwaniem staje się migracja (zwłaszcza ludzi młodych). Przemiany demograficzne wiążą się z wyzwaniem, szczególnie dla polityki społecznej dotyczącej wzrastającego deficytu systemu emerytalnego, zwiększaniem kosztów opieki zdrowotnej czy opieki geriatrycznej nad osobami w podeszłym wieku.

Automatycznie działania państw w tym kierunku obciążają budżet, co w konsekwencji prowadzi do spowolnienia potencjalnego wzrostu gospodarczego. Dodatkowo obciąża to młodych ludzi w wieku produkcyjnym z powodu konieczności utrzymania coraz liczniejszej grupy osób starszych. Taka sytuacja często prowadzi do napięć międzypokoleniowych.

Starzenie się jest nie tylko wyzwaniem, ale i dorobkiem cywilizacyjnym, a osoby w podeszłym wieku są szansą dla społeczeństwa. Wydłużenie życia osiągane jest dzięki zmianom stylu życia i poprawie stanu służby zdrowia. Zaobserwować można odejście ludzi w podeszłym wieku od biernej starości, utrzymywania aktywności - w tym bardzo często zawodowej.

Na starzenie się społeczeństwa składają się dwa czynniki demograficzne - czyli spadek umieralności i zmniejszająca się dzietność. Należy zwrócić uwagę, że starzenie się społeczeństwa zachodzi m.in. we wszystkich krajach europejskich, tylko różne jest jego tempo. Podstawowym elementem starzenia się społeczeństwa jest obniżanie się stopy poniżej zastępowalności pokoleniowej. Przyczynia się to do spadku udział ludzi młodych w populacji. Malejąca umieralność jest kolejnym elementem wydłużania się dalszego trwania życia, dotyczy on teraźniejszości i przyszłości.

Za starzenie się społeczeństwa w znacznym stopniu odpowiada zmniejszająca się dzietność. Jest to zjawisko, które można przewidzieć. Istnieje możliwość jego złagodzenia, ale nie ma możliwości odwrócenia. Starzenie się populacji ma zasadniczy wpływ na funkcjonowanie społeczeństw. Zasadniczo zmienia się relacja pomiędzy wielkością grupy czynnej zawodowo a wielkością grupy osób, które zaprzestały aktywności ekonomicznej.

Spójrzmy na dziesięć krajów, gdzie społeczeństwa żyją najdłużej. Generalnie kobiety żyją dłużej niż mężczyźni. Czy ta prawidłowość dotyczy także tych wybranych krajów? Na ile na przedłużenie życia społeczeństw wpływają zdrowy styl życia i system opieki zdrowotnej? Rozpoczniemy od Portugalii (podany wiek dotyczy generalnie średniego dalszego życia kobiet).

Spojrzenie na portugalski system ochrony zdrowia wskazuje, że jest jednym z najlepiej funkcjonujących na świecie. Państwo zabezpiecza służbę zdrowia, dodatkowy system ubezpieczeń dla części zawodów, wspomagając także prywatny system usług zdrowotnych. Służba zdrowia w międzynarodowej statystyce jakości usług medycznych zajmuje 15. miejsce wśród najlepszych na świecie.

System podatkowy pozwala państwu na finansowanie bezpłatnych ubezpieczeń medycznych społeczeństwu na poziomie podstawowym. Od 1980 r. XX wieku znacznie spadła śmiertelność wśród niemowląt z 24 do trzy na tysiąc urodzeń. Statystyka wykazuje z każdym rokiem przedłużanie życia społeczeństwa.

Biznes INTERIA.PL na Twitterze. Dołącz do nas i czytaj informacje gospodarcze

Ten system ochrony zdrowia należy do jednego z najlepszych na świecie. Podatki na ochronę zdrowia płacone są przez społeczeństwo i przedsiębiorstwa i pokrywają ubezpieczenie obywateli, niezależnie od wieku. Istnieje możliwość dodatkowych dobrowolnych prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych. Z uwagi na wysoki poziom finansowanej z budżetu służby zdrowia niezbyt wielu obywateli korzysta z nielicznych medycznych usług prywatnych. Statystycznie kobieta żyje 84,1, a mężczyzna 76,7 lat.

