Reklama

Kultura bez lichwy

Podstawą działania islamskich banków i innych instytucji finansowych są zasady bezpośrednio wynikające z Koranu i prawa szariatu. Islam, podobnie jak w początkowej fazie swego rozwoju czyniły to inne wielkie religie monoteistyczne: judaizm i chrześcijaństwo, zakazuje pobierania wszelkiego rodzaju odsetek od kapitału.

Koran, święta księga muzułmanów, zachęca do dokonywania transakcji i wymiany dóbr, głosząc "Bóg dozwolił handel, a zabronił lichwy" (Koran 2, 275). O ile żydzi i chrześcijanie po długich i trudnych rozważaniach zmienili zdanie na temat pobierania odsetek i dzisiaj nie mają wyrzutów sumienia z powodu otrzymywania lub płacenia godziwych odsetek, to muzułmanie nadal odrzucają oprocentowanie kapitału, nazywając je lichwą. W kulturze muzułmańskiej lichwa należy do najgorszych form wyzysku.

Reklama

Zasady i produkty

Chociaż lichwa w pełnym znaczeniu tego słowa jest zabroniona, muzułmańscy uczeni na przestrzeni dziejów podejmowali próby złagodzenia tego zakazu. Już w średniowieczu wypracowano rozwiązania prawne, które pozwalały obejść obowiązujący zakaz pobierania odsetek. Dopuszczono mianowicie stosowanie tzw. podwójnej sprzedaży. Polegało to na tym, że osoba X pragnąca zaciągnąć pożyczkę od osoby Y, sprzedawała jej określony towar, za który otrzymywała potrzebną gotówkę.

Następnie zaraz po tej transakcji odkupywała ten sam towar po nieco wyższej cenie, jednak nie płaciła od razu ustalonej sumy pieniędzy, lecz zapłata następowała w ratach w późniejszym terminie. Przedmiot transakcji stawał się przy tym zabezpieczeniem spłaty długu. Ta podwójna sprzedaż to nic innego jak uzyskanie pożyczki spłacanej później wraz z odsetkami. Była ona akceptowana przez prawo szariatu, ponieważ występowały w niej osoby, które były kupcami a nie bankierami.

Również we współczesnych systemach bankowych, szczególnie w świecie muzułmańskim, wypracowano wiele praktyk, które umożliwiają rezygnację z odsetek bankowych i jednocześnie w końcowym rozrachunku pozwalają uzyskać wyniki podobne do dochodów odsetkowych osiąganych przez tradycyjne banki. Należy przy tym pamiętać, że chociaż banki islamskie działają zgodnie z zasadami Koranu, nie są instytucjami religijnymi, lecz finansowymi nastawionymi na osiąganie zysków.

Koncepcja funkcjonowania banków zgodnie z prawem szariatu, a więc z pominięciem transakcji spekulacyjnych i lichwiarskich oraz zakazem finansowania przemysłu tytoniowego i spirytusowego, produkcji wieprzowiny, broni czy takich inwestycji jak kluby nocne i kasyna gry, powstała w połowie XIX wieku, a rozwinięta została w latach dwudziestych ostatniego stulecia. Za pierwszy bank islamski na świecie uważa się utworzone w 1963 r. w Mit Ghmar Egipskie Towarzystwo Oszczędnościowe, które w latach 70. połączyło się z większym bankiem niestosującym odsetek - Nasser Social Bank. Towarzystwo jako typowa instytucja wiejska przyjmowało na zasadzie bezodsetkowej depozyty od rolników i drobnych przedsiębiorców, w oparciu o które udzielało kredytów na finansowanie małych przedsiębiorstw produkcyjnych i handlowych. Kredyty rzecz jasna również nie były oprocentowane. Towarzystwo partycypowało jedynie w zyskach kredytobiorców, a w razie wystąpienia u nich strat, także w stratach.

Od lat siedemdziesiątych XX wieku banki islamskie zaczęto tworzyć w wielu krajach arabskich oraz w Turcji, Pakistanie, Iranie, Bangladeszu, Malezji, Indonezji, Singapurze, a później także w Rosji i krajach rozwiniętych, w których występują większe enklawy ludności muzułmańskiej.

Generalnie banki islamskie są mniejsze niż tradycyjne banki, ale pod względem wykonywanych funkcji zbytnio się od nich nie różnią, koncentrując się na działalności depozytowej, finansowaniu przedsięwzięć prywatnych i komercyjnych oraz na rozliczaniu transakcji. Natomiast duże różnice istnieją w palecie oferowanych produktów i w organizacji przedsiębiorstwa bankowego. 2/3 środków udostępnianych przez banki islamskie kredytobiorcom trafia do nich za pośrednictwem produktu o nazwie murabahah. Jest to szczególna forma kredytu ratalnego, w której bank występuje jako pośrednik.

Produkt murabahah polega na tym, że bank nabywa najpierw dobro, które chce kupić nabywca, dokonując przy tym natychmiastowej płatności. Następnie bank sprzedaje je klientowi według kosztu zakupu, powiększonego o swoją marżę. Marżę banku ustala się na takim poziomie, aby pokrywała koszty administracyjne i koszty ryzyka ponoszone przez bank i zapewniała mu zysk. Do czasu przekazania towaru klientowi, bank ponosi zań pełną odpowiedzialność. Następnie klient zaczyna dysponować dobrem, zobowiązując się do uregulowania w późniejszym terminie w ratach lub jednorazowo swoich zobowiązań wobec banku. Ważne jest przy tym, aby przedmiot transakcji istniał w momencie sprzedaży i był własnością sprzedającego, a cena była definitywnie uzgodniona i nie podlegała zmianie.

Drugą popularną formą finansowania przez banki projektów inwestycyjnych klientów (kapitałobiorców) jest mudarabah. Jest to kontrakt finansowy zawarty między bankiem a kapitałobiorcą zarządzającym spółką. Bank zapewnia kapitał na finansowanie projektu w zamian za udział w zyskach, ale w razie wystąpienia straty musi ją pokryć z własnych środków. Podobny charakter ma musharakah, z tą różnicą, że tutaj wszystkie zaangażowane w projekcie podmioty stawiają do dyspozycji potrzebny kapitał i uczestniczą w zarządzaniu. Wypracowany zysk następnie dzielą między siebie lub pokrywają straty, jeśli także wystąpią, proporcjonalnie do wniesionego kapitału.

Znanym produktem banków islamskich jest również ijarah, który jest podobny do leasingu operacyjnego i często stosowany do finansowania zakupu samochodów osobowych. Ijarah polega na tym, że bank kupuje dany obiekt (np. samochód) i oddaje go w użytkowanie leasingobiorcy w zamian za uiszczanie przez niego uzgodnionych płatności ratalnych. Te w przeciwieństwie do musharakah mogą zmieniać się w trakcie okresu eksploatacji.

Dowiedz się więcej na temat: Koran | pożyczka | bank | Kulture | kulturo | lichwa | nieruchomości | towarzystwo | leasing | kultura

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Finanse / Giełda / Podatki
Bądź na bieżąco!
Odblokuj reklamy i zyskaj nieograniczony dostęp do wszystkich treści w naszym serwisie.
Dzięki wyświetlanym reklamom korzystasz z naszego serwisu całkowicie bezpłatnie, a my możemy spełniać Twoje oczekiwania rozwijając się i poprawiając jakość naszych usług.
Odblokuj biznes.interia.pl lub zobacz instrukcję »