Spis treści:
- Przepisanie domu a zachowek. Prawo chroni najbliższą rodzinę
- Jak skutecznie wyłączyć kogoś ze spadku? Te rozwiązania przewiduje prawo
Przepisanie domu a zachowek. Prawo chroni najbliższą rodzinę
Polskie prawo spadkowe przewiduje mechanizmy chroniące najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w podziale majątku. Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, jeżeli należeliby do kręgu spadkobierców ustawowych. Co do zasady jego wysokość odpowiada połowie podstawowego udziału, natomiast w przypadku małoletnich oraz osób trwale niezdolnych do pracy rośnie do dwóch trzecich. Oznacza to możliwość złożenia roszczenia pieniężnego wobec spadkobiercy lub osoby obdarowanej. Dlatego przekazanie całego majątku jednej osobie w testamencie nie zamyka sprawy, ponieważ pominięty członek rodziny nadal może dochodzić należnej mu kwoty.
Zobacz również:
Częstym błędem jest przekonanie, że wystarczy przekazać dom w formie darowizny jeszcze za życia, aby uniknąć późniejszych roszczeń. Tymczasem przepisy Kodeksu cywilnego przewidują mechanizm doliczania niektórych darowizn do tak zwanego substratu zachowku, czyli podstawy jego obliczenia. W związku z tym przekazanie nieruchomości jednemu z dzieci nie zawsze rozwiązuje problem, lecz często prowadzi do sytuacji, w której po śmierci darczyńcy pozostali spadkobiercy kierują roszczenia finansowe wobec obdarowanego. Konstrukcja ta ma zapobiegać obchodzeniu przepisów poprzez wcześniejsze wyprowadzenie wartościowego majątku poza spadek.
Nie oznacza to jednak, że prawo całkowicie zamyka drogę do przekazania domu jednej osobie bez obowiązku wypłaty zachowku. Jednym z rozwiązań jest umowa dożywocia przewidziana w art. 908 Kodeksu cywilnego, w której właściciel przenosi własność nieruchomości w zamian za zapewnienie mu utrzymania do końca życia. Ponieważ jest to umowa odpłatna i wzajemna, nieruchomość przekazana w ten sposób co do zasady nie jest traktowana jak darowizna przy obliczaniu zachowku. W planowaniu przekazania majątku znaczenie mogą mieć także inne instrumenty prawa spadkowego, takie jak wydziedziczenie w testamencie czy notarialne zrzeczenie się dziedziczenia, które pozwalają ograniczyć lub wyłączyć prawa określonych osób.
Zobacz również:
Jak skutecznie wyłączyć kogoś ze spadku? Te rozwiązania przewiduje prawo
Najprostszym sposobem odsunięcia danej osoby od dziedziczenia jest sporządzenie testamentu, w którym spadkodawca powołuje do całości majątku innych spadkobierców. Wówczas pominięty członek rodziny nie staje się współwłaścicielem domu ani innych składników majątku. Nie oznacza to jednak automatycznej utraty wszystkich uprawnień, ponieważ osoby należące do najbliższego kręgu rodzinnego mogą wciąż domagać się zachowku. Testament pozwala więc zdecydować, kto formalnie dziedziczy nieruchomość, ale nie zawsze zamyka możliwość późniejszych roszczeń finansowych wobec spadkobierców.
Zobacz również:
Znacznie dalej idzie instytucja wydziedziczenia uregulowana w art. 1008 Kodeksu cywilnego. Pozwala ona pozbawić określone osoby prawa do zachowku, lecz tylko wtedy, gdy spełnione są konkretne przesłanki wskazane w ustawie, na przykład uporczywe naruszanie zasad współżycia społecznego, popełnienie wobec spadkodawcy czynu zabronionego albo długotrwałe zaniedbywanie obowiązków rodzinnych. Przyczyna takiej decyzji musi zostać wyraźnie wskazana w testamencie, ponieważ brak uzasadnienia może prowadzić do podważenia wydziedziczenia w sądzie.
Najskuteczniejszym sposobem pozostaje umowa o zrzeczenie się dziedziczenia zawierana za życia spadkodawcy w formie aktu notarialnego. W takim porozumieniu przyszły spadkobierca rezygnuje z praw do spadku, a w wielu przypadkach także z prawa do zachowku, a skutki umowy obejmują również jego zstępnych, o ile strony nie ustalą inaczej. W rezultacie osoba objęta zrzeczeniem traktowana jest tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, co w praktyce usuwa ją z kręgu uprawnionych do majątku. Odrębną instytucją jest jeszcze uznanie za niegodnego dziedziczenia na podstawie orzeczenia sądu, stosowane w szczególnie poważnych sytuacjach związanych z przestępstwami na szkodę spadkodawcy.