Systemu koreańskiej opieki medycznej może pozazdrościć każde państwo. Funkcjonuje jeden system utrzymania służby zdrowia, wszystkie usługi medyczne są finansowane przez państwo. Zmniejsza to działania administracyjne związane z redystrybucją środków, w tym ogranicza system kontroli nad finansami, które np. w krajach europejskich są kierowane do sektora prywatnego.

Za specjalistyczne usługi medyczne (uzupełniające analizy) mogą być pobierane dodatkowe wpłaty mieszkańców. Nacisk służb państwowych jest ukierunkowany na natychmiastowy dostęp do usług medycznych, bez systemu kolejek i oczekiwań. Czasami ta sytuacja powoduje obniżenie jakości usług medycznych, z uwagi na pogoń lekarzy za większą liczbą przyjętych pacjentów, a tym samym wyższym wynagrodzeniem.

Ok. 10 proc. PKB przeznacza się w Australii na opiekę medyczną społeczeństwa. Niezależnie od rodzaju usług medycznych są one finansowane z budżetu. System ten funkcjonuje od 1984 r. Zabiegi, które są realizowane w służbie państwowej czy prywatnej, są w pełni objęte refundacją. W rankingu "The Economist" Australia znajduje się w światowej czołówce pod względem dostępu do usług medycznych, w tym ich jakości. Średnia długość życia kobiet kształtuje się na poziomie 84,6 a mężczyzn 80,5 lat.

Francuska służba zdrowia uzyskuje znaczne środki płacone z budżetu, jak i w postaci ubezpieczeń zdrowotnych przez pacjenta. W międzynarodowych rankingach w minionych latach francuska służba zdrowia była oceniana jako jedna z najlepszych na świecie. Pacjent płaci więcej i więcej otrzymuje.

Wysoka średnia długość życia we Włoszech wywołuje czasami zdziwienie, ale jeżeli spojrzymy na 9 proc. PKB przeznaczanego na służbę zdrowia (w Polsce ok. 7 proc.), optymistyczne podejście do życia, włoską kuchnię, nie może to dziwić. Kobiety średnio żyją do 85 lat (mężczyźni średnio 80,2 lata).

Kobiety i mężczyźni zajmują odpowiednio piąte i czwarte miejsce pod względem długości trwania życia, mimo że zaledwie 3 proc. PKB jest przeznaczane na służbę zdrowia. System działania państwa polega na przekazywaniu polis zdrowotnych, objętych subsydiami. Wzmocniony jest program socjalny, opieka nad małoletnimi, szczególnie też nad emerytami. Średnia długość życia kobiet wynosi 85,1, a mężczyzn 81,9 lat.

W ciągu trzech miesięcy od urodzenia lub otrzymania obywatelstwa szwajcarskiego państwo przekazuje obywatelowi dokument ubezpieczenia medycznego. Ochrona zdrowia obywateli obejmuje darmową pomoc medyczną, państwową czy prywatną realizowaną w ramach systemu ubezpieczenia medycznego. Wszyscy ubezpieczeni mają możliwość korzystania z usług medycznych, niezależnie od wieku i stanu zdrowia. Średnia długość życia kobiet wynosi 85,1, a mężczyzn 83 lata.

W przypadku Hiszpanii (jak i Włoch) określenie wpływu sytuacji socjalno-ekonomicznej na stan zdrowia obywateli budzi pewne zastrzeżenia. W efekcie tak długie średnie życie obywateli tłumaczy się specyficzną dietą śródziemnomorską. Jedzenie staje się częścią kultury w tym kraju, nie ulega się innym standardom, mieszkańcy lubią swoją kuchnię i nie ulegają modnemu "objadaniu się". Drugim elementem z pewnością jest system ochrony zdrowia. Lecz to głównie styl życia, żywienia powoduje, że Hiszpanki żyją średnio 85,1, a Hiszpanie 83,6 lat.

