System kaucyjny to mechanizm, który ma w założeniu promować recykling i ponowne wykorzystanie opakowań. W Polsce zacznie on działać od 1 października 2025 roku. Wtedy właśnie w sklepach zaczną pojawiać się napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym - znajdzie się na nich wyraźny znak kaucji z jej kwotą.
Obecnie, jak poinformowała na konferencji prasowej wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska, trwają intensywne przygotowania przed startem systemu kaucyjnego. Na nową rzeczywistość od 1 października szykują się zarówno operatorzy systemu kaucyjnego, jak i sklepy.
System kaucyjny startuje 1 października. Co muszą wiedzieć konsumenci?
- Operatorzy podpisują coraz więcej umów, nie tylko ze sklepami dużymi, czyli powyżej 200 m kw., ale również z innymi punktami zbiórki, przede wszystkim z punktami małymi - powiedziała wiceszefowa MKiŚ.
Punktami zbiórki opakowań ze znakiem kaucji będą:
- Wszystkie sklepy o powierzchni powyżej 200 m kw., które oferują napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym;
- Sklepy o powierzchni poniżej 200 m kw., w których sprzedawane będą napoje w butelkach szklanych wielokrotnego użytku (jak zaznacza MKiŚ na swojej stronie, obecnie na rynku dotyczy to przede wszystkim napojów piwnych);
- Pozostałe sklepy, które przystąpią do systemu;
- Automaty kaucyjne dostępne także poza punktami handlowymi;
- Inne punkty zbiórki.
Co dokładnie oznacza dla konsumentów start systemu kaucyjnego 1 października? - Otóż od tego momentu w sklepach zaczną się pojawiać opakowania ze specjalnym znakiem kaucji i tylko one będą podlegać systemowi kaucyjnemu. Za tym będą szły sklepy i ta sieć sklepów również będzie się rozwijać stopniowo.
Polska dąży do zwiększenia poziomu recyklingu opakowań plastikowych i szklanych, jednak - jak podkreśliła Anita Sowińska - nie stanie się to od razu.
- W Litwie ten proces takiego pełnego rozwoju systemu, czyli osiągnięcia poziomu zbiórki 90 proc., trwał dwa lata, i to jest całkowicie normalne - tak, że my również przewidujemy, że ten proces będzie trwał kilka miesięcy, ale ważne jest to, że startujemy, że ten proces się zaczyna - zauważyła.
Wiceminister klimatu: Symbol kaucji - najważniejszy do zapamiętania
- To, co dzisiaj jest najważniejsze do zapamiętania, to symbol kaucji - dlatego, że nie musimy się uczyć na pamięć, jakie opakowania będą w systemie kaucyjnym. Po prostu trzeba spojrzeć na opakowanie i jeżeli ten znak kaucji z kwotą kaucji się pojawi na opakowaniu, to znaczy, że trzeba to opakowanie zwrócić, nie zgniecione, do punktu zbiórki.
Przedsiębiorcy wprowadzający napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym zobowiązani są do umieszczania na tych opakowaniach powyższych oznaczeń. Logotyp systemu kaucyjnego, według wytycznych MKiŚ, ma być wyraźny, widoczny, czytelny i trwały, znajdować się na etykiecie i kontrastować z tłem - tak, aby konsument nie miał problemu z dostrzeżeniem go na opakowaniu.
System kaucyjny obejmie:
- Butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów - otrzymamy za nie 50 gr;
- Puszki metalowe o pojemności do 1 litra - otrzymamy za nie 50 gr;
- Butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra - otrzymamy za nie 1 zł.
W każdym przypadku mowa jest o opakowaniu objętym systemem kaucyjnym, a więc ze znakiem systemu kaucyjnego.
Co ważne, aby otrzymać kaucję za opakowanie ze znakiem systemu kaucyjnego, nie będzie potrzebny paragon.
Anita Sowińska podkreśliła też, że w związku ze zbliżającym się startem systemu kaucyjnego MKiŚ koncentruje się na działaniach komunikacyjnych i edukacyjnych, a w październiku ruszy kolejna odsłona kampanii medialnej pogłębiająca społeczną świadomość na temat tego, czym jest system kaucyjny i tłumacząca konsumentom, jak działa.
System kaucyjny to wymóg UE. Chodzi o zmniejszenie wpływu opakowań na środowisko
Podstawą do wprowadzenia w Polsce systemu kaucyjnego była dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (tzw. dyrektywa SUP).
Nałożyła ona na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia selektywnej zbiórki do celów recyklingu. Przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu napoje w opakowaniach będą obowiązani osiągnąć określone poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych w ramach systemu - 77 proc. od 2025 r. i 90 proc. od 2029 r.
Zgodnie z zasadą rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), podmioty wprowadzające napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym będą finansowały system kaucyjny. Oznacza to, że wprowadzający będą ponosili koszty związane m.in. ze zbiórką, odbieraniem i transportem opakowań i odpadów czy prowadzeniem ewidencji i rozliczaniem kaucji. System będzie dodatkowo finansowany z niezwróconej kaucji oraz ze sprzedaży materiałów pochodzących z recyklingu.
Katarzyna Dybińska