Średnia długość życia mieszkańców oceniana jest z punktu widzenia kultury japońskiej i systemu ochrony zdrowia. Ten z kolei wykorzystuje najnowsze technologie i metody leczenia chorób. Kuchnia japońska także wpływa na długość życia obywateli. Należy podkreślić, że połowa z 40 ludzi w wieku powyżej 110 lat zamieszkuje w Japonii. Można się tylko domyślić, że jest coś w kulturze japońskiej czy kuchni, która powoduje taką średnią długość życia kobiet - czyli 87 lat, a mężczyzn 85,2.

Biznes INTERIA.PL na Facebooku. Dołącz do nas i czytaj informacje gospodarcze

Wydatki na ochronę zdrowia wynosiły w Polsce w 2010 r. 1068 euro (PPP - purchasing power parity*). To cztery razy mniej niż w Norwegii i Szwajcarii, trzy razy mniej niż w Niemczech, dwa razy mniej niż we Włoszech, o 35 proc. mniej niż na Słowacji. Mniej od Polski wydaje się na ochronę zdrowia w państwach bałtyckich, Rumunii i Bułgarii.

Wydatki na ochronę zdrowia można także pokazać jako odsetek PKB. Wskaźnik ten wynosi dla Polski 7 proc. Tylko w państwach bałtyckich i w Rumunii wskaźnik ten jest niższy. W Holandii, Francji i Niemczech wynosi odpowiednio 12 proc., 11,6 proc. i 11,6 proc. Przy średniej dla UE na poziomie 9 proc.

Istnieje znaczne zróżnicowanie w zakresie długości życia na całym świecie, głównie za sprawą różnic w zakresie dostępu do opieki zdrowotnej i w wyżywieniu danej części świata (czasami także kuchni narodowej). Istnieją też różnice pomiędzy poszczególnymi grupami w obrębie pojedynczego kraju. Na oczekiwaną długość trwania życia mogą mieć wpływ czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie powietrza czy wykonywany zawód. Na długość życia silny wpływ ma ubóstwo.

We wszystkich społeczeństwach występuje generalna zależność, zgodnie z którą oczekiwana dalsza długość życia w grupie kobiet przyjmuje większą wartość niż w grupie mężczyzn. Istnieje wiele czynników mogących wyjaśniać to zjawisko. Mężczyźni częściej niż kobiety sięgają po narkotyki, papierosy czy mocny alkohol. Wśród mężczyzn jest większy odsetek samobójstw. Mężczyźni, dominując liczebnie w siłach zbrojnych, są bardziej narażeni na śmierć w wyniku działań wojennych. U mężczyzn występuje również większa skłonność do podejmowania ryzyka.

Istnieją teorie tłumaczące ten związek ogólniejszą zależnością, zgodnie z którą osobniki większe mają mniejsze szanse na przeżycie. Różnice w długości życia pomiędzy płciami są również tłumaczone przyczynami zdrowotnymi, zgodnie z którymi mężczyźni łatwiej zapadają na niektóre choroby, lub te, które dotykają tylko mężczyzn, mają cięższy przebieg.

dr Henryk Borko

Autor jest rektorem Warszawskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej. W latach 2000-2006 ekspert ds. rynków wschodnich UNIDO ONZ

^{* Parytet siły nabywczej, PSN (ang. purchasing power parity, PPP) - kurs walutowy wyliczony w oparciu o porównanie cen sztywno ustalonego koszyka towarów i usług w różnych krajach w tym samym czasie, wyrażonych w walutach tych krajów. (wiki)}